Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Inkwizycja hiszpańska działała od końca XV do początków XIX wieku i różniła się od średniowiecznej inkwizycji papieskiej: była scentralizowana i zależna od monarchii, a nie od Rzymu. W quizie sprawdzisz, co wiesz o jej początkach, wielkich inkwizytorach, organizacji trybunałów, procedurze, karach i szacunkach liczby ofiar. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla pasjonatów historii.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Która para królewska utworzyła w 1480 inkwizycję hiszpańską?
Ferdynand II i Izabela I
Powodem były napięcia między „starymi chrześcijanami” a chrześcijanami pochodzenia żydowskiego, podejrzewanymi o potajemne trwanie przy dawnej wierze.
Q 02W którym roku para królewska wydała dekret o wygnaniu z Hiszpanii wyznawców judaizmu?
1492
Dekret zainspirowała inkwizycja. Masowe chrzty Żydów, którzy chcieli pozostać w kraju, powiększyły społeczność konwertytów.
Q 03Jak nazywano publiczne ceremonie pokutne, na których inkwizycja hiszpańska ogłaszała wyroki?
auto-da-fé
Nazwa oznacza „akt wiary”. W XVIII wieku większość spraw kończono już prywatną pokutą, bez publicznego ogłaszania wyroku.
Q 04Który spowiednik królowej Izabeli kierował od 1483 pracami inkwizycji w Hiszpanii?
Tomás de Torquemada
W latach 1484–1498 wydał szereg Instrukcji regulujących działanie trybunałów; jego reguły przetrwały z niewielkimi zmianami niemal do końca istnienia inkwizycji.
Q 05Jak nazywano w Hiszpanii chrześcijan pochodzenia żydowskiego podejrzewanych o kryptojudaizm?
marranami
Określano ich też mianem judaizantes. Wielu Żydów ochrzczono w wyniku pogromów, a nie dobrowolnej decyzji, co podsycało podejrzenia.
Q 06Jak nazywano społeczność powstałą po masowych chrztach hiszpańskich Maurów w XVI wieku?
moryskami
Chrzty w Kastylii w 1502 i w Aragonii w 1526 miały przymusowy charakter, więc ochrzczonych podejrzewano o potajemne wyznawanie islamu.
Q 07Certyfikaty czego, niezbędne do objęcia wielu urzędów, wydawała inkwizycja hiszpańska?
czystości krwi
Wymóg ten obejmował też samych inkwizytorów i urzędników: sprawdzano, czy nie mają wśród przodków konwertytów z judaizmu lub islamu.
Q 08Jak nazywano 30–40 dni, w których heretycy mogli się przyznać inkwizycji bez obawy o życie?
czas łaski
Kto się wtedy zgłosił, dostawał zwykle kościelną pokutę: posty, modlitwy, noszenie oznak hańby lub pielgrzymkę, ewentualnie chłostę albo grzywnę.
Q 09Która dynastia, panująca w Hiszpanii od 1701, była mniej entuzjastyczna wobec inkwizycji?
Burbonowie
Mimo to jej królowie używali inkwizycji do trzymania w szachu „oświeceniowej” frakcji na dworze i do cenzury literatury rewolucyjnej.
Q 10W którym mieście w 1481 rozpoczął działalność pierwszy trybunał inkwizycji hiszpańskiej?
Sewilla
W kolejnych latach powstawały następne trybunały, a w początkach XVI wieku ich liczbę zredukowano ze względów ekonomicznych.
Q 11Co inkwizycja hiszpańska zaczęła wydawać od 1559 wzorem Świętego Oficjum w Rzymie?
indeks ksiąg zakazanych
Hiszpański spis często różnił się od rzymskiego, a mimo to większość zakazanej literatury krążyła po kraju bez przeszkód.
Q 12Przyłączenie którego kraju do Hiszpanii w 1580 wywołało napływ tamtejszych konwertytów?
Portugalia
Przybysze liczyli na łagodniejsze traktowanie, lecz ich napływ ożywił prześladowania judaizantów, trwające aż do około 1730.
Q 13Który papież 1 listopada 1478 zgodził się na utworzenie inkwizycji w Hiszpanii?
Sykstus IV
W tej samej bulli papież upoważnił parę królewską do samodzielnego mianowania inkwizytorów.
Q 21W którym roku liberalna rewolucja ostatecznie zniosła inkwizycję hiszpańską?
1820
Rewolucję stłumiono trzy lata później, ale pod naciskiem Francji instytucji już nie wskrzeszono; dekret z 15 lipca 1834 skonfiskował jej majątek na rzecz państwa.
Q 22W którym mieście obradowały kortezy, które 26 stycznia 1813 uchwaliły zniesienie inkwizycji?
Kadyks
Kortezy uznały dalsze działanie inkwizycji za niezgodne z dopiero co uchwaloną konstytucją z 1812.
Q 23Na której wyspie w 1691 spalono na stosie 37 judaizantów, zwanych Chuetas?
Majorka
Był to jeden z najbardziej dramatycznych epizodów późnej kampanii przeciw judaizantom; ostatnia większa seria takich procesów przypadła na lata 1721–1727.
Q 14Jak potocznie zwano Radę Najwyższą i Generalną Inkwizycji, utworzoną w Hiszpanii w 1488?
Suprema
Początkowo miała tylko doradzać inkwizytorowi generalnemu, lecz z czasem stał się on raczej jej przewodniczącym jako primus inter pares.
Q 15Kim z wykształcenia musiał być każdy inkwizytor hiszpański po zarządzeniu Filipa III z 1608?
prawnikiem
Inkwizytorami zostawali z reguły świeccy duchowni po studiach uniwersyteckich, rzadziej zakonnicy, a zupełnie wyjątkowo ludzie świeccy.
Q 16Zeznań co najmniej ilu wiarygodnych świadków wymagała teoretycznie inkwizycja do skazania?
dwóch
W praktyce zdarzały się skazania na podstawie zeznań tylko jednego świadka, gdy oskarżony nie przyznawał się do winy.
Q 17O sprzyjanie któremu państwu podejrzewano w XVI wieku ochrzczonych hiszpańskich Maurów?
Turcji
Hiszpania toczyła z tym państwem walki na Morzu Śródziemnym. W 1609 zapadła decyzja o wygnaniu całej tej społeczności z kraju.
Q 18Który król 21 lipca 1814 przywrócił w Hiszpanii zniesioną wcześniej inkwizycję?
Ferdynand VII
Z likwidacją inkwizycji nie pogodziła się konserwatywna część społeczeństwa; po jej przywróceniu nie zapadł już jednak żaden wyrok śmierci.
Q 19W którym regionie toczył się w latach 1609–1611 słynny proces czarownic przed inkwizycją?
Kraj Basków
Mimo zatwierdzenia kilku wyroków śmierci inkwizycja uśmierzyła histerię, a regulacje z 1614 przyczyniły się do końca polowań na czarownice w Hiszpanii.
Q 20Jak nazywała się tortura inkwizycji hiszpańskiej polegająca na podduszaniu strumieniem wody?
toca
Dopuszczano w zasadzie tylko trzy metody tortur, a inkwizycja sięgała po nie rzadziej niż świeckie sądy w Hiszpanii.
Q 24Inkwizytorem którego miasta był Piotr Arbues, zabity przez konwertytów?
Saragossa
Zabójstwo zmieniło nastroje „starych chrześcijan” w Aragonii, gdzie wcześniej uważano inkwizycję za sprzeczną z miejscowymi przywilejami (fueros).
Q 25W którym roku inkwizycja hiszpańska wykonała ostatni w swych dziejach wyrok śmierci?
1781
Już po roku 1730 formalne procesy były coraz rzadsze: większość spraw umarzano lub kończono prywatną pokutą.
Q 26Ustawodawstwo którego cesarza przewidywało za herezję karę spalenia żywcem na stosie?
Fryderyk II
Przepisy te zaakceptowali następnie papieże Grzegorz IX i Innocenty IV; karę stosowano wobec osób uparcie odmawiających podporządkowania się Kościołowi.
Q 27O co oskarżono Cayetano Ripolla, powieszonego w 1826 w Walencji z wyroku sądu biskupiego?
deizm
Była to ostatnia egzekucja za herezję na terenie Europy. Ripoll był nauczycielem, a inkwizycja formalnie nie istniała już od sześciu lat.
Q 28Który wielki inkwizytor Hiszpanii wydał w 1561 Instrukcje uzupełniające reguły postępowania?
Fernando de Valdés
W 1559 wytoczył on proces arcybiskupowi Bartolomé Carranzie, którego w 1576 uniewinnił papież Grzegorz XIII.
Q 29W którym roku formalnie zakazano inkwizycji hiszpańskiej stosowania tortur?
1816
W praktyce zaprzestano ich stosowania już około połowy XVIII wieku.
Q 30W którym mieście inkwizycja hiszpańska w 1802 po raz ostatni spaliła skazańca in effigie?
Cuenca
Dla tego trybunału nie zachowały się doroczne raporty (relaciones de causas), choć przetrwały jego oryginalne dokumenty procesowe.