Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Gwiazdozbiory to umowne obszary nieba, których granice ustaliła Międzynarodowa Unia Astronomiczna. Ich historia sięga Babilończyków i Ptolemeusza, a kolejne konstelacje dodawali żeglarze, Jan Heweliusz z Gdańska i francuski opat Lacaille. Druga część quizu krąży wokół Wielkiej Niedźwiedzicy: Wielkiego Wozu, mitu o Kallisto, gwiazdy Mizar i galaktyk, które można dostrzec w amatorskim teleskopie. Pytania od łatwych po eksperckie – dobre na szkolne koło astronomiczne i na wieczorny test wiedzy.
Wszystkie 20 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaki łatwy do odszukania układ tworzą najjaśniejsze gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy?
Wielki Wóz
Jego „dyszel” jest zarazem „ogonem” niedźwiedzicy, a oś tylnych kół wskazuje Gwiazdę Polarną.
Q 02Jak brzmi łacińska nazwa Wielkiej Niedźwiedzicy?
Ursa Major
Skrót gwiazdozbioru to UMa, a w Polsce jest on widoczny przez cały rok.
Q 03Jaka organizacja ustala obszary gwiazdozbiorów na sferze niebieskiej?
Międzynarodowa Unia Astronomiczna
Gwiazdozbiór to umowny obszar nieba, a nie fizyczna grupa gwiazd – jego gwiazdy zwykle nie są ze sobą związane.
Q 04Na ile gwiazdozbiorów podzielono ostatecznie całą sferę niebieską?
88
Gwiazdy tworzące konstelację zwykle nie są ze sobą fizycznie związane; ich bliskość na niebie to efekt rzutowania na sferę niebieską.
Q 05Z jakiego miasta pochodził astronom Jan Heweliusz, autor dzieła „Firmamentum”?
Gdańska
Wśród jego gwiazdozbiorów, które przetrwały do dziś, jest Tarcza, zwana też Tarczą Sobieskiego.
Q 06Która bogini zamieniła w niedźwiedzicę nimfę, kochankę Zeusa, gdy ta urodziła syna?
Hera
Zeus umieścił później matkę i syna na niebie, a zazdrosna bogini poprosiła boga morza, by zabronił obu niedźwiedziom odpoczywać w morzu.
Q 07Jak nazywa się układ gwiazd łączonych tradycyjnie w symboliczny kształt, niebędący gwiazdozbiorem?
Asteryzm
Tradycja takiego łączenia gwiazd sięga czasów starożytnych; najstarsze zachowane wzmianki mają około sześciu tysięcy lat.
Q 08Którą nimfę, według greckiego mitu, wyobraża gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy?
Kallisto
Śmiertelna nimfa była jedną z wielu miłosnych zdobyczy Zeusa i urodziła mu syna.
Q 09Ile konstelacji wyróżnił Ptolemeusz w swoim „Almageście”?
48
Były to głównie konstelacje nieba północnego i równikowego; z południowych znalazły się tam tylko większe, jak Centaur, Erydan czy Wieloryb.
Q 10Kto na początku XVII wieku wyodrębnił konstelację Warkocz Bereniki?
Tycho Brahe
Nowa konstelacja powstała z fragmentów dwóch sąsiednich gwiazdozbiorów zodiakalnych.
Q 11Który z tych gwiazdozbiorów wprowadził w XVIII wieku francuski opat Lacaille?
Mikroskop
Lacaille nadał swoim konstelacjom nazwy przyrządów i narzędzi, takich jak Pompa, Rylec, Zegar, Węgielnica czy Sieć.
Q 12Kto był autorem atlasu „Uranometria”, opublikowanego w 1603 roku?
Johann Bayer
To w tym atlasie po raz pierwszy znalazły się konstelacje południowe wyznaczone podczas wyprawy na Sumatrę.
Q 13Jaką znaną starożytnym konstelację Lacaille podzielił na Rufę, Żagiel i Kil?
Argo
Ten okręt był jedną z nielicznych większych konstelacji południowych znanych już Ptolemeuszowi, obok Centaura, Erydanu i Wieloryba.
Q 14Ile razy przedłużyć odcinek Beta–Alfa Wielkiej Niedźwiedzicy, by znaleźć Gwiazdę Polarną?
Pięciokrotnie
Gwiazda Polarna leży tuż obok bieguna niebieskiego i od dawna służy do orientacji na niebie.
Q 15Z około którego roku p.n.e. pochodzą najstarsze zachowane wzmianki o łączeniu gwiazd w kształty?
4000
Symboliczne kształty tworzone z gwiazd nazywa się asteryzmami; Babilończycy około V wieku p.n.e. podzielili pas ruchu Słońca na zodiak.
Q 16Jak miał na imię syn Zeusa, którego ten umieścił na niebie jako Małą Niedźwiedzicę?
Arkas
Młodzieniec lubił polować i nieświadomie uniósł oszczep na własną matkę; Zeus zainterweniował w ostatniej chwili.
Q 17Ile konstelacji południowych oznaczyli w 1595 roku Pieter Keyser i Frederick de Houtman?
12
Konstelacje te po raz pierwszy trafiły do atlasu wydanego w 1603 roku, osiem lat po wyprawie obu żeglarzy.
Q 18Ile gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy można dostrzec nieuzbrojonym okiem?
125
Konstelacja jest też bogata w galaktyki – około 95 z nich można dojrzeć przez 25-centymetrowy teleskop.
Q 19Która gwiazda pełniła rolę Gwiazdy Polarnej tysiące lat temu, gdy powstawał mit o niedźwiedzicach?
Thuban
To Alfa Smoka; mit o dwóch niedźwiedzicach po obu stronach bieguna bywa uważany za dowód precesji osi ziemskiej.
Q 20Jak w mitologii indyjskiej nazywa się grupa mędrców, która utworzyła Wielką Niedźwiedzicę?
Saptarszi
Termin ryszi bywa wywodzony z sanskryckiego rksa, czyli „niedźwiedź”.