Morze Martwe — 30 ciekawostek
Dowiedz się czegoś nowego, a potem sprawdź się w quizie.
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wiesz to wszystko? Udowodnij.
Rozwiąż quiz z 30 pytańCzym w istocie jest Morze Martwe z punktu widzenia geografii?
Po hebrajsku akwen nazywa się Jam haMelach, czyli Morze Soli, a po arabsku Al-Bahr al-Majit.
Ruiny których biblijnych miast leżą według tradycji na dnie Morza Martwego?
Z tej samej tradycji wzięła się inna nazwa jeziora: Morze Sodomy, używana obok dawnych określeń Morze Cuchnące czy Jezioro Asfaltowe.
Jaka starożytna twierdza leży w pobliżu Morza Martwego?
Niedaleko znajduje się też miejsce odnalezienia słynnych zwojów z Kumran, ukrytych w grotach blisko dwa tysiące lat temu.
Od jakiej rzeki nosi nazwę tektoniczny rów, w którego północnej części leży Morze Martwe?
Ten ryft ciągnie się na południe aż do Afryki Wschodniej, a jezioro leży w nim między wysokimi klifami i górami.
Jakie organizmy jako jedyne żyją w silnie zasolonych wodach Morza Martwego?
Każda ryba, która trafi do jeziora z prądem rzeki, szybko ginie – stąd średniowieczne pogłoski o martwym, cuchnącym morzu.
W ilu grotach koło ruin Qumran znaleziono rękopisy w latach 1946–1956?
Dokumenty spisano po hebrajsku, aramejsku i grecku; w szerszym sensie do zwojów znad Morza Martwego zalicza się też znaleziska z Wadi Murabba’at i Nachal Chewer.
Z którego morza ma płynąć woda kanałem Dwóch Mórz, ratującym Morze Martwe przed wyschnięciem?
Umowę w tej sprawie podpisały w 2013 roku Jordania i Izrael; kanał lub rurociąg ma mieć około 180 km długości.
Na jakiej uczelni pracował profesor Eleazar Sukenik, pierwszy badacz zwojów z Qumran?
Handlarz poprosił profesora o ocenę, czy fragmenty są wartościowe, czy to falsyfikaty; uczony szybko poznał się na znalezisku.
Ile wynosi średnie zasolenie wód Morza Martwego?
Zasolenie rośnie z głębokością: przy powierzchni wynosi około 220‰, a 50 metrów niżej już 360‰.
Jaki dźwięk usłyszał beduiński pasterz po wrzuceniu kamienia do groty koło Qumran w 1946 roku?
Chłopiec szukał zaginionej kozy w drodze do oazy Ain Feszcha; następnego dnia wrócił tam z kolegą, Muhammadem ed-Dibem.
W leczeniu jakiej choroby skóry pobyt nad Morzem Martwym daje szczególnie dobre efekty?
Kuracjom sprzyja klimat: czyste powietrze niemal bez pyłków, niskie położenie i gruba warstwa ozonowa chroniąca przed poparzeniami słonecznymi.
Która żydowska wspólnota była najprawdopodobniej właścicielem rękopisów z Qumran?
Wspólnota ta (lub jej odłam) zamieszkiwała Qumran między 125 rokiem p.n.e. a 68 rokiem n.e.
Ile metrów poniżej poziomu morza leży obecnie lustro wody Morza Martwego?
To najniżej położony obszar lądowy na Ziemi, a poziom wody wciąż się obniża z roku na rok.
O ile rocznie obniża się obecnie poziom wody Morza Martwego?
W upalny dzień z jeziora odparowuje 7 mln ton wody, a sole i minerały pozostają – dlatego akwen jest tak słony.
O ile procent zmniejszyła się powierzchnia Morza Martwego w ciągu ostatnich 40 lat?
Ubytek wody wynika m.in. z wykorzystywania części wód rzeki Jordan przez Izrael i Jordanię oraz ze zmian klimatycznych.
Jaki parametr atmosfery nad Morzem Martwym jest najwyższy na świecie?
Średnia wartość wynosi 1063 hPa, co wynika z położenia akwenu daleko poniżej poziomu oceanów.
Jaki płaskowyż wznosi się po wschodniej stronie Morza Martwego?
Od strony zachodniej nad jeziorem wznoszą się z kolei Góry Judzkie, więc akwen leży wciśnięty między wysokie klify.
Z „Synami” czego walczą Synowie Światłości w Zwoju Wojny z Qumran?
Zwój oznaczony 1QM był wcześniej nieznany; Sukenik uznał go za dzieło żydowskiej sekty odłączonej od głównego nurtu judaizmu.
Który rzymski wódz kazał wrzucać do Morza Martwego związanych jeńców, by sprawdzić wyporność wody?
Jeńcy nie umieli pływać i mieli ręce związane z tyłu, a mimo to nie tonęli – tak wysokie jest stężenie soli w wodzie.
Ile słonecznych dni w roku ma w przybliżeniu rejon Morza Martwego?
Klimat wspomaga leczenie chorób układu oddechowego, bo powietrze jest praktycznie pozbawione pyłków roślinnych i innych alergenów.
Ile dużych zwojów znajdowało się w dzbanie odkrytym w pierwszej grocie Qumran?
Zwoje były w miarę dobrze zachowane i liczyły blisko dwa tysiące lat; odkrycie pociągnęło za sobą przeszukanie całej okolicy.
Ile manuskryptów biblijnych znaleziono wśród rękopisów z grot Qumran?
Łącznie odnaleziono około 900 rękopisów, datowanych na okres od III wieku p.n.e. po I wiek n.e.
Jakimi związkami o działaniu uspokajającym nasycone jest powietrze nad Morzem Martwym?
Leczniczo działają tu również bogate w minerały czarne błoto oraz gorące źródła siarkowe wzdłuż wybrzeża.
Z jakiego miasta pochodził handlarz antyków Kando, pośrednik w sprzedaży zwojów z Qumran?
Kando, czyli Khalil Eskandar Shahin, otrzymał jeden z fragmentów pociętych przez Beduinów na kawałki na sprzedaż turystom.
Przeszło ile gatunków ptaków naliczono w rejonie Morza Martwego?
Jezioro leży na głównym szlaku ptasich migracji; spotyka się tu m.in. bociany czarne i białe, sępy płowe i ścierwniki.
Do jakiej głębokości poniżej poziomu morza sięga kryptodepresja Morza Martwego?
Bardziej słone od tego jeziora są tylko Asal w Dżibuti, Patience w Kanadzie i staw Don Juan na Antarktydzie.
W jakiej gazecie metropolita Samuel ogłosił w 1954 roku sprzedaż czterech zwojów znad Morza Martwego?
Ogłoszenie ukazało się 1 czerwca między ofertami sprzedaży domów, bo przez pięć lat nie udało się znaleźć kupca.
Ile ważyła ogromna bryła asfaltu znaleziona na brzegu Morza Martwego w 1834 roku?
O znalezisku pisało w 1905 roku czasopismo „The Biblical World”; grudy bituminu do dziś pojawiają się na powierzchni wody.
Przez jakie struktury geologiczne asfalt z głębi ziemi dociera na dno Morza Martwego?
Dawniej sądzono, że asfalt odrywa się od dna wskutek trzęsień ziemi; gdy uwolni się od soli, wypływa na powierzchnię.
Jak nazywa się izraelskie lotnisko przy południowej części Morza Martwego?
Port obsługuje czarterowe loty turystyczne oraz samoloty prywatne, dowożąc kuracjuszy do nielicznych uzdrowisk nad jeziorem.