Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Medycyna to nauka empiryczna o zdrowiu i chorobach człowieka, o tym, jak im zapobiegać i jak je leczyć. Za prekursora jej starożytnej odsłony uchodzi Hipokrates, nowożytnej — Paracelsus. Quiz sprawdza, czy znasz podstawowe dziedziny i specjalności lekarskie, a potem zanurza się w historię najsłynniejszego leku świata: kwasu acetylosalicylowego, czyli aspiryny. Znajdziesz tu pytania o korę wierzby i salicynę, o chemików, którzy zsyntetyzowali aspirynę, o jej działanie na płytki krwi, dawkowanie i przeciwwskazania.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Kogo uważa się za prekursora medycyny starożytnej?
Hipokratesa
Jego imię łączy się także z historią aspiryny: korę wierzby jako środek leczniczy zalecali obok niego Celsus, Pliniusz Starszy i Dioskurydes.
Q 02Z kory jakiego drzewa pochodzi kwas salicylowy, znany ludzkości od zarania dziejów?
Wierzby
Właściwości tej kory opisują już egipskie zwoje z okresu około 1550 roku p.n.e.; zalecali ją też Celsus, Pliniusz Starszy i Dioskurydes.
Q 03Który lek dzieli z aspiryną miano najczęściej stosowanego środka przeciwbólowego?
Paracetamol
WHO uznało kwas acetylosalicylowy za jeden z najlepszych środków pierwszego szczebla drabiny analgetycznej w lekkich i umiarkowanych bólach nowotworowych.
Q 04Dla produktów której firmy nazwa Aspirin jest zastrzeżona w Polsce?
Bayer
Zastrzeżenie nie obowiązuje w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji, a potocznie aspiryną nazywa się każdy lek z kwasem acetylosalicylowym jako głównym składnikiem.
Q 05Co po łacinie znaczy słowo „medicina”?
Sztuka lekarska
Medycyna jest nauką empiryczną, czyli opartą na doświadczeniu, i obejmuje zarówno leczenie chorób, jak i sposoby zapobiegania im.
Q 06Jaka jest nazwa handlowa polskiego leku będącego czystym kwasem acetylosalicylowym?
Polopiryna S
Później pojawiły się też inne preparaty, na przykład Acard, Cardiopirin i Hascopiryn; leki z tym składnikiem są z reguły dostępne bez recepty.
Q 07Jaka skaza krwotoczna, obok choroby von Willebranda, wyklucza stosowanie „piryn”?
Hemofilia
Leki z acetylosalicylanami obniżają krzepliwość krwi, co u osób ze skazą krwotoczną jest szczególnie niebezpieczne.
Q 08Jaki zespół, potencjalnie śmiertelny, może wywołać aspiryna podana dzieciom przy grypie?
Reye’a
Z tego powodu kwasu acetylosalicylowego nie podaje się małym dzieciom ani młodzieży także przy przeziębieniu i innych chorobach wirusowych.
Q 09Kto w 1897 roku zsyntetyzował kwas acetylosalicylowy w formie nadającej się do użytku farmaceutycznego?
Felix Hoffmann
Była to pierwsza substancja lecznicza uzyskana syntetycznie, a nie wyizolowana z surowców naturalnych; jej syntezę uważa się za początek przemysłu farmaceutycznego.
Q 10Jaką dobową dawkę aspiryny zaleca się w Polsce w profilaktyce zakrzepów i zatorów?
75 mg
Profilaktyczne, stałe przyjmowanie preparatu dotyczy chorób, w których grozi powstanie zakrzepów i zatorów w naczyniach krwionośnych.
Q 11Jaki enzym kwas acetylosalicylowy hamuje nieodwracalnie przez acetylację?
Cyklooksygenaza
Acetylacji ulega centrum katalityczne enzymu; w efekcie lek działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie, a przy długim stosowaniu także przeciwzakrzepowo.
Q 12Syntezę jakich mediatorów reakcji zapalnej hamuje pośrednio kwas acetylosalicylowy?
Prostaglandyn
Aspiryna hamuje również powstawanie prostacyklin; z tego względu zalicza się ją do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).
Q 13Z jakim związkiem reaguje kwas salicylowy podczas otrzymywania kwasu acetylosalicylowego?
Bezwodnik octowy
Q 21Ryzyko której choroby oczu blisko dwukrotnie zwiększa regularne zażywanie aspiryny?
Zwyrodnienia plamki żółtej
Chodzi o mokrą postać AMD, a wzrost ryzyka jest niezależny od palenia tytoniu i chorób układu krwionośnego, które same sprzyjają tej chorobie.
Q 22Od dawnej nazwy jakiej rośliny pochodzi cząstka „spir” w słowie „aspiryna”?
Wiązówki błotnej
Roślinę nazywano niegdyś Spirea ulmaria, dziś Filipendula ulmaria; to z niej początkowo uzyskiwano lek przeciwbólowy.
Q 23Jakiej dawki, według badań, nie ma potrzeby przekraczać przy długotrwałym stosowaniu aspiryny?
81 mg
Reakcję prowadzi się w obecności kwasu siarkowego lub fosforowego, które pełnią rolę katalizatora.
Q 14Napady jakiej choroby nasilają małe dawki aspiryny, hamując wydalanie kwasu moczowego?
Dny moczanowej
Dotyczy to dawek dobowych do 2 gramów, także bardzo małych, poniżej 325 mg, stosowanych w profilaktyce zawału i udaru.
Q 15Która z tych dziedzin jest nauką, a nie specjalnością medyczną?
Suicydologia
Na liście dziedzin medycyny figuruje tuż obok psychiatrii i psychiatrii wieku rozwojowego, choć sama specjalizacją lekarską nie jest.
Q 16W leczeniu jakiej choroby skóry łączy się miejscowo kwas salicylowy z kortykosteroidem?
Łuszczycy
Kwas salicylowy rozluźnia zrogowaciałą warstwę naskórka i ułatwia wchłanianie kortykosteroidu – stąd ich połączenie w maściach na łuszczycę, np. z betametazonem. To inny związek niż aspiryna (kwas acetylosalicylowy).
Q 17Przez ile dni — aż do lizy — płytki krwi pozostają nieaktywne po zablokowaniu przez aspirynę?
7 dni
W przeciwieństwie do innych komórek organizmu płytki krwi nie potrafią regulować stężenia ani aktywności cyklooksygenazy.
Q 18Jaki szkodliwy składnik zawierały wycofane ze sprzedaży „tabletki od bólu głowy z krzyżykiem”?
Fenacetynę
Krzyżyk na tabletce ułatwiał jej dzielenie; za najlepszą postać leku uważa się dziś tabletki dojelitowe z otoczką odporną na kwasy żołądkowe.
Q 19Jaka dyscyplina, obok medycyny i biologii medycznej, tworzyła w 2011 r. nauki medyczne w Polsce?
Stomatologia
Dziedzina nauk medycznych liczyła wówczas dokładnie trzy dyscypliny naukowe.
Q 20Produkcję jakiej substancji w płytkach krwi hamuje kwas acetylosalicylowy?
Tromboksanu
Dzięki temu aspiryna osłabia zdolność płytek do agregacji i tworzenia skrzepów, a małe dawki stosuje się w profilaktyce udaru mózgu i zawału serca.
W badaniu Nurse Health Study korzyści obserwowano u kobiet przyjmujących poniżej 14 standardowych dawek kwasu acetylosalicylowego na miesiąc.
Q 24O ile rośnie ryzyko anemii u seniorów od 65 lat przyjmujących codziennie małą dawkę aspiryny?
20%
Wynik pochodzi z amerykańsko-australijskiego badania ASPREE, którego rezultaty opublikowano w 2023 roku.
Q 25Jaki glikozyd fenolowy wyizolowali w latach 1828–1829 Johann Buchner i Pierre-Joseph Leroux?
Salicynę
Związek ten jest połączeniem saligeniny z glukozą; Buchner był niemieckim profesorem farmacji, a Leroux Francuzem.
Q 26W którym roku Charles Frédéric Gerhardt po raz pierwszy otrzymał kwas acetylosalicylowy?
1853
Francuskiemu chemikowi nie udało się uzyskać związku w czystej formie ani rozwiązać jego struktury; krystaliczną pochodną otrzymał dopiero H. von Gilm.
Q 27Jakiej narodowości był Rafaelle Piria, twórca metody hydrolizy salicyny z 1838 roku?
Włoch
Jego metoda obejmowała też utlenienie saligeniny, dzięki czemu po raz pierwszy uzyskano kwas salicylowy z naturalnego surowca.
Q 28Kto w 1949 roku ogłosił w piśmie „Pharmazie”, że to on był autorem pomysłu syntezy aspiryny?
Arthur Eichengrün
Autor publikacji był innym z badaczy firmy Bayer i twierdził, że wykonanie syntezy jedynie powierzył Hoffmannowi.