Księżyc — 30 ciekawostek

Który astronauta jako pierwszy postawił stopę na Księżycu?

Stało się to dokładnie o 02:56 GMT 21 lipca 1969 roku, a samo lądowanie uznaje się za moment kulminacyjny zimnowojennego wyścigu kosmicznego.

Jaką część ziemskiego przyspieszenia grawitacyjnego odczuwa się na powierzchni Księżyca?

Wynosi ono 1,622 m/s². Objętość Srebrnego Globu to zaledwie około 1/50 objętości kuli ziemskiej, a jego masa – 1/81 masy Ziemi.

Z jakiej skały zbudowane są ciemne księżycowe morza?

Nazwa nawiązuje do przekonań starożytnych astronomów, że wypełnia je woda; w rzeczywistości to zastygła lawa, która wypełniła dawne kratery meteorytowe.

Ilu astronautów stanęło dotychczas na powierzchni Księżyca?

Wszyscy zeszli na powierzchnię w ramach sześciu lądowań programu Apollo w latach 1969–1972; od tamtej pory nikt nie powtórzył tego wyczynu.

Która hipoteza pochodzenia Księżyca cieszy się dziś największym uznaniem?

Komputerowe symulacje takiego zdarzenia zgadzają się z momentem pędu układu Ziemia–Księżyc i przewidują niewielkie rozmiary księżycowego jądra.

Z ciałem wielkości której planety miała się zderzyć proto-Ziemia, dając początek Księżycowi?

Według obecnych danych Księżyc powstał 4,527 ± 0,01 miliarda lat temu, czyli około 30–50 milionów lat po uformowaniu się Układu Słonecznego.

Ile trwa pełny obieg Księżyca wokół Ziemi mierzony względem gwiazd stałych?

To tzw. miesiąc syderyczny; okres obrotu Księżyca wokół własnej osi jest dokładnie taki sam, dlatego z Ziemi stale widać tę samą półkulę.

Który astronom opisał Księżyc jako ciało pokrewne Ziemi w dziele „Selenographia” z 1647 roku?

Zaproponował też, by nazewnictwo powierzchni wzorować na ziemskiej geografii, ale przyjęła się nomenklatura z mapy Ricciolego i Grimaldiego z 1651 roku.

Kto jako ostatni człowiek chodził po powierzchni Księżyca?

Na 20 sekund przed oderwaniem lądownika od gruntu w grudniu 1972 roku rzucił do kolegi: „Jack, zabierajmy stąd tę staruszkę”.

W którym roku Galileusz wykonał jeden z pierwszych teleskopowych szkiców Księżyca?

Rysunek trafił do książki „Sidereus nuncius” z komentarzem, że powierzchnię urozmaicają liczne pasma górskie i kratery – wbrew średniowiecznemu obrazowi idealnie gładkiej kuli.

Ile wynosi przeciętna odległość między środkiem Ziemi a środkiem Księżyca?

To mniej więcej trzydziestokrotność średnicy Ziemi. Orbita jest elipsą, więc dystans zmienia się między perygeum a apogeum o ponad 40 000 km.

Który grecki filozof jako pierwszy próbował opisać Księżyc w sposób naukowy?

Twierdził, że Księżyc i Słońce to ogromne skaliste obiekty, a pierwszy z nich jedynie odbija światło drugiego; za te „ateistyczne” poglądy trafił do więzienia, a potem na banicję.

Ile trwa cykl faz Księżyca, nazywany miesiącem synodycznym?

Jest dłuższy od okresu orbitalnego, bo Ziemia w tym czasie przesuwa się po orbicie wokół Słońca; każda z czterech faz pośrednich trwa średnio około 7,38 dnia.

Jak nazywa się firma Dennisa Hope'a, która od 1980 roku sprzedaje działki na Księżycu?

Sprzedała już 2 mln z 3 112 002 parcel po około 15 funtów, choć taki akt własności nie ma żadnej mocy prawnej – Traktat o przestrzeni kosmicznej traktuje Księżyc jak wody międzynarodowe.

Jaki procent widocznej strony Księżyca zajmują morza?

Na niewidocznej półkuli morza pokrywają zaledwie 2% powierzchni; jedną z hipotez tej asymetrii jest większa koncentracja pierwiastków radioaktywnych po stronie zwróconej ku Ziemi.

Która radziecka sonda w 1959 roku jako pierwsza sfotografowała niewidoczną stronę Księżyca?

Zdjęcia przesłano 18 października 1959 roku; dokładną mapę tej półkuli sporządzono dopiero w latach 60. w ramach amerykańskiego programu Lunar Orbiter.

Jaką część powierzchni Księżyca można w sumie zobaczyć z Ziemi dzięki libracjom?

Te niewielkie odchylenia wynikają z ekscentryczności orbity; bez nich widać by było dokładnie połowę globu, bo Księżyc zwraca się ku Ziemi stale tą samą stroną.

Na łamach której gazety w 1835 roku ukazał się cykl artykułów o egzotycznym życiu na Księżycu?

Sześć tekstów przeszło do historii jako Wielkie Księżycowe Oszustwo; niemal w tym samym czasie Beer i Mädler wydali atlas „Mappa Selenographica”, stwierdzając brak atmosfery i wody.

W jakiej dolinie wylądował lądownik misji Apollo 17?

Rejon wybrano, bo podczas Apollo 15 zauważono tam wyjątkowo młode stożki wulkaniczne; sam krater Littrow nosi imię XIX-wiecznego astronoma Johanna von Littrowa.

Jak nazywa się największy krater uderzeniowy na Księżycu, leżący na jego niewidocznej półkuli?

Ten basen ma średnicę 2500 km i głębokość 13 km, a jego dno to najniżej położony obszar na całym Srebrnym Globie.

Który księżyc w Układzie Słonecznym ma większą gęstość niż Księżyc Ziemi?

Średnia gęstość ziemskiego satelity to 3346,4 kg/m³; jego jądro jest niezwykle małe – sięga tylko 20% promienia, podczas gdy u większości skalistych ciał to około 50%.

Ile wynosi nachylenie osi obrotu Księżyca do płaszczyzny ekliptyki?

Dzięki temu dna kraterów przy biegunach są wiecznie zacienione – symulacje wskazują, że nawet 14 000 km² powierzchni nigdy nie widzi Słońca – i może tam przetrwać lód.

Który statek jako pierwszy wykonał udane miękkie lądowanie na Księżycu?

Dokonał tego w 1966 roku; w tym samym roku radziecka Łuna 10 jako pierwszy bezzałogowy pojazd weszła na orbitę wokół Księżyca.

Który geolog zastąpił Joe Engle'a w załodze Apollo 17?

Po odwołaniu lotu Apollo 18, który miał zabrać na Księżyc zawodowego naukowca, NASA przesunęła go do ostatniej załogi; poza dowódcą wszyscy jej członkowie byli nowicjuszami.

Ile kraterów o średnicy powyżej 1 km znajduje się na Księżycu?

Brak atmosfery i aktywności tektonicznej oznacza brak erozji, więc wiele kraterów przetrwało niemal nienaruszonych; ich zagęszczenie pozwala datować wiek danej powierzchni.

Skąd, jak się uważa, pochodzi głównie pole magnetyczne Księżyca?

Natężenie tego pola waha się od 1 do 100 nanotesli, ponad 100 razy mniej niż na Ziemi, i nie ma ono charakteru dipolarnego; jedna z hipotez wiąże je z plazmą powstającą przy uderzeniach meteorów.

Jak gruba jest warstwa regolitu pokrywająca księżycowe morza?

Na starszych wyżynach warstwa ta sięga 10–20 m, a pod nią leży znacznie grubszy „megaregolit” – pokrywa skruszonej skały sięgająca dziesiątki kilometrów w głąb.

Który członek załogi Apollo 17 pozostał na orbicie jako pilot modułu dowodzenia?

Wcześniej w czterech misjach Apollo był CapComem – operatorem łączności ze statkiem; w drodze powrotnej wyszedł na zewnątrz na 1 godzinę 5 minut i 44 sekundy, by zabrać filmy z SIM.

Który z kraterów księżycowych o polskich patronach ma największą średnicę?

Mierzy 212 km, a najmniejszy z „polskich” kraterów, Wapowski, ma zaledwie 12,5 km; Marcin Poczobutt-Odlanicki trafił na listę księżycowej nomenklatury w 1979 roku.

W którym roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła krater Marii Skłodowskiej-Curie?

Nazwa trafiła na niewidoczną stronę globu wśród pierwszych 18 propozycji Akademii Nauk ZSRR; krater ma 126 km średnicy i jest drugim co do wielkości z polskimi patronami.