Inkwizycja hiszpańska — 30 ciekawostek

Która para królewska utworzyła w 1480 inkwizycję hiszpańską?

Powodem były napięcia między „starymi chrześcijanami” a chrześcijanami pochodzenia żydowskiego, podejrzewanymi o potajemne trwanie przy dawnej wierze.

W którym roku para królewska wydała dekret o wygnaniu z Hiszpanii wyznawców judaizmu?

Dekret zainspirowała inkwizycja. Masowe chrzty Żydów, którzy chcieli pozostać w kraju, powiększyły społeczność konwertytów.

Jak nazywano publiczne ceremonie pokutne, na których inkwizycja hiszpańska ogłaszała wyroki?

Nazwa oznacza „akt wiary”. W XVIII wieku większość spraw kończono już prywatną pokutą, bez publicznego ogłaszania wyroku.

Który spowiednik królowej Izabeli kierował od 1483 pracami inkwizycji w Hiszpanii?

W latach 1484–1498 wydał szereg Instrukcji regulujących działanie trybunałów; jego reguły przetrwały z niewielkimi zmianami niemal do końca istnienia inkwizycji.

Jak nazywano w Hiszpanii chrześcijan pochodzenia żydowskiego podejrzewanych o kryptojudaizm?

Określano ich też mianem judaizantes. Wielu Żydów ochrzczono w wyniku pogromów, a nie dobrowolnej decyzji, co podsycało podejrzenia.

Jak nazywano społeczność powstałą po masowych chrztach hiszpańskich Maurów w XVI wieku?

Chrzty w Kastylii w 1502 i w Aragonii w 1526 miały przymusowy charakter, więc ochrzczonych podejrzewano o potajemne wyznawanie islamu.

Certyfikaty czego, niezbędne do objęcia wielu urzędów, wydawała inkwizycja hiszpańska?

Wymóg ten obejmował też samych inkwizytorów i urzędników: sprawdzano, czy nie mają wśród przodków konwertytów z judaizmu lub islamu.

Jak nazywano 30–40 dni, w których heretycy mogli się przyznać inkwizycji bez obawy o życie?

Kto się wtedy zgłosił, dostawał zwykle kościelną pokutę: posty, modlitwy, noszenie oznak hańby lub pielgrzymkę, ewentualnie chłostę albo grzywnę.

Która dynastia, panująca w Hiszpanii od 1701, była mniej entuzjastyczna wobec inkwizycji?

Mimo to jej królowie używali inkwizycji do trzymania w szachu „oświeceniowej” frakcji na dworze i do cenzury literatury rewolucyjnej.

W którym mieście w 1481 rozpoczął działalność pierwszy trybunał inkwizycji hiszpańskiej?

W kolejnych latach powstawały następne trybunały, a w początkach XVI wieku ich liczbę zredukowano ze względów ekonomicznych.

Co inkwizycja hiszpańska zaczęła wydawać od 1559 wzorem Świętego Oficjum w Rzymie?

Hiszpański spis często różnił się od rzymskiego, a mimo to większość zakazanej literatury krążyła po kraju bez przeszkód.

Przyłączenie którego kraju do Hiszpanii w 1580 wywołało napływ tamtejszych konwertytów?

Przybysze liczyli na łagodniejsze traktowanie, lecz ich napływ ożywił prześladowania judaizantów, trwające aż do około 1730.

Który papież 1 listopada 1478 zgodził się na utworzenie inkwizycji w Hiszpanii?

W tej samej bulli papież upoważnił parę królewską do samodzielnego mianowania inkwizytorów.

Jak potocznie zwano Radę Najwyższą i Generalną Inkwizycji, utworzoną w Hiszpanii w 1488?

Początkowo miała tylko doradzać inkwizytorowi generalnemu, lecz z czasem stał się on raczej jej przewodniczącym jako primus inter pares.

Kim z wykształcenia musiał być każdy inkwizytor hiszpański po zarządzeniu Filipa III z 1608?

Inkwizytorami zostawali z reguły świeccy duchowni po studiach uniwersyteckich, rzadziej zakonnicy, a zupełnie wyjątkowo ludzie świeccy.

Zeznań co najmniej ilu wiarygodnych świadków wymagała teoretycznie inkwizycja do skazania?

W praktyce zdarzały się skazania na podstawie zeznań tylko jednego świadka, gdy oskarżony nie przyznawał się do winy.

O sprzyjanie któremu państwu podejrzewano w XVI wieku ochrzczonych hiszpańskich Maurów?

Hiszpania toczyła z tym państwem walki na Morzu Śródziemnym. W 1609 zapadła decyzja o wygnaniu całej tej społeczności z kraju.

Który król 21 lipca 1814 przywrócił w Hiszpanii zniesioną wcześniej inkwizycję?

Z likwidacją inkwizycji nie pogodziła się konserwatywna część społeczeństwa; po jej przywróceniu nie zapadł już jednak żaden wyrok śmierci.

W którym regionie toczył się w latach 1609–1611 słynny proces czarownic przed inkwizycją?

Mimo zatwierdzenia kilku wyroków śmierci inkwizycja uśmierzyła histerię, a regulacje z 1614 przyczyniły się do końca polowań na czarownice w Hiszpanii.

Jak nazywała się tortura inkwizycji hiszpańskiej polegająca na podduszaniu strumieniem wody?

Dopuszczano w zasadzie tylko trzy metody tortur, a inkwizycja sięgała po nie rzadziej niż świeckie sądy w Hiszpanii.

W którym roku liberalna rewolucja ostatecznie zniosła inkwizycję hiszpańską?

Rewolucję stłumiono trzy lata później, ale pod naciskiem Francji instytucji już nie wskrzeszono; dekret z 15 lipca 1834 skonfiskował jej majątek na rzecz państwa.

W którym mieście obradowały kortezy, które 26 stycznia 1813 uchwaliły zniesienie inkwizycji?

Kortezy uznały dalsze działanie inkwizycji za niezgodne z dopiero co uchwaloną konstytucją z 1812.

Na której wyspie w 1691 spalono na stosie 37 judaizantów, zwanych Chuetas?

Był to jeden z najbardziej dramatycznych epizodów późnej kampanii przeciw judaizantom; ostatnia większa seria takich procesów przypadła na lata 1721–1727.

Inkwizytorem którego miasta był Piotr Arbues, zabity przez konwertytów?

Zabójstwo zmieniło nastroje „starych chrześcijan” w Aragonii, gdzie wcześniej uważano inkwizycję za sprzeczną z miejscowymi przywilejami (fueros).

W którym roku inkwizycja hiszpańska wykonała ostatni w swych dziejach wyrok śmierci?

Już po roku 1730 formalne procesy były coraz rzadsze: większość spraw umarzano lub kończono prywatną pokutą.

Ustawodawstwo którego cesarza przewidywało za herezję karę spalenia żywcem na stosie?

Przepisy te zaakceptowali następnie papieże Grzegorz IX i Innocenty IV; karę stosowano wobec osób uparcie odmawiających podporządkowania się Kościołowi.

O co oskarżono Cayetano Ripolla, powieszonego w 1826 w Walencji z wyroku sądu biskupiego?

Była to ostatnia egzekucja za herezję na terenie Europy. Ripoll był nauczycielem, a inkwizycja formalnie nie istniała już od sześciu lat.

Który wielki inkwizytor Hiszpanii wydał w 1561 Instrukcje uzupełniające reguły postępowania?

W 1559 wytoczył on proces arcybiskupowi Bartolomé Carranzie, którego w 1576 uniewinnił papież Grzegorz XIII.

W którym roku formalnie zakazano inkwizycji hiszpańskiej stosowania tortur?

W praktyce zaprzestano ich stosowania już około połowy XVIII wieku.

W którym mieście inkwizycja hiszpańska w 1802 po raz ostatni spaliła skazańca in effigie?

Dla tego trybunału nie zachowały się doroczne raporty (relaciones de causas), choć przetrwały jego oryginalne dokumenty procesowe.