Gwiazdozbiory i Wielka Niedźwiedzica — 20 ciekawostek

Jaki łatwy do odszukania układ tworzą najjaśniejsze gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy?

Jego „dyszel” jest zarazem „ogonem” niedźwiedzicy, a oś tylnych kół wskazuje Gwiazdę Polarną.

Jak brzmi łacińska nazwa Wielkiej Niedźwiedzicy?

Skrót gwiazdozbioru to UMa, a w Polsce jest on widoczny przez cały rok.

Jaka organizacja ustala obszary gwiazdozbiorów na sferze niebieskiej?

Gwiazdozbiór to umowny obszar nieba, a nie fizyczna grupa gwiazd – jego gwiazdy zwykle nie są ze sobą związane.

Na ile gwiazdozbiorów podzielono ostatecznie całą sferę niebieską?

Gwiazdy tworzące konstelację zwykle nie są ze sobą fizycznie związane; ich bliskość na niebie to efekt rzutowania na sferę niebieską.

Z jakiego miasta pochodził astronom Jan Heweliusz, autor dzieła „Firmamentum”?

Wśród jego gwiazdozbiorów, które przetrwały do dziś, jest Tarcza, zwana też Tarczą Sobieskiego.

Która bogini zamieniła w niedźwiedzicę nimfę, kochankę Zeusa, gdy ta urodziła syna?

Zeus umieścił później matkę i syna na niebie, a zazdrosna bogini poprosiła boga morza, by zabronił obu niedźwiedziom odpoczywać w morzu.

Jak nazywa się układ gwiazd łączonych tradycyjnie w symboliczny kształt, niebędący gwiazdozbiorem?

Tradycja takiego łączenia gwiazd sięga czasów starożytnych; najstarsze zachowane wzmianki mają około sześciu tysięcy lat.

Którą nimfę, według greckiego mitu, wyobraża gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy?

Śmiertelna nimfa była jedną z wielu miłosnych zdobyczy Zeusa i urodziła mu syna.

Ile konstelacji wyróżnił Ptolemeusz w swoim „Almageście”?

Były to głównie konstelacje nieba północnego i równikowego; z południowych znalazły się tam tylko większe, jak Centaur, Erydan czy Wieloryb.

Kto na początku XVII wieku wyodrębnił konstelację Warkocz Bereniki?

Nowa konstelacja powstała z fragmentów dwóch sąsiednich gwiazdozbiorów zodiakalnych.

Który z tych gwiazdozbiorów wprowadził w XVIII wieku francuski opat Lacaille?

Lacaille nadał swoim konstelacjom nazwy przyrządów i narzędzi, takich jak Pompa, Rylec, Zegar, Węgielnica czy Sieć.

Kto był autorem atlasu „Uranometria”, opublikowanego w 1603 roku?

To w tym atlasie po raz pierwszy znalazły się konstelacje południowe wyznaczone podczas wyprawy na Sumatrę.

Jaką znaną starożytnym konstelację Lacaille podzielił na Rufę, Żagiel i Kil?

Ten okręt był jedną z nielicznych większych konstelacji południowych znanych już Ptolemeuszowi, obok Centaura, Erydanu i Wieloryba.

Ile razy przedłużyć odcinek Beta–Alfa Wielkiej Niedźwiedzicy, by znaleźć Gwiazdę Polarną?

Gwiazda Polarna leży tuż obok bieguna niebieskiego i od dawna służy do orientacji na niebie.

Z około którego roku p.n.e. pochodzą najstarsze zachowane wzmianki o łączeniu gwiazd w kształty?

Symboliczne kształty tworzone z gwiazd nazywa się asteryzmami; Babilończycy około V wieku p.n.e. podzielili pas ruchu Słońca na zodiak.

Jak miał na imię syn Zeusa, którego ten umieścił na niebie jako Małą Niedźwiedzicę?

Młodzieniec lubił polować i nieświadomie uniósł oszczep na własną matkę; Zeus zainterweniował w ostatniej chwili.

Ile konstelacji południowych oznaczyli w 1595 roku Pieter Keyser i Frederick de Houtman?

Konstelacje te po raz pierwszy trafiły do atlasu wydanego w 1603 roku, osiem lat po wyprawie obu żeglarzy.

Ile gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy można dostrzec nieuzbrojonym okiem?

Konstelacja jest też bogata w galaktyki – około 95 z nich można dojrzeć przez 25-centymetrowy teleskop.

Która gwiazda pełniła rolę Gwiazdy Polarnej tysiące lat temu, gdy powstawał mit o niedźwiedzicach?

To Alfa Smoka; mit o dwóch niedźwiedzicach po obu stronach bieguna bywa uważany za dowód precesji osi ziemskiej.

Jak w mitologii indyjskiej nazywa się grupa mędrców, która utworzyła Wielką Niedźwiedzicę?

Termin ryszi bywa wywodzony z sanskryckiego rksa, czyli „niedźwiedź”.