Kaniony i przełomy rzeczne — 30 ciekawostek

Jaki status ochronny ma obszar Wielkiego Kanionu?

Chroniony obszar obejmuje cały przełom rzeki Kolorado przez Płaskowyż Kolorado, od stacji z przystanią dla łodzi na początku kanionu po rejon Grand Wash Cliff.

Jaką przeszkodę najczęściej pokonuje rzeka, tworząc przełom?

Przełom to odcinek doliny o wąskim dnie i stromych zboczach, w którym ciek przebija się przez wypukłość terenu stojącą na jego drodze.

Która rzeka tworzy słynny przełom przez Pieniny?

Pieniński przełom ma meandrowy przebieg, odziedziczony po biegu rzeki sprzed wypiętrzenia gór, i jest przełomem antecedentnym.

W którym stanie USA leży Wielki Kanion?

Rzeka Kolorado przebija się tu przez Płaskowyż Kolorado; po angielsku kanion nazywa się Grand Canyon.

Co zakłada najbardziej rozpowszechniona hipoteza o powstaniu Wielkiego Kanionu?

Zachodnia część kanionu zaczęła się formować wcześniej niż wschodni kraniec, a potem rzeka przez miliony lat pogłębiała koryto.

Pod jakim względem Wielki Kanion jest rekordzistą wśród przełomów rzecznych świata?

Mimo swojej sławy Wielki Kanion nie jest wcale najgłębszym przełomem rzecznym na Ziemi.

Ile kilometrów liczy Wielki Kanion mierzony nurtem rzeki Kolorado?

Odległość tę mierzy się od początku kanionu do rejonu Grand Wash Cliff, leżącego około 20 km od początku jeziora Mead.

Co działo się z płaskowyżem Kolorado, gdy rzeka żłobiła Wielki Kanion?

Dzięki temu kanion przez miliony lat stawał się coraz głębszy, zachowując przy tym swoją długość.

Który przełom rzeczny w Prowansji należy do najsłynniejszych w Europie?

Po francusku przełom ten nazywa się gorges du Verdon; na świecie podobną sławą cieszy się Wielki Kanion Kolorado.

W którym paśmie Beskidów Poprad tworzy swój przełom?

Poprad płynie tu krętym, meandrowym korytem typowym dla przełomów antecedentnych, podobnie jak Dunajec w Pieninach.

Jaką nazwę nosi przełom Odry zaliczany do polskich przełomów rzecznych?

Odra nie jest jedyną dużą rzeką z nazwanym przełomem: Wisła ma ich dwa, a Warta, San, Poprad i Dunajec po jednym.

Która rzeka tworzy na Podlasiu przełom nazwany od tego regionu?

Polskie przełomy rzeczne obejmują też Dolinę Prądnika, przełom Sanu w Trepczy i przełom Warty koło Mstowa.

Jaką dolinę wykorzystuje rzeka, tworząc przełom odziedziczony?

Rzeka płynie wtedy w kierunku przeciwnym niż dawna rzeka lodowcowa; przykładem jest Poznański Przełom Warty.

Przez jaki pas rzeźby terenu przebiega Małopolski Przełom Wisły?

Wisła ma w Polsce dwa nazwane przełomy; drugi z nich leży znacznie dalej na północ, w okolicach Bydgoszczy.

Ile wynosi szerokość Wielkiego Kanionu w najszerszym miejscu?

W najwęższym miejscu, pod punktem widokowym Toroweap na Północnej Krawędzi, kanion ma zaledwie około 800 m szerokości.

Jak nazywa się przełom, w którym erozja wgłębna rzeki nadąża za powolnym wypiętrzaniem terenu?

Taki przełom bywa nazywany także przetrwałym, bo rzeka zachowuje swoje koryto mimo rosnącego pod nią wypiętrzenia tektonicznego.

Co rozcina rzeka lub potok, tworząc przełom przelewowy?

Taką naturalną zaporę mogą tworzyć między innymi wały morenowe, jęzory osuwiskowe, strumienie lawy lub rygle skalne.

W jakich skałach jest głównie wykształcony Wielki Kanion?

Obok nich w ścianach kanionu występują iłołupki, wapienie, piaskowce oraz granitowe intruzje.

Przez jakie pasmo Sudetów przełamuje się Nysa Kłodzka?

Przełom Nysy Kłodzkiej należy do grupy polskich przełomów rzecznych obok Lubuskiego Przełomu Odry i Podlaskiego Przełomu Bugu.

Przez jaką formę terenu przebiega Poznański Przełom Warty?

Forma ta powstała w stadiale poznańskim ostatniego zlodowacenia, a Warta płynie tędy w kierunku przeciwnym do dawnej rzeki lodowcowej.

Na jakich skałach rozwija się rzeka, zanim utworzy przełom epigenetyczny?

Pod tymi skałami kryje się stara rzeźba terenu, którą rzeka stopniowo odsłania, przecinając bardziej odporne grzbiety.

Jak nazywa się przełom Wisły przez pas moren południowopomorskich?

Przełom ten oddziela odcinek Wisły płynący na wschód od jej dolnego biegu skierowanego ku północy, w stronę Zatoki Gdańskiej.

Ile metrów poniżej krawędzi leży najgłębsze miejsce Wielkiego Kanionu?

Najgłębszy rejon kanionu to Granite Gorge, czyli Wąwóz Granitowy; w stopach głębokość ta wynosi 6093.

Który typ przełomu powstaje wskutek erozji wstecznej źródeł rzeki i przecięcia działu wodnego?

Zjawisko to, zwane kaptażem, prowadzi do połączenia się dwóch rzek; w Polsce tak powstał przełom Lubrzanki w Górach Świętokrzyskich.

Które miejsce uznaje się za początek Wielkiego Kanionu?

To niewielka stacja z motelem i przystanią dla łodzi, leżąca około 12 km od miejscowości Page.

Przez jaki masyw przełamuje się Dunaj, tworząc przełom epigenetyczny?

Do przełomów epigenetycznych w Polsce należą przełom Bobru poniżej Jeleniej Góry i przełom Soły przez Beskid Mały.

Po jaki okres geologiczny sięga przekrój warstw skalnych widoczny w Wielkim Kanionie?

Najstarsze odsłonięte warstwy pochodzą z proterozoiku, czyli jeszcze z prekambru, a każda seria skał ma inny odcień.

Który typ przełomu powstaje przez odpreparowanie rowu zapadliskowego?

Taki przełom tworzy się na obszarze o rzeźbie zrębowej; przykładami są przełom Renu i przełom Wisły koło Tyńca.

Ile milionów lat temu zaczął powstawać zachodni odcinek Wielkiego Kanionu?

Wschodni kraniec kanionu jest znacznie młodszy: ukształtował się dopiero 5–6 mln lat temu.

Jak potocznie nazywa się przełom Sanu w Trepczy?

Trepcza leży pod Sanokiem, na Podkarpaciu, gdzie San opuszcza góry i wypływa na szerszą dolinę.