Jaskinie — 30 ciekawostek

W którym kraju leży jaskinia Tham Luang, z której w 2018 r. uratowano 12 chłopców?

Akcja poszukiwawcza i ratunkowa trwała od 23 czerwca do 10 lipca 2018, a wraz z chłopcami w wieku 11–16 lat uwięziony był ich 25-letni trener.

Jak nazywa się dziedzina obejmująca też eksplorację jaskiń w celach poznawczych i sportowych?

Jej rozwój ciągle przynosi nowe odkrycia i rekordy, a do krajów, w których jest dobrze rozwinięta, należą m.in. Francja, Włochy i Polska.

Zimowanie jakich zwierząt jest częstym powodem okresowego zamykania jaskiń?

W ochronie jaskiń większe znaczenie ma na ogół ochrona zamieszkujących je organizmów niż elementów przyrody nieożywionej.

Jaki proces wymagający światła sprawia, że rośliny rosną tylko przy otworach jaskiń?

Im mniej światła dociera w głąb, tym mniej gatunków; tam, gdzie pada jeszcze światło odbite i rozproszone, rosną paprocie, mchy, a także glony.

Który przedsiębiorca zaproponował kapsułę do ewakuacji chłopców z jaskini Tham Luang?

Szef akcji odrzucił pomysł: uznał urządzenie za zaawansowane technologicznie, ale niepraktyczne, i zostawił je jedynie jako opcję rezerwową.

Który typ jaskiń jest najpospolitszy?

Powstają wskutek chemicznego i mechanicznego oddziaływania wody na skały i często odznaczają się bogatą szatą naciekową.

Jak nazywa się najdłuższa jaskinia w Polsce, leżąca w Tatrach Zachodnich?

Jej korytarze mają łącznie 23 753 m długości, a w całych Tatrach Zachodnich zinwentaryzowano ponad 850 jaskiń.

Jak nazywa się jaskinie powstające jednocześnie ze skałą, w której występują?

Należą do nich m.in. jaskinie rozwijające się w rafach koralowych razem z samą rafą.

Jaką w przybliżeniu średnicę ma pustka, którą speleolodzy uznają już za jaskinię?

Tyle potrzeba, by weszła i przeszła osoba dorosła; hydrogeologom wystarcza średnica większa niż 5–15 mm, umożliwiająca turbulentny ruch wody.

Czemu oddali się chłopcy uwięzieni w jaskini Tham Luang, by dłużej gospodarować siłami?

Nauczył ich tego trener, były mnich buddyjski; czas do odnalezienia spędzali też na rozmowach i grze w warcaby.

Jak nazywa się jaskinię, która jest w całości widna?

Do jaskiń zalicza się też takie próżnie skalne jak nyża, szczelina, komin, studnia, tunel, wybitny okap czy okno skalne.

Jak nazywał się klub piłkarski chłopców uwięzionych w 2018 r. w jaskini Tham Luang?

Założony w 2015 klub ma trzy zespoły juniorskie: do lat 13, 16 i 19, a uwięzieni pochodzili z każdego z nich.

Jakie osady pokrywające znaczną część Polski sprawiają, że kraj nie obfituje w jaskinie?

Drugą przyczyną jest nizinne ukształtowanie kraju; mimo to na samej Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej zinwentaryzowano ponad 1500 jaskiń.

Który rok Międzynarodowa Unia Speleologiczna ogłosiła Międzynarodowym Rokiem Jaskiń i Krasu?

Unia skupia 55 krajów członkowskich oraz ponad 100 organizacji, a uroczyste otwarcie obchodów odbyło się wirtualnie 26 stycznia.

Na którym archipelagu leży Kazumura, jaskinia o największej rozciągłości na świecie?

To jaskinia lawowa: odległość w linii prostej między jej skrajnymi punktami wynosi 32,3 km.

W okolicach którego miasta na Niżu Polskim spotyka się nieliczne niewielkie jaskinie?

Znacznie więcej jaskiń, około 1300, znanych jest z Karpat fliszowych, a około 40 z Pienin.

W jakiej skale wytworzyły się jaskinie Niecki Nidziańskiej?

W tym regionie znanych jest około 110 jaskiń, nieco mniej niż w Górach Świętokrzyskich, gdzie jest ich około 150.

Jak nazywa się organizmy występujące tylko w jaskiniach i wodach podziemnych?

Gatunki żyjące w wodach podziemnych określa się niekiedy osobnym mianem stygobiontów; przykładami są studniczek i odmieniec jaskiniowy.

Co w opisie jaskini określa ekspozycja otworów?

Zapisuje się ją skrótami kierunków świata, np. N, NW czy SE; osobno podaje się wysokość otworów nad dnem doliny.

Jak nazywa się jaskinie, w których woda tylko wymywała mniej odporny materiał skalny?

Morfologicznie przypominają jaskinie rzeźbione przez kras, a nazwą tą dość często obejmuje się niemal wszystkie pozostałe rodzaje jaskiń wtórnych.

Co najczęściej powoduje zmienne warunki w jaskiniach dynamicznych?

To jeden z dwóch typów wyróżnianych ze względu na mikroklimat; drugi obejmuje jaskinie utrzymujące niezmienną temperaturę i wilgotność.

Jaką głębokość ma najgłębsza jaskinia w Polsce?

Rekordzistka leży w Tatrach Zachodnich i jest zarazem najdłuższą jaskinią kraju.

Do jakiego typu należą jaskinie szczelinowe i osuwiskowe, powstałe wskutek ruchów masowych?

Do ruchów masowych, które je tworzą, należą spełzywanie, osuwanie i obrywy; jaskinie o takiej genezie znane są m.in. z Karpat fliszowych.

Która jaskinia w Abchazji była w marcu 2018 r. najgłębszą znaną na świecie?

Jej głębokość to 2212 m; dotychczasowa rekordzistka, zwana też Jaskinią Wronią, ma 2191 m i spadła na drugie miejsce.

Jak nazywa się różnica wysokości między najniższym a najwyższym znanym punktem jaskini?

Gdy najwyższym punktem jaskini jest jej otwór, wartość ta równa się głębokości, i tym właśnie słowem zwykle dla uproszczenia się ją określa.

Co w jaskiniach może dostarczać informacji o wymarłych gatunkach zwierząt?

Związki wapnia konserwują tam elementy szkieletu kostnego i ślady bytowania, np. koprolity, lepiej niż warunki panujące na zewnątrz.

W jakiej strefie jaskiń często występują zalane wodą korytarze i syfony?

Takie partie, znane np. z Jaskini Kasprowej Niżniej, pokonuje się technikami nurkowania jaskiniowego.

Jaskinie w jakich skałach są szczególnie wrażliwe na antropopresję?

Zagrożeniem bywa wydobywanie surowców skalnych, zabieranie fragmentów szaty naciekowej czy używanie jaskiń jako dzikich wysypisk śmieci.

W jaki sposób do jaskiń trafiają tychotroglobionty, takie jak lis?

Do tej grupy należą też chrząszcze z rodziny biegaczowatych; często łączy się ją z trogloksenami, czyli gośćmi korzystającymi z jaskiń tylko czasowo.

Pod jakim pasmem górskim leży jaskinia Tham Luang?

To czwarta pod względem wielkości tajska jaskinia; w porze monsunowej woda deszczowa zalewa ją na wysokość ok. 5 m.