Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Bałtyk to jedno z najmłodszych mórz Atlantyku: płytkie, słonawe i niemal ze wszystkich stron otoczone lądem. Z oceanem łączy je tylko kilka wąskich cieśnin, dlatego rządzi się własnymi prawami. W quizie sprawdzisz, co wiesz o jego głębiach i zatokach, zasoleniu, sztormach i zimowym lodzie, dawnych nazwach oraz o Moście nad Sundem. Na koniec czekają pytania o śmiałków, którzy pokonali Bałtyk wpław, na desce i kajakiem.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jakiego rodzaju morzem jest Bałtyk, połączony z oceanem tylko płytkimi cieśninami?
śródlądowym
Bałtyk leży na szelfie kontynentalnym w północnej Europie, w północnej strefie klimatu umiarkowanego.
Q 02Który miesiąc jest na Bałtyku najbardziej burzliwy?
styczeń
Najspokojniej bywa w czerwcu. Na polskim wybrzeżu notuje się rocznie 20–25 dni sztormowych.
Q 03Który polski prom zatonął podczas sztormu na Bałtyku 14 stycznia 1993 roku?
„Jan Heweliusz”
Kolejne wielkie katastrofy to zatonięcie MS „Estonia” 28 września 1994 oraz szwedzkiego rorowca MS „Finnbirch” 1 listopada 2006.
Q 04Jakim morzem jest Bałtyk w nazwach używanych w językach niemieckim, duńskim i szwedzkim?
wschodnim
Stąd niemieckie Ostsee, duńskie Østersøen i szwedzkie Östersjön. Wśród języków germańskich wyjątkiem jest angielski.
Q 05Od jakiego koloru, po łotewsku baltais, Łotysze wywodzą nazwę Bałtyku?
biały
Po łotewsku morze to Baltijas jūra, a po litewsku bardzo podobnie: Baltijos jūra.
Q 06Ile wynosi średnie zasolenie wód Bałtyku?
7‰
Na ogół zasolenie waha się od 2 do 12‰. W Zalewie Wiślanym to tylko 1–3‰, a w Kattegacie i Skagerraku ok. 20‰.
Q 07Co uznaje się za największy problem ochrony Morza Bałtyckiego?
eutrofizacja
W ciągu XX wieku Bałtyk zmienił charakter z morza o przejrzystych wodach w mocno przeżyźnione, głównie przez nadmiar azotu i fosforu z lądu.
Q 08Na mocy ustaleń której konferencji zatopiono w Bałtyku niemiecką broń chemiczną?
poczdamskiej
Zatapiano ją głównie w Głębi Gotlandzkiej, Głębi Bornholmskiej oraz w cieśninach Mały Bełt i Skagerrak.
Q 09Jak nazywa się rozległe płycizny, charakterystyczne dla rzeźby dna Bałtyku?
ławice
Tworzy je głównie piasek, żwir i kamienie, czyli pozostałość dawnych moren polodowcowych. Należą do nich m.in. Słupska, Odrzańska i Orla.
Q 10Które dwa jeziora są największe w zlewisku Bałtyku?
Ładoga i Onega
Zlewisko rozciąga się od Karpat i Sudetów aż po rejony za kołem podbiegunowym północnym.
Q 11W którym morzu intensywne parowanie zwiększa zasolenie do ok. 40‰?
Śródziemnym
W Bałtyku jest odwrotnie: względnie niskie temperatury oznaczają wolniejsze parowanie, co sprzyja niskiemu zasoleniu.
Q 12W którym języku Bałtyk nosi nazwę Läänemeri, czyli morze zachodnie?
estońskim
Nazwa wynika po prostu z położenia geograficznego: dla mieszkańców tego kraju Bałtyk leży na zachodzie.
Q 13Ile wynosi średnia głębokość Bałtyku?
52,3 m
Najgłębsze miejsce, Głębia Landsort, leży na północny zachód od Gotlandii. W Kattegacie średnia głębokość to tylko 24 m.
Q 21Ile państw nadbałtyckich podpisało w 1974 roku w Helsinkach Konwencję Bałtycką?
siedem
Rok wcześniej zawarto Konwencję Gdańską o rybołówstwie i ochronie żywych zasobów Bałtyku i Bełtów.
Q 22Który podróżnik w 965 roku nazwał Bałtyk Morzem Otaczającym?
Ibrahim ibn Jakub
Arabscy kronikarze, tacy jak Al-Biruni i Al-Masudi, pisali z kolei o Morzu Rusów, a Nestor w 1115 roku o Morzu Waregów.
Q 23Jaką powierzchnię ma Zatoka Botnicka, największa z wielkich zatok Bałtyku?
117 000 km²
Dwa pozostałe wielkie rozgałęzienia morza są znacznie mniejsze: Zatoka Fińska ma 30 000 km², a Ryska 17 000 km².
Q 14Który rzymski historyk w I wieku nazwał Bałtyk Morzem Swebów?
Tacyt
Po łacinie brzmiało to Mare Suebicum. W tym samym stuleciu Pomponiusz Mela i Pliniusz Starszy pisali o Zatoce Codanus.
Q 15U którego kronikarza pod koniec XI wieku po raz pierwszy pojawia się nazwa Bałtyku?
Adam z Bremy
Ten niemiecki dziejopis użył łacińskiej formy sinus Balticus. Akwen znano też jako Morze Scytyjskie.
Q 16Który z trzech wielkich basenów Bałtyku jest najgłębszy i sięga 459 m?
Gotlandzki
Dla porównania jeden z pozostałych wielkich basenów ma maksymalnie 294 m, a najpłytszy zaledwie 105 m.
Q 17Jak nazywa się gęsta kra zalegająca w centralnych częściach zamarzających zatok Bałtyku?
pak lodowy
Zwarta pokrywa lodowa formuje się jedynie w wąskim pasie przy brzegu zatok Botnickiej, Fińskiej i Ryskiej.
Q 18Do którego roku Finlandia była częścią Szwecji, skąd wzięła się fińska nazwa Itämeri?
1809
Itämeri to tłumaczenie szwedzkiego Östersjön, dlatego Finowie nazywają Bałtyk tak, jakby leżał na wschód od nich, choć leży na zachód.
Q 19Jaką długość ma w przybliżeniu mocno rozwinięta linia brzegowa Bałtyku?
8100 km
Urozmaicają ją liczne zalewy, zatoki, półwyspy oraz wyspy i wysepki, szczególnie przy wybrzeżach północnym i zachodnim.
Q 20Blisko ilu metrów sięgnęła pojedyncza fala zarejestrowana na Bałtyku 23 grudnia 2004?
14
Bałtyckie fale są krótkie i strome: odległości między grzbietami to zaledwie 50 m, a podczas silnych sztormów wysokość dochodzi prawie do 10 m.
Q 24Która faza rozwoju Bałtyku trwała od 8 do 4 tys. lat temu?
Morze Litorynowe
Wcześniej Bałtyk bywał olbrzymim jeziorem odciętym od oceanu, a jego najstarsza faza sprzed 12–10 tys. lat to Bałtyckie Jezioro Lodowe.
Q 25Jak nazywają się wahania poziomu wody wywołane głównie różnicami ciśnienia atmosferycznego?
sejsze
Na Bałtyku ich amplituda rzadko przekracza 30 cm, a zwykły przypływ jest jeszcze słabszy: w Zatoce Gdańskiej to zaledwie 3 cm.
Q 26Do jakich wód, w fachowym ujęciu, zalicza się Bałtyk z powodu niskiego zasolenia?
mezohalinowych
Potocznie mówi się o wodach słonawych, a sam Bałtyk bywa określany morzem półsłonym.
Q 27Jak Klaudiusz Ptolemeusz nazwał Bałtyk w swojej „Geografii” w II wieku?
Ocean Sarmacki
Południową część akwenu ten sam uczony nazywał Zatoką Wenedzką.
Q 28Koło której miejscowości zatonął w 1785 roku brytyjski statek „General Carleton”?
Dębki
Katastrofę z 27 września spowodował silny sztorm, odnotowany w ówczesnej gdańskiej prasie.
Q 29Z którego roku pochodzi jedyny opis wyprawy saniami z Gdańska na wyspy duńskie?
1423
Tej samej zimy możliwe były podobno przeprawy po lodzie także do Lubeki oraz z Meklemburgii do Danii.
Q 30O ile wiatr podniósł poziom morza w Petersburgu w listopadzie 1824 roku?
410 cm
Równo sto lat później podobne spiętrzenie sięgnęło tam 369 cm. Na brzegach otwartego morza silne wiatry podnoszą wodę zwykle o około 50 cm.