Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Morze Czarne – starożytny Pontus Euxinus – to największy na świecie zbiornik wody beztlenowej, połączony z Morzem Śródziemnym przez Bosfor i Dardanele. Jego dzieje sięgają gwałtownego przelania się wód około 5600 roku p.n.e., które niektórzy badacze łączą z opowieściami o potopie. Nad jego północnym brzegiem leży Odessa – miasto wyrosłe z tatarskiej twierdzy, w XIX wieku jeden z najbogatszych portów Rosji, z silną polską społecznością, w której gościli Mickiewicz i Kraszewski. Quiz łączy geografię morza z historią i kulturą Odessy: od zasolenia i fauny po Schody Potiomkinowskie i festiwal Humoryna.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który polski poeta przebywał w Odessie na zesłaniu i napisał tam „Sonety odeskie”?
Adam Mickiewicz
W mieście gościli też Julian Ursyn Niemcewicz i Józef Ignacy Kraszewski, autor „Wspomnień z Odessy, Jedysanu i Budżaku”.
Q 02Po co wyruszyła mityczna wyprawa do krainy leżącej na wschodnim brzegu Morza Czarnego?
Złote runo
Według mitów nad tym morzem mieszkały także Amazonki; legendy te odzwierciedlają dawne szlaki kupieckie.
Q 03Eksport jakiego towaru uczynił z Odessy w XIX wieku jeden z najbogatszych portów carskiej Rosji?
Zboża
Ludność miasta rosła błyskawicznie: z 25 tys. w 1814 roku do 450 tys. w roku 1900.
Q 04Która cieśnina łączy Morze Czarne z Morzem Azowskim?
Kerczeńska
Morze Azowskie to północna część akwenu, oddzielona od reszty przez Półwysep Krymski i nosząca odrębną nazwę.
Q 05Jaki towar sprowadzano w starożytności szlakami czarnomorskimi znad Bałtyku?
Bursztyn
Dziś akwen nie odgrywa wielkiej roli komunikacyjnej, ale w starożytności prowadziły nim liczne szlaki kupieckie.
Q 06Które miejsce wśród najludniejszych miast Ukrainy zajmowała Odessa na początku 2024 roku?
Trzecie
Liczba mieszkańców miasta przekraczała wtedy 1 mln; więcej ludzi mieszkało tylko w Kijowie i Charkowie.
Q 07Jaki gaz występuje w głębinach Morza Czarnego, bo wody powierzchniowe nie mieszają się z głębinowymi?
Siarkowodór
Brak mieszania wynika z różnic w zasoleniu; skutkiem jest niski poziom tlenu i stosunkowo uboga fauna.
Q 08Co znaczy starożytna nazwa Morza Czarnego – Pontus Euxinus?
Morze Gościnne
Akwen rozciąga się między Azją Mniejszą, Kaukazem, Niziną Wschodnioeuropejską i Półwyspem Bałkańskim i należy do systemu Oceanu Atlantyckiego.
Q 09Jaki surowiec występuje w północno-zachodniej części Morza Czarnego?
Ropa naftowa
Północne wybrzeża akwenu są płaskie i zapiaszczone, z licznymi limanami tworzonymi przez rzeki.
Q 10W którym roku historyczne centrum Odessy wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO?
2023
Decyzję podjęto na nadzwyczajnej sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa, a obiekt od razu uznano za zagrożony.
Q 11Który gubernator, zarządzający Odessą od 1804 roku, ukończył budowę jej portu?
Richelieu
Port szybko stał się główną bramą eksportu rosyjskiego zboża, co uczyniło miasto jednym z najbogatszych w carskiej Rosji.
Q 12Od jakich związków chemicznych, barwiących wodę na czarno, pochodzi nazwa Morza Czarnego?
Siarczków
Akwen jest największym na świecie zbiornikiem wody beztlenowej, co tłumaczy ciemną barwę jego głębin.
Q 13W którym roku oficjalnie rozpoczęto budowę Odessy?
1794
Miasto budowano według projektu pochodzącego z Brabancji inżyniera François Sainte de Wollanta.
Q 21Jak nazywała się tatarska warownia istniejąca od XIV wieku w miejscu dzisiejszej Odessy?
Chadżybej
Warownia podlegała Chanatowi Krymskiemu, a od 1392 roku tereny między Dniestrem i Dnieprem znalazły się pod władzą Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Q 22Jak nazywa się hipoteza wiążąca opowieści o wielkim potopie z przelaniem się wód do Morza Czarnego?
Ryana-Pitmana
Zgodnie z tą koncepcją przełamanie skał między Morzem Śródziemnym a Czarnym zatopiło dużą połać lądu, co zapamiętano m.in. w Biblii.
Q 23Jaki drapieżny ślimak jest gatunkiem inwazyjnym w Morzu Czarnym?
Rapana
Gatunki aklimatyzowane w morzu dzięki człowiekowi często stanowią poważne zagrożenie dla miejscowych ekosystemów.
Q 14Ile wynosi maksymalna głębokość Morza Czarnego?
2211 m
Powierzchnia akwenu wynosi 422 000 km², a rozciągłość równoleżnikowa sięga 1150 km przy południkowej 580 km.
Q 15W którym roku Armia Czerwona ostatecznie zajęła Odessę?
1920
Wcześniej miasto przechodziło z rąk do rąk: kontrolowali je m.in. ukraiński Dyrektoriat, interwenci francuscy i biali z Armii Ochotniczej.
Q 16Około którego roku p.n.e. została przerwana naturalna zapora w rejonie Bosforu?
5600
Przed tym wydarzeniem w miejscu dzisiejszego akwenu istniało słodkowodne jezioro, odcięte od Morza Śródziemnego.
Q 17Jakiej narodowości był José de Ribas, który w 1789 roku zdobył dla Rosji turecką twierdzę w miejscu Odessy?
Hiszpan
Twierdzę zdobyli dowodzeni przez niego Kozacy w nocy z 13 na 14 września, co dało impuls do założenia miasta.
Q 18Ile wynosi zasolenie wód powierzchniowych Morza Czarnego?
17–18‰
Przy ujściach rzek zasolenie spada do 3–9‰, a przy dnie rośnie do 22,5‰; różnicę podtrzymuje wymiana wód z Morzem Śródziemnym.
Q 19Który hetman rządził Państwem Ukraińskim, do którego włączono Odessę w marcu 1918 roku?
Paweł Skoropadski
Marionetkowe państwo działało za aprobatą Niemiec, których wojska wkroczyły na terytorium Rosji po traktacie brzeskim.
Q 20Pod zarządem którego państwa Odessa znajdowała się w latach 1941–1944?
Rumunii
Miasto nosiło wówczas nazwę Antonescu, na cześć marszałka Iona Antonescu.
Q 24Który wielki książę litewski rozbudował twierdzę w miejscu dzisiejszej Odessy?
Witold Kiejstutowicz
Książę wznosił fortyfikacje na brzegu Morza Czarnego, gdy Litwa pozostawała w unii z Polską.
Q 25Ile w przybliżeniu gatunków zwierząt żyje w Morzu Czarnym?
2500
Dla porównania w Morzu Śródziemnym żyje około 9000 gatunków; czarnomorska fauna obejmuje m.in. 500 gatunków skorupiaków i 200 gatunków mięczaków.
Q 26Ile ton ryb łowi się rocznie w Morzu Czarnym?
100 000
Słabo rozwinięte rybołówstwo opiera się głównie na sardeli, ostroboku i makreli.
Q 27Co po turecku oznacza Yeni Dünya – nazwa osmańskiego regionu Jedysan, w którym od 1529 roku leżała Odessa?
Nowy Świat
Region pozostawał turecki aż do końca XVIII wieku, po okresie przynależności do Litwy.
Q 28Jaki odsetek dochodu Rosji stanowiły w 1822 roku wpływy z ceł pobieranych w Odessie?
14%
Wpływy z ceł sięgnęły wtedy 40 mln rubli; w XIX wieku miasto rozwijało się najszybciej w całym imperium.
Q 29Doliną której rzeki wody dawnego jeziora czarnomorskiego mogły ok. 12 000 lat p.n.e. spływać do Morza Marmara?
Sakarya
W młodszym dryasie klimat południowej Europy stał się suchy i słodkowodne jezioro zasilane wodą z lądolodu częściowo wyschło.
Q 30Komu Władysław III Warneńczyk nadał w 1442 roku w dożywocie twierdzę w miejscu dzisiejszej Odessy?
Teodorykowi z Buczacza
Obdarowany był kasztelanem i starostą kamienieckim; według Długosza z tego portu Jagiełło wysyłał wcześniej statki z pszenicą.