Morze Bałtyckie — 30 ciekawostek

Jakiego rodzaju morzem jest Bałtyk, połączony z oceanem tylko płytkimi cieśninami?

Bałtyk leży na szelfie kontynentalnym w północnej Europie, w północnej strefie klimatu umiarkowanego.

Który miesiąc jest na Bałtyku najbardziej burzliwy?

Najspokojniej bywa w czerwcu. Na polskim wybrzeżu notuje się rocznie 20–25 dni sztormowych.

Który polski prom zatonął podczas sztormu na Bałtyku 14 stycznia 1993 roku?

Kolejne wielkie katastrofy to zatonięcie MS „Estonia” 28 września 1994 oraz szwedzkiego rorowca MS „Finnbirch” 1 listopada 2006.

Jakim morzem jest Bałtyk w nazwach używanych w językach niemieckim, duńskim i szwedzkim?

Stąd niemieckie Ostsee, duńskie Østersøen i szwedzkie Östersjön. Wśród języków germańskich wyjątkiem jest angielski.

Od jakiego koloru, po łotewsku baltais, Łotysze wywodzą nazwę Bałtyku?

Po łotewsku morze to Baltijas jūra, a po litewsku bardzo podobnie: Baltijos jūra.

Ile wynosi średnie zasolenie wód Bałtyku?

Na ogół zasolenie waha się od 2 do 12‰. W Zalewie Wiślanym to tylko 1–3‰, a w Kattegacie i Skagerraku ok. 20‰.

Co uznaje się za największy problem ochrony Morza Bałtyckiego?

W ciągu XX wieku Bałtyk zmienił charakter z morza o przejrzystych wodach w mocno przeżyźnione, głównie przez nadmiar azotu i fosforu z lądu.

Na mocy ustaleń której konferencji zatopiono w Bałtyku niemiecką broń chemiczną?

Zatapiano ją głównie w Głębi Gotlandzkiej, Głębi Bornholmskiej oraz w cieśninach Mały Bełt i Skagerrak.

Jak nazywa się rozległe płycizny, charakterystyczne dla rzeźby dna Bałtyku?

Tworzy je głównie piasek, żwir i kamienie, czyli pozostałość dawnych moren polodowcowych. Należą do nich m.in. Słupska, Odrzańska i Orla.

Które dwa jeziora są największe w zlewisku Bałtyku?

Zlewisko rozciąga się od Karpat i Sudetów aż po rejony za kołem podbiegunowym północnym.

W którym morzu intensywne parowanie zwiększa zasolenie do ok. 40‰?

W Bałtyku jest odwrotnie: względnie niskie temperatury oznaczają wolniejsze parowanie, co sprzyja niskiemu zasoleniu.

W którym języku Bałtyk nosi nazwę Läänemeri, czyli morze zachodnie?

Nazwa wynika po prostu z położenia geograficznego: dla mieszkańców tego kraju Bałtyk leży na zachodzie.

Ile wynosi średnia głębokość Bałtyku?

Najgłębsze miejsce, Głębia Landsort, leży na północny zachód od Gotlandii. W Kattegacie średnia głębokość to tylko 24 m.

Który rzymski historyk w I wieku nazwał Bałtyk Morzem Swebów?

Po łacinie brzmiało to Mare Suebicum. W tym samym stuleciu Pomponiusz Mela i Pliniusz Starszy pisali o Zatoce Codanus.

U którego kronikarza pod koniec XI wieku po raz pierwszy pojawia się nazwa Bałtyku?

Ten niemiecki dziejopis użył łacińskiej formy sinus Balticus. Akwen znano też jako Morze Scytyjskie.

Który z trzech wielkich basenów Bałtyku jest najgłębszy i sięga 459 m?

Dla porównania jeden z pozostałych wielkich basenów ma maksymalnie 294 m, a najpłytszy zaledwie 105 m.

Jak nazywa się gęsta kra zalegająca w centralnych częściach zamarzających zatok Bałtyku?

Zwarta pokrywa lodowa formuje się jedynie w wąskim pasie przy brzegu zatok Botnickiej, Fińskiej i Ryskiej.

Do którego roku Finlandia była częścią Szwecji, skąd wzięła się fińska nazwa Itämeri?

Itämeri to tłumaczenie szwedzkiego Östersjön, dlatego Finowie nazywają Bałtyk tak, jakby leżał na wschód od nich, choć leży na zachód.

Jaką długość ma w przybliżeniu mocno rozwinięta linia brzegowa Bałtyku?

Urozmaicają ją liczne zalewy, zatoki, półwyspy oraz wyspy i wysepki, szczególnie przy wybrzeżach północnym i zachodnim.

Blisko ilu metrów sięgnęła pojedyncza fala zarejestrowana na Bałtyku 23 grudnia 2004?

Bałtyckie fale są krótkie i strome: odległości między grzbietami to zaledwie 50 m, a podczas silnych sztormów wysokość dochodzi prawie do 10 m.

Ile państw nadbałtyckich podpisało w 1974 roku w Helsinkach Konwencję Bałtycką?

Rok wcześniej zawarto Konwencję Gdańską o rybołówstwie i ochronie żywych zasobów Bałtyku i Bełtów.

Który podróżnik w 965 roku nazwał Bałtyk Morzem Otaczającym?

Arabscy kronikarze, tacy jak Al-Biruni i Al-Masudi, pisali z kolei o Morzu Rusów, a Nestor w 1115 roku o Morzu Waregów.

Jaką powierzchnię ma Zatoka Botnicka, największa z wielkich zatok Bałtyku?

Dwa pozostałe wielkie rozgałęzienia morza są znacznie mniejsze: Zatoka Fińska ma 30 000 km², a Ryska 17 000 km².

Która faza rozwoju Bałtyku trwała od 8 do 4 tys. lat temu?

Wcześniej Bałtyk bywał olbrzymim jeziorem odciętym od oceanu, a jego najstarsza faza sprzed 12–10 tys. lat to Bałtyckie Jezioro Lodowe.

Jak nazywają się wahania poziomu wody wywołane głównie różnicami ciśnienia atmosferycznego?

Na Bałtyku ich amplituda rzadko przekracza 30 cm, a zwykły przypływ jest jeszcze słabszy: w Zatoce Gdańskiej to zaledwie 3 cm.

Do jakich wód, w fachowym ujęciu, zalicza się Bałtyk z powodu niskiego zasolenia?

Potocznie mówi się o wodach słonawych, a sam Bałtyk bywa określany morzem półsłonym.

Jak Klaudiusz Ptolemeusz nazwał Bałtyk w swojej „Geografii” w II wieku?

Południową część akwenu ten sam uczony nazywał Zatoką Wenedzką.

Koło której miejscowości zatonął w 1785 roku brytyjski statek „General Carleton”?

Katastrofę z 27 września spowodował silny sztorm, odnotowany w ówczesnej gdańskiej prasie.

Z którego roku pochodzi jedyny opis wyprawy saniami z Gdańska na wyspy duńskie?

Tej samej zimy możliwe były podobno przeprawy po lodzie także do Lubeki oraz z Meklemburgii do Danii.

O ile wiatr podniósł poziom morza w Petersburgu w listopadzie 1824 roku?

Równo sto lat później podobne spiętrzenie sięgnęło tam 369 cm. Na brzegach otwartego morza silne wiatry podnoszą wodę zwykle o około 50 cm.