Morze Czarne i Odessa — 30 ciekawostek

Który polski poeta przebywał w Odessie na zesłaniu i napisał tam „Sonety odeskie”?

W mieście gościli też Julian Ursyn Niemcewicz i Józef Ignacy Kraszewski, autor „Wspomnień z Odessy, Jedysanu i Budżaku”.

Po co wyruszyła mityczna wyprawa do krainy leżącej na wschodnim brzegu Morza Czarnego?

Według mitów nad tym morzem mieszkały także Amazonki; legendy te odzwierciedlają dawne szlaki kupieckie.

Eksport jakiego towaru uczynił z Odessy w XIX wieku jeden z najbogatszych portów carskiej Rosji?

Ludność miasta rosła błyskawicznie: z 25 tys. w 1814 roku do 450 tys. w roku 1900.

Która cieśnina łączy Morze Czarne z Morzem Azowskim?

Morze Azowskie to północna część akwenu, oddzielona od reszty przez Półwysep Krymski i nosząca odrębną nazwę.

Jaki towar sprowadzano w starożytności szlakami czarnomorskimi znad Bałtyku?

Dziś akwen nie odgrywa wielkiej roli komunikacyjnej, ale w starożytności prowadziły nim liczne szlaki kupieckie.

Które miejsce wśród najludniejszych miast Ukrainy zajmowała Odessa na początku 2024 roku?

Liczba mieszkańców miasta przekraczała wtedy 1 mln; więcej ludzi mieszkało tylko w Kijowie i Charkowie.

Jaki gaz występuje w głębinach Morza Czarnego, bo wody powierzchniowe nie mieszają się z głębinowymi?

Brak mieszania wynika z różnic w zasoleniu; skutkiem jest niski poziom tlenu i stosunkowo uboga fauna.

Co znaczy starożytna nazwa Morza Czarnego – Pontus Euxinus?

Akwen rozciąga się między Azją Mniejszą, Kaukazem, Niziną Wschodnioeuropejską i Półwyspem Bałkańskim i należy do systemu Oceanu Atlantyckiego.

Jaki surowiec występuje w północno-zachodniej części Morza Czarnego?

Północne wybrzeża akwenu są płaskie i zapiaszczone, z licznymi limanami tworzonymi przez rzeki.

W którym roku historyczne centrum Odessy wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO?

Decyzję podjęto na nadzwyczajnej sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa, a obiekt od razu uznano za zagrożony.

Który gubernator, zarządzający Odessą od 1804 roku, ukończył budowę jej portu?

Port szybko stał się główną bramą eksportu rosyjskiego zboża, co uczyniło miasto jednym z najbogatszych w carskiej Rosji.

Od jakich związków chemicznych, barwiących wodę na czarno, pochodzi nazwa Morza Czarnego?

Akwen jest największym na świecie zbiornikiem wody beztlenowej, co tłumaczy ciemną barwę jego głębin.

W którym roku oficjalnie rozpoczęto budowę Odessy?

Miasto budowano według projektu pochodzącego z Brabancji inżyniera François Sainte de Wollanta.

Ile wynosi maksymalna głębokość Morza Czarnego?

Powierzchnia akwenu wynosi 422 000 km², a rozciągłość równoleżnikowa sięga 1150 km przy południkowej 580 km.

W którym roku Armia Czerwona ostatecznie zajęła Odessę?

Wcześniej miasto przechodziło z rąk do rąk: kontrolowali je m.in. ukraiński Dyrektoriat, interwenci francuscy i biali z Armii Ochotniczej.

Około którego roku p.n.e. została przerwana naturalna zapora w rejonie Bosforu?

Przed tym wydarzeniem w miejscu dzisiejszego akwenu istniało słodkowodne jezioro, odcięte od Morza Śródziemnego.

Jakiej narodowości był José de Ribas, który w 1789 roku zdobył dla Rosji turecką twierdzę w miejscu Odessy?

Twierdzę zdobyli dowodzeni przez niego Kozacy w nocy z 13 na 14 września, co dało impuls do założenia miasta.

Ile wynosi zasolenie wód powierzchniowych Morza Czarnego?

Przy ujściach rzek zasolenie spada do 3–9‰, a przy dnie rośnie do 22,5‰; różnicę podtrzymuje wymiana wód z Morzem Śródziemnym.

Który hetman rządził Państwem Ukraińskim, do którego włączono Odessę w marcu 1918 roku?

Marionetkowe państwo działało za aprobatą Niemiec, których wojska wkroczyły na terytorium Rosji po traktacie brzeskim.

Pod zarządem którego państwa Odessa znajdowała się w latach 1941–1944?

Miasto nosiło wówczas nazwę Antonescu, na cześć marszałka Iona Antonescu.

Jak nazywała się tatarska warownia istniejąca od XIV wieku w miejscu dzisiejszej Odessy?

Warownia podlegała Chanatowi Krymskiemu, a od 1392 roku tereny między Dniestrem i Dnieprem znalazły się pod władzą Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Jak nazywa się hipoteza wiążąca opowieści o wielkim potopie z przelaniem się wód do Morza Czarnego?

Zgodnie z tą koncepcją przełamanie skał między Morzem Śródziemnym a Czarnym zatopiło dużą połać lądu, co zapamiętano m.in. w Biblii.

Jaki drapieżny ślimak jest gatunkiem inwazyjnym w Morzu Czarnym?

Gatunki aklimatyzowane w morzu dzięki człowiekowi często stanowią poważne zagrożenie dla miejscowych ekosystemów.

Który wielki książę litewski rozbudował twierdzę w miejscu dzisiejszej Odessy?

Książę wznosił fortyfikacje na brzegu Morza Czarnego, gdy Litwa pozostawała w unii z Polską.

Ile w przybliżeniu gatunków zwierząt żyje w Morzu Czarnym?

Dla porównania w Morzu Śródziemnym żyje około 9000 gatunków; czarnomorska fauna obejmuje m.in. 500 gatunków skorupiaków i 200 gatunków mięczaków.

Ile ton ryb łowi się rocznie w Morzu Czarnym?

Słabo rozwinięte rybołówstwo opiera się głównie na sardeli, ostroboku i makreli.

Co po turecku oznacza Yeni Dünya – nazwa osmańskiego regionu Jedysan, w którym od 1529 roku leżała Odessa?

Region pozostawał turecki aż do końca XVIII wieku, po okresie przynależności do Litwy.

Jaki odsetek dochodu Rosji stanowiły w 1822 roku wpływy z ceł pobieranych w Odessie?

Wpływy z ceł sięgnęły wtedy 40 mln rubli; w XIX wieku miasto rozwijało się najszybciej w całym imperium.

Doliną której rzeki wody dawnego jeziora czarnomorskiego mogły ok. 12 000 lat p.n.e. spływać do Morza Marmara?

W młodszym dryasie klimat południowej Europy stał się suchy i słodkowodne jezioro zasilane wodą z lądolodu częściowo wyschło.

Komu Władysław III Warneńczyk nadał w 1442 roku w dożywocie twierdzę w miejscu dzisiejszej Odessy?

Obdarowany był kasztelanem i starostą kamienieckim; według Długosza z tego portu Jagiełło wysyłał wcześniej statki z pszenicą.