Medycyna — 28 ciekawostek
Dowiedz się czegoś nowego, a potem sprawdź się w quizie.
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wiesz to wszystko? Udowodnij.
Rozwiąż quiz z 30 pytańKogo uważa się za prekursora medycyny starożytnej?
Jego imię łączy się także z historią aspiryny: korę wierzby jako środek leczniczy zalecali obok niego Celsus, Pliniusz Starszy i Dioskurydes.
Z kory jakiego drzewa pochodzi kwas salicylowy, znany ludzkości od zarania dziejów?
Właściwości tej kory opisują już egipskie zwoje z okresu około 1550 roku p.n.e.; zalecali ją też Celsus, Pliniusz Starszy i Dioskurydes.
Który lek dzieli z aspiryną miano najczęściej stosowanego środka przeciwbólowego?
WHO uznało kwas acetylosalicylowy za jeden z najlepszych środków pierwszego szczebla drabiny analgetycznej w lekkich i umiarkowanych bólach nowotworowych.
Dla produktów której firmy nazwa Aspirin jest zastrzeżona w Polsce?
Zastrzeżenie nie obowiązuje w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji, a potocznie aspiryną nazywa się każdy lek z kwasem acetylosalicylowym jako głównym składnikiem.
Co po łacinie znaczy słowo „medicina”?
Medycyna jest nauką empiryczną, czyli opartą na doświadczeniu, i obejmuje zarówno leczenie chorób, jak i sposoby zapobiegania im.
Jaka jest nazwa handlowa polskiego leku będącego czystym kwasem acetylosalicylowym?
Później pojawiły się też inne preparaty, na przykład Acard, Cardiopirin i Hascopiryn; leki z tym składnikiem są z reguły dostępne bez recepty.
Jaka skaza krwotoczna, obok choroby von Willebranda, wyklucza stosowanie „piryn”?
Leki z acetylosalicylanami obniżają krzepliwość krwi, co u osób ze skazą krwotoczną jest szczególnie niebezpieczne.
Jaki zespół, potencjalnie śmiertelny, może wywołać aspiryna podana dzieciom przy grypie?
Z tego powodu kwasu acetylosalicylowego nie podaje się małym dzieciom ani młodzieży także przy przeziębieniu i innych chorobach wirusowych.
Kto w 1897 roku zsyntetyzował kwas acetylosalicylowy w formie nadającej się do użytku farmaceutycznego?
Była to pierwsza substancja lecznicza uzyskana syntetycznie, a nie wyizolowana z surowców naturalnych; jej syntezę uważa się za początek przemysłu farmaceutycznego.
Jaką dobową dawkę aspiryny zaleca się w Polsce w profilaktyce zakrzepów i zatorów?
Profilaktyczne, stałe przyjmowanie preparatu dotyczy chorób, w których grozi powstanie zakrzepów i zatorów w naczyniach krwionośnych.
Jaki enzym kwas acetylosalicylowy hamuje nieodwracalnie przez acetylację?
Acetylacji ulega centrum katalityczne enzymu; w efekcie lek działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie, a przy długim stosowaniu także przeciwzakrzepowo.
Syntezę jakich mediatorów reakcji zapalnej hamuje pośrednio kwas acetylosalicylowy?
Aspiryna hamuje również powstawanie prostacyklin; z tego względu zalicza się ją do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).
Z jakim związkiem reaguje kwas salicylowy podczas otrzymywania kwasu acetylosalicylowego?
Reakcję prowadzi się w obecności kwasu siarkowego lub fosforowego, które pełnią rolę katalizatora.
Napady jakiej choroby nasilają małe dawki aspiryny, hamując wydalanie kwasu moczowego?
Dotyczy to dawek dobowych do 2 gramów, także bardzo małych, poniżej 325 mg, stosowanych w profilaktyce zawału i udaru.
Która z tych dziedzin jest nauką, a nie specjalnością medyczną?
Na liście dziedzin medycyny figuruje tuż obok psychiatrii i psychiatrii wieku rozwojowego, choć sama specjalizacją lekarską nie jest.
W leczeniu jakiej choroby skóry łączy się miejscowo kwas salicylowy z kortykosteroidem?
Kwas salicylowy rozluźnia zrogowaciałą warstwę naskórka i ułatwia wchłanianie kortykosteroidu – stąd ich połączenie w maściach na łuszczycę, np. z betametazonem. To inny związek niż aspiryna (kwas acetylosalicylowy).
Przez ile dni — aż do lizy — płytki krwi pozostają nieaktywne po zablokowaniu przez aspirynę?
W przeciwieństwie do innych komórek organizmu płytki krwi nie potrafią regulować stężenia ani aktywności cyklooksygenazy.
Jaki szkodliwy składnik zawierały wycofane ze sprzedaży „tabletki od bólu głowy z krzyżykiem”?
Krzyżyk na tabletce ułatwiał jej dzielenie; za najlepszą postać leku uważa się dziś tabletki dojelitowe z otoczką odporną na kwasy żołądkowe.
Jaka dyscyplina, obok medycyny i biologii medycznej, tworzyła w 2011 r. nauki medyczne w Polsce?
Dziedzina nauk medycznych liczyła wówczas dokładnie trzy dyscypliny naukowe.
Produkcję jakiej substancji w płytkach krwi hamuje kwas acetylosalicylowy?
Dzięki temu aspiryna osłabia zdolność płytek do agregacji i tworzenia skrzepów, a małe dawki stosuje się w profilaktyce udaru mózgu i zawału serca.
Ryzyko której choroby oczu blisko dwukrotnie zwiększa regularne zażywanie aspiryny?
Chodzi o mokrą postać AMD, a wzrost ryzyka jest niezależny od palenia tytoniu i chorób układu krwionośnego, które same sprzyjają tej chorobie.
Od dawnej nazwy jakiej rośliny pochodzi cząstka „spir” w słowie „aspiryna”?
Roślinę nazywano niegdyś Spirea ulmaria, dziś Filipendula ulmaria; to z niej początkowo uzyskiwano lek przeciwbólowy.
Jakiej dawki, według badań, nie ma potrzeby przekraczać przy długotrwałym stosowaniu aspiryny?
W badaniu Nurse Health Study korzyści obserwowano u kobiet przyjmujących poniżej 14 standardowych dawek kwasu acetylosalicylowego na miesiąc.
O ile rośnie ryzyko anemii u seniorów od 65 lat przyjmujących codziennie małą dawkę aspiryny?
Wynik pochodzi z amerykańsko-australijskiego badania ASPREE, którego rezultaty opublikowano w 2023 roku.
Jaki glikozyd fenolowy wyizolowali w latach 1828–1829 Johann Buchner i Pierre-Joseph Leroux?
Związek ten jest połączeniem saligeniny z glukozą; Buchner był niemieckim profesorem farmacji, a Leroux Francuzem.
W którym roku Charles Frédéric Gerhardt po raz pierwszy otrzymał kwas acetylosalicylowy?
Francuskiemu chemikowi nie udało się uzyskać związku w czystej formie ani rozwiązać jego struktury; krystaliczną pochodną otrzymał dopiero H. von Gilm.
Jakiej narodowości był Rafaelle Piria, twórca metody hydrolizy salicyny z 1838 roku?
Jego metoda obejmowała też utlenienie saligeniny, dzięki czemu po raz pierwszy uzyskano kwas salicylowy z naturalnego surowca.
Kto w 1949 roku ogłosił w piśmie „Pharmazie”, że to on był autorem pomysłu syntezy aspiryny?
Autor publikacji był innym z badaczy firmy Bayer i twierdził, że wykonanie syntezy jedynie powierzył Hoffmannowi.