Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Jaskinie to podziemne pustki w skale: jedne powstają razem z nią, inne przez tysiące lat drąży woda. Kryją nacieki, zalane syfony i zwierzęta, które nigdy nie widziały słońca. W quizie sprawdzisz, jak powstają i jak się je opisuje, gdzie leżą te najdłuższe i najgłębsze, ile jaskiń ma Polska i kto w nich mieszka. Nie zabrakło też ludzi: od pradawnych śladów człowieka po akcję ratunkową w Tham Luang z 2018 roku.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W którym kraju leży jaskinia Tham Luang, z której w 2018 r. uratowano 12 chłopców?
Tajlandia
Akcja poszukiwawcza i ratunkowa trwała od 23 czerwca do 10 lipca 2018, a wraz z chłopcami w wieku 11–16 lat uwięziony był ich 25-letni trener.
Q 02Jak nazywa się dziedzina obejmująca też eksplorację jaskiń w celach poznawczych i sportowych?
speleologia
Jej rozwój ciągle przynosi nowe odkrycia i rekordy, a do krajów, w których jest dobrze rozwinięta, należą m.in. Francja, Włochy i Polska.
Q 03Zimowanie jakich zwierząt jest częstym powodem okresowego zamykania jaskiń?
nietoperzy
W ochronie jaskiń większe znaczenie ma na ogół ochrona zamieszkujących je organizmów niż elementów przyrody nieożywionej.
Q 04Jaki proces wymagający światła sprawia, że rośliny rosną tylko przy otworach jaskiń?
fotosynteza
Im mniej światła dociera w głąb, tym mniej gatunków; tam, gdzie pada jeszcze światło odbite i rozproszone, rosną paprocie, mchy, a także glony.
Q 05Który przedsiębiorca zaproponował kapsułę do ewakuacji chłopców z jaskini Tham Luang?
Elon Musk
Szef akcji odrzucił pomysł: uznał urządzenie za zaawansowane technologicznie, ale niepraktyczne, i zostawił je jedynie jako opcję rezerwową.
Q 06Który typ jaskiń jest najpospolitszy?
krasowe
Powstają wskutek chemicznego i mechanicznego oddziaływania wody na skały i często odznaczają się bogatą szatą naciekową.
Q 07Jak nazywa się najdłuższa jaskinia w Polsce, leżąca w Tatrach Zachodnich?
Wielka Śnieżna
Jej korytarze mają łącznie 23 753 m długości, a w całych Tatrach Zachodnich zinwentaryzowano ponad 850 jaskiń.
Q 08Jak nazywa się jaskinie powstające jednocześnie ze skałą, w której występują?
pierwotne
Należą do nich m.in. jaskinie rozwijające się w rafach koralowych razem z samą rafą.
Q 09Jaką w przybliżeniu średnicę ma pustka, którą speleolodzy uznają już za jaskinię?
50 cm
Tyle potrzeba, by weszła i przeszła osoba dorosła; hydrogeologom wystarcza średnica większa niż 5–15 mm, umożliwiająca turbulentny ruch wody.
Q 10Czemu oddali się chłopcy uwięzieni w jaskini Tham Luang, by dłużej gospodarować siłami?
medytacji
Nauczył ich tego trener, były mnich buddyjski; czas do odnalezienia spędzali też na rozmowach i grze w warcaby.
Q 11Jak nazywa się jaskinię, która jest w całości widna?
schronisko
Do jaskiń zalicza się też takie próżnie skalne jak nyża, szczelina, komin, studnia, tunel, wybitny okap czy okno skalne.
Q 12Jak nazywał się klub piłkarski chłopców uwięzionych w 2018 r. w jaskini Tham Luang?
Dziki
Założony w 2015 klub ma trzy zespoły juniorskie: do lat 13, 16 i 19, a uwięzieni pochodzili z każdego z nich.
Q 13Jakie osady pokrywające znaczną część Polski sprawiają, że kraj nie obfituje w jaskinie?
polodowcowe
Drugą przyczyną jest nizinne ukształtowanie kraju; mimo to na samej Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej zinwentaryzowano ponad 1500 jaskiń.
Q 21Co najczęściej powoduje zmienne warunki w jaskiniach dynamicznych?
wymiana powietrza z powierzchnią
To jeden z dwóch typów wyróżnianych ze względu na mikroklimat; drugi obejmuje jaskinie utrzymujące niezmienną temperaturę i wilgotność.
Q 22Jaką głębokość ma najgłębsza jaskinia w Polsce?
824 m
Rekordzistka leży w Tatrach Zachodnich i jest zarazem najdłuższą jaskinią kraju.
Q 23Do jakiego typu należą jaskinie szczelinowe i osuwiskowe, powstałe wskutek ruchów masowych?
grawitacyjne
Do ruchów masowych, które je tworzą, należą spełzywanie, osuwanie i obrywy; jaskinie o takiej genezie znane są m.in. z Karpat fliszowych.
Q 14Który rok Międzynarodowa Unia Speleologiczna ogłosiła Międzynarodowym Rokiem Jaskiń i Krasu?
2021
Unia skupia 55 krajów członkowskich oraz ponad 100 organizacji, a uroczyste otwarcie obchodów odbyło się wirtualnie 26 stycznia.
Q 15Na którym archipelagu leży Kazumura, jaskinia o największej rozciągłości na świecie?
Hawaje
To jaskinia lawowa: odległość w linii prostej między jej skrajnymi punktami wynosi 32,3 km.
Q 16W okolicach którego miasta na Niżu Polskim spotyka się nieliczne niewielkie jaskinie?
Gdańska
Znacznie więcej jaskiń, około 1300, znanych jest z Karpat fliszowych, a około 40 z Pienin.
Q 17W jakiej skale wytworzyły się jaskinie Niecki Nidziańskiej?
gipsie
W tym regionie znanych jest około 110 jaskiń, nieco mniej niż w Górach Świętokrzyskich, gdzie jest ich około 150.
Q 18Jak nazywa się organizmy występujące tylko w jaskiniach i wodach podziemnych?
troglobionty
Gatunki żyjące w wodach podziemnych określa się niekiedy osobnym mianem stygobiontów; przykładami są studniczek i odmieniec jaskiniowy.
Q 19Co w opisie jaskini określa ekspozycja otworów?
kierunek zwrócenia otworu
Zapisuje się ją skrótami kierunków świata, np. N, NW czy SE; osobno podaje się wysokość otworów nad dnem doliny.
Q 20Jak nazywa się jaskinie, w których woda tylko wymywała mniej odporny materiał skalny?
pseudokrasowe
Morfologicznie przypominają jaskinie rzeźbione przez kras, a nazwą tą dość często obejmuje się niemal wszystkie pozostałe rodzaje jaskiń wtórnych.
Q 24Która jaskinia w Abchazji była w marcu 2018 r. najgłębszą znaną na świecie?
Wieriowkina
Jej głębokość to 2212 m; dotychczasowa rekordzistka, zwana też Jaskinią Wronią, ma 2191 m i spadła na drugie miejsce.
Q 25Jak nazywa się różnica wysokości między najniższym a najwyższym znanym punktem jaskini?
deniwelacja
Gdy najwyższym punktem jaskini jest jej otwór, wartość ta równa się głębokości, i tym właśnie słowem zwykle dla uproszczenia się ją określa.
Q 26Co w jaskiniach może dostarczać informacji o wymarłych gatunkach zwierząt?
namuliska
Związki wapnia konserwują tam elementy szkieletu kostnego i ślady bytowania, np. koprolity, lepiej niż warunki panujące na zewnątrz.
Q 27W jakiej strefie jaskiń często występują zalane wodą korytarze i syfony?
saturacji
Takie partie, znane np. z Jaskini Kasprowej Niżniej, pokonuje się technikami nurkowania jaskiniowego.
Q 28Jaskinie w jakich skałach są szczególnie wrażliwe na antropopresję?
węglanowych
Zagrożeniem bywa wydobywanie surowców skalnych, zabieranie fragmentów szaty naciekowej czy używanie jaskiń jako dzikich wysypisk śmieci.
Q 29W jaki sposób do jaskiń trafiają tychotroglobionty, takie jak lis?
przypadkowo
Do tej grupy należą też chrząszcze z rodziny biegaczowatych; często łączy się ją z trogloksenami, czyli gośćmi korzystającymi z jaskiń tylko czasowo.
Q 30Pod jakim pasmem górskim leży jaskinia Tham Luang?
Doi Nang Non
To czwarta pod względem wielkości tajska jaskinia; w porze monsunowej woda deszczowa zalewa ją na wysokość ok. 5 m.