Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Księżyc to jedyny naturalny satelita Ziemi i jedyne ciało niebieskie, na którym stanął człowiek. Krąży w średniej odległości 384 399 km, zwraca się ku nam stale tą samą stroną i od tysiącleci wyznacza rytm kalendarzy. Ten quiz sprawdza, co wiesz o jego budowie, kraterach i morzach, o fazach i zaćmieniach, a także o wyścigu kosmicznym: radzieckich sondach Łuna, lądowaniach Apollo i ostatniej załogowej misji Apollo 17. Pytania układają się od łatwych po naprawdę trudne, więc sprawdzi się zarówno na szybką rozgrywkę, jak i na domowy turniej.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który astronauta jako pierwszy postawił stopę na Księżycu?
Neil Armstrong
Stało się to dokładnie o 02:56 GMT 21 lipca 1969 roku, a samo lądowanie uznaje się za moment kulminacyjny zimnowojennego wyścigu kosmicznego.
Q 02Jaką część ziemskiego przyspieszenia grawitacyjnego odczuwa się na powierzchni Księżyca?
1/6
Wynosi ono 1,622 m/s². Objętość Srebrnego Globu to zaledwie około 1/50 objętości kuli ziemskiej, a jego masa – 1/81 masy Ziemi.
Q 03Z jakiej skały zbudowane są ciemne księżycowe morza?
bazalt
Nazwa nawiązuje do przekonań starożytnych astronomów, że wypełnia je woda; w rzeczywistości to zastygła lawa, która wypełniła dawne kratery meteorytowe.
Q 04Ilu astronautów stanęło dotychczas na powierzchni Księżyca?
12
Wszyscy zeszli na powierzchnię w ramach sześciu lądowań programu Apollo w latach 1969–1972; od tamtej pory nikt nie powtórzył tego wyczynu.
Q 05Która hipoteza pochodzenia Księżyca cieszy się dziś największym uznaniem?
teoria wielkiego zderzenia
Komputerowe symulacje takiego zdarzenia zgadzają się z momentem pędu układu Ziemia–Księżyc i przewidują niewielkie rozmiary księżycowego jądra.
Q 06Z ciałem wielkości której planety miała się zderzyć proto-Ziemia, dając początek Księżycowi?
Marsa
Według obecnych danych Księżyc powstał 4,527 ± 0,01 miliarda lat temu, czyli około 30–50 milionów lat po uformowaniu się Układu Słonecznego.
Q 07Ile trwa pełny obieg Księżyca wokół Ziemi mierzony względem gwiazd stałych?
27,3 dnia
To tzw. miesiąc syderyczny; okres obrotu Księżyca wokół własnej osi jest dokładnie taki sam, dlatego z Ziemi stale widać tę samą półkulę.
Q 08Który astronom opisał Księżyc jako ciało pokrewne Ziemi w dziele „Selenographia” z 1647 roku?
Jan Heweliusz
Zaproponował też, by nazewnictwo powierzchni wzorować na ziemskiej geografii, ale przyjęła się nomenklatura z mapy Ricciolego i Grimaldiego z 1651 roku.
Q 09Kto jako ostatni człowiek chodził po powierzchni Księżyca?
Eugene Cernan
Na 20 sekund przed oderwaniem lądownika od gruntu w grudniu 1972 roku rzucił do kolegi: „Jack, zabierajmy stąd tę staruszkę”.
Q 10W którym roku Galileusz wykonał jeden z pierwszych teleskopowych szkiców Księżyca?
1609
Rysunek trafił do książki „Sidereus nuncius” z komentarzem, że powierzchnię urozmaicają liczne pasma górskie i kratery – wbrew średniowiecznemu obrazowi idealnie gładkiej kuli.
Q 11Ile wynosi przeciętna odległość między środkiem Ziemi a środkiem Księżyca?
384 399 km
To mniej więcej trzydziestokrotność średnicy Ziemi. Orbita jest elipsą, więc dystans zmienia się między perygeum a apogeum o ponad 40 000 km.
Q 12Który grecki filozof jako pierwszy próbował opisać Księżyc w sposób naukowy?
Anaksagoras
Twierdził, że Księżyc i Słońce to ogromne skaliste obiekty, a pierwszy z nich jedynie odbija światło drugiego; za te „ateistyczne” poglądy trafił do więzienia, a potem na banicję.
Q 13Ile trwa cykl faz Księżyca, nazywany miesiącem synodycznym?
29,53 dnia
Jest dłuższy od okresu orbitalnego, bo Ziemia w tym czasie przesuwa się po orbicie wokół Słońca; każda z czterech faz pośrednich trwa średnio około 7,38 dnia.
Q 21Który księżyc w Układzie Słonecznym ma większą gęstość niż Księżyc Ziemi?
Io
Średnia gęstość ziemskiego satelity to 3346,4 kg/m³; jego jądro jest niezwykle małe – sięga tylko 20% promienia, podczas gdy u większości skalistych ciał to około 50%.
Q 22Ile wynosi nachylenie osi obrotu Księżyca do płaszczyzny ekliptyki?
1,5°
Dzięki temu dna kraterów przy biegunach są wiecznie zacienione – symulacje wskazują, że nawet 14 000 km² powierzchni nigdy nie widzi Słońca – i może tam przetrwać lód.
Q 23Który statek jako pierwszy wykonał udane miękkie lądowanie na Księżycu?
Łuna 9
Dokonał tego w 1966 roku; w tym samym roku radziecka Łuna 10 jako pierwszy bezzałogowy pojazd weszła na orbitę wokół Księżyca.
Q 14Jak nazywa się firma Dennisa Hope'a, która od 1980 roku sprzedaje działki na Księżycu?
Ambasada Księżycowa
Sprzedała już 2 mln z 3 112 002 parcel po około 15 funtów, choć taki akt własności nie ma żadnej mocy prawnej – Traktat o przestrzeni kosmicznej traktuje Księżyc jak wody międzynarodowe.
Q 15Jaki procent widocznej strony Księżyca zajmują morza?
31%
Na niewidocznej półkuli morza pokrywają zaledwie 2% powierzchni; jedną z hipotez tej asymetrii jest większa koncentracja pierwiastków radioaktywnych po stronie zwróconej ku Ziemi.
Q 16Która radziecka sonda w 1959 roku jako pierwsza sfotografowała niewidoczną stronę Księżyca?
Łuna 3
Zdjęcia przesłano 18 października 1959 roku; dokładną mapę tej półkuli sporządzono dopiero w latach 60. w ramach amerykańskiego programu Lunar Orbiter.
Q 17Jaką część powierzchni Księżyca można w sumie zobaczyć z Ziemi dzięki libracjom?
59%
Te niewielkie odchylenia wynikają z ekscentryczności orbity; bez nich widać by było dokładnie połowę globu, bo Księżyc zwraca się ku Ziemi stale tą samą stroną.
Q 18Na łamach której gazety w 1835 roku ukazał się cykl artykułów o egzotycznym życiu na Księżycu?
New York Sun
Sześć tekstów przeszło do historii jako Wielkie Księżycowe Oszustwo; niemal w tym samym czasie Beer i Mädler wydali atlas „Mappa Selenographica”, stwierdzając brak atmosfery i wody.
Q 19W jakiej dolinie wylądował lądownik misji Apollo 17?
Taurus-Littrow
Rejon wybrano, bo podczas Apollo 15 zauważono tam wyjątkowo młode stożki wulkaniczne; sam krater Littrow nosi imię XIX-wiecznego astronoma Johanna von Littrowa.
Q 20Jak nazywa się największy krater uderzeniowy na Księżycu, leżący na jego niewidocznej półkuli?
Biegun Południowy – Aitken
Ten basen ma średnicę 2500 km i głębokość 13 km, a jego dno to najniżej położony obszar na całym Srebrnym Globie.
Q 24Który geolog zastąpił Joe Engle'a w załodze Apollo 17?
Harrison Schmitt
Po odwołaniu lotu Apollo 18, który miał zabrać na Księżyc zawodowego naukowca, NASA przesunęła go do ostatniej załogi; poza dowódcą wszyscy jej członkowie byli nowicjuszami.
Q 25Ile kraterów o średnicy powyżej 1 km znajduje się na Księżycu?
około pół miliona
Brak atmosfery i aktywności tektonicznej oznacza brak erozji, więc wiele kraterów przetrwało niemal nienaruszonych; ich zagęszczenie pozwala datować wiek danej powierzchni.
Q 26Skąd, jak się uważa, pochodzi głównie pole magnetyczne Księżyca?
ze skorupy
Natężenie tego pola waha się od 1 do 100 nanotesli, ponad 100 razy mniej niż na Ziemi, i nie ma ono charakteru dipolarnego; jedna z hipotez wiąże je z plazmą powstającą przy uderzeniach meteorów.
Q 27Jak gruba jest warstwa regolitu pokrywająca księżycowe morza?
3–5 m
Na starszych wyżynach warstwa ta sięga 10–20 m, a pod nią leży znacznie grubszy „megaregolit” – pokrywa skruszonej skały sięgająca dziesiątki kilometrów w głąb.
Q 28Który członek załogi Apollo 17 pozostał na orbicie jako pilot modułu dowodzenia?
Ronald Evans
Wcześniej w czterech misjach Apollo był CapComem – operatorem łączności ze statkiem; w drodze powrotnej wyszedł na zewnątrz na 1 godzinę 5 minut i 44 sekundy, by zabrać filmy z SIM.
Q 29Który z kraterów księżycowych o polskich patronach ma największą średnicę?
Poczobut
Mierzy 212 km, a najmniejszy z „polskich” kraterów, Wapowski, ma zaledwie 12,5 km; Marcin Poczobutt-Odlanicki trafił na listę księżycowej nomenklatury w 1979 roku.
Q 30W którym roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła krater Marii Skłodowskiej-Curie?
1961
Nazwa trafiła na niewidoczną stronę globu wśród pierwszych 18 propozycji Akademii Nauk ZSRR; krater ma 126 km średnicy i jest drugim co do wielkości z polskimi patronami.