Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Morze Martwe to słone jezioro na pograniczu Izraela, Palestyny i Jordanii, którego lustro leży najniżej ze wszystkich lądowych punktów Ziemi. Woda jest tak gęsta, że unosi nawet osoby nieumiejące pływać, a okoliczny klimat od wieków służy do leczenia chorób skóry. Quiz sprawdza znajomość geografii i historii tego miejsca: zasolenie, tempo wysychania, biblijne nazwy, asfalt wypływający z głębin oraz odkrycie rękopisów w grotach Qumran. Pytania mają różny poziom trudności – od faktów znanych z lekcji geografii po szczegóły, które zaskoczą nawet znawców Bliskiego Wschodu.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Czym w istocie jest Morze Martwe z punktu widzenia geografii?
słonym jeziorem bezodpływowym
Po hebrajsku akwen nazywa się Jam haMelach, czyli Morze Soli, a po arabsku Al-Bahr al-Majit.
Q 02Ruiny których biblijnych miast leżą według tradycji na dnie Morza Martwego?
Sodomy i Gomory
Z tej samej tradycji wzięła się inna nazwa jeziora: Morze Sodomy, używana obok dawnych określeń Morze Cuchnące czy Jezioro Asfaltowe.
Q 03Jaka starożytna twierdza leży w pobliżu Morza Martwego?
Masada
Niedaleko znajduje się też miejsce odnalezienia słynnych zwojów z Kumran, ukrytych w grotach blisko dwa tysiące lat temu.
Q 04Od jakiej rzeki nosi nazwę tektoniczny rów, w którego północnej części leży Morze Martwe?
Jordanu
Ten ryft ciągnie się na południe aż do Afryki Wschodniej, a jezioro leży w nim między wysokimi klifami i górami.
Q 05Jakie organizmy jako jedyne żyją w silnie zasolonych wodach Morza Martwego?
bakterie
Każda ryba, która trafi do jeziora z prądem rzeki, szybko ginie – stąd średniowieczne pogłoski o martwym, cuchnącym morzu.
Q 06W ilu grotach koło ruin Qumran znaleziono rękopisy w latach 1946–1956?
11
Dokumenty spisano po hebrajsku, aramejsku i grecku; w szerszym sensie do zwojów znad Morza Martwego zalicza się też znaleziska z Wadi Murabba’at i Nachal Chewer.
Q 07Z którego morza ma płynąć woda kanałem Dwóch Mórz, ratującym Morze Martwe przed wyschnięciem?
Czerwonego
Umowę w tej sprawie podpisały w 2013 roku Jordania i Izrael; kanał lub rurociąg ma mieć około 180 km długości.
Q 08Na jakiej uczelni pracował profesor Eleazar Sukenik, pierwszy badacz zwojów z Qumran?
Uniwersytet Hebrajski
Handlarz poprosił profesora o ocenę, czy fragmenty są wartościowe, czy to falsyfikaty; uczony szybko poznał się na znalezisku.
Q 09Ile wynosi średnie zasolenie wód Morza Martwego?
260‰
Zasolenie rośnie z głębokością: przy powierzchni wynosi około 220‰, a 50 metrów niżej już 360‰.
Q 10Jaki dźwięk usłyszał beduiński pasterz po wrzuceniu kamienia do groty koło Qumran w 1946 roku?
tłuczonego dzbana
Chłopiec szukał zaginionej kozy w drodze do oazy Ain Feszcha; następnego dnia wrócił tam z kolegą, Muhammadem ed-Dibem.
Q 11W leczeniu jakiej choroby skóry pobyt nad Morzem Martwym daje szczególnie dobre efekty?
łuszczycy
Kuracjom sprzyja klimat: czyste powietrze niemal bez pyłków, niskie położenie i gruba warstwa ozonowa chroniąca przed poparzeniami słonecznymi.
Q 12Która żydowska wspólnota była najprawdopodobniej właścicielem rękopisów z Qumran?
esseńczycy
Wspólnota ta (lub jej odłam) zamieszkiwała Qumran między 125 rokiem p.n.e. a 68 rokiem n.e.
Q 13Ile metrów poniżej poziomu morza leży obecnie lustro wody Morza Martwego?
439,59 m
To najniżej położony obszar lądowy na Ziemi, a poziom wody wciąż się obniża z roku na rok.
Q 21Ile dużych zwojów znajdowało się w dzbanie odkrytym w pierwszej grocie Qumran?
siedem
Zwoje były w miarę dobrze zachowane i liczyły blisko dwa tysiące lat; odkrycie pociągnęło za sobą przeszukanie całej okolicy.
Q 22Ile manuskryptów biblijnych znaleziono wśród rękopisów z grot Qumran?
233
Łącznie odnaleziono około 900 rękopisów, datowanych na okres od III wieku p.n.e. po I wiek n.e.
Q 23Jakimi związkami o działaniu uspokajającym nasycone jest powietrze nad Morzem Martwym?
bromkami
Leczniczo działają tu również bogate w minerały czarne błoto oraz gorące źródła siarkowe wzdłuż wybrzeża.
Q 14O ile rocznie obniża się obecnie poziom wody Morza Martwego?
1 m
W upalny dzień z jeziora odparowuje 7 mln ton wody, a sole i minerały pozostają – dlatego akwen jest tak słony.
Q 15O ile procent zmniejszyła się powierzchnia Morza Martwego w ciągu ostatnich 40 lat?
30%
Ubytek wody wynika m.in. z wykorzystywania części wód rzeki Jordan przez Izrael i Jordanię oraz ze zmian klimatycznych.
Q 16Jaki parametr atmosfery nad Morzem Martwym jest najwyższy na świecie?
ciśnienie atmosferyczne
Średnia wartość wynosi 1063 hPa, co wynika z położenia akwenu daleko poniżej poziomu oceanów.
Q 17Jaki płaskowyż wznosi się po wschodniej stronie Morza Martwego?
Moabski
Od strony zachodniej nad jeziorem wznoszą się z kolei Góry Judzkie, więc akwen leży wciśnięty między wysokie klify.
Q 18Z „Synami” czego walczą Synowie Światłości w Zwoju Wojny z Qumran?
Ciemności
Zwój oznaczony 1QM był wcześniej nieznany; Sukenik uznał go za dzieło żydowskiej sekty odłączonej od głównego nurtu judaizmu.
Q 19Który rzymski wódz kazał wrzucać do Morza Martwego związanych jeńców, by sprawdzić wyporność wody?
Wespazjan
Jeńcy nie umieli pływać i mieli ręce związane z tyłu, a mimo to nie tonęli – tak wysokie jest stężenie soli w wodzie.
Q 20Ile słonecznych dni w roku ma w przybliżeniu rejon Morza Martwego?
330
Klimat wspomaga leczenie chorób układu oddechowego, bo powietrze jest praktycznie pozbawione pyłków roślinnych i innych alergenów.
Q 24Z jakiego miasta pochodził handlarz antyków Kando, pośrednik w sprzedaży zwojów z Qumran?
Betlejem
Kando, czyli Khalil Eskandar Shahin, otrzymał jeden z fragmentów pociętych przez Beduinów na kawałki na sprzedaż turystom.
Q 25Przeszło ile gatunków ptaków naliczono w rejonie Morza Martwego?
90
Jezioro leży na głównym szlaku ptasich migracji; spotyka się tu m.in. bociany czarne i białe, sępy płowe i ścierwniki.
Q 26Do jakiej głębokości poniżej poziomu morza sięga kryptodepresja Morza Martwego?
817 m
Bardziej słone od tego jeziora są tylko Asal w Dżibuti, Patience w Kanadzie i staw Don Juan na Antarktydzie.
Q 27W jakiej gazecie metropolita Samuel ogłosił w 1954 roku sprzedaż czterech zwojów znad Morza Martwego?
„The Wall Street Journal”
Ogłoszenie ukazało się 1 czerwca między ofertami sprzedaży domów, bo przez pięć lat nie udało się znaleźć kupca.
Q 28Ile ważyła ogromna bryła asfaltu znaleziona na brzegu Morza Martwego w 1834 roku?
2 700 kg
O znalezisku pisało w 1905 roku czasopismo „The Biblical World”; grudy bituminu do dziś pojawiają się na powierzchni wody.
Q 29Przez jakie struktury geologiczne asfalt z głębi ziemi dociera na dno Morza Martwego?
diapiry
Dawniej sądzono, że asfalt odrywa się od dna wskutek trzęsień ziemi; gdy uwolni się od soli, wypływa na powierzchnię.
Q 30Jak nazywa się izraelskie lotnisko przy południowej części Morza Martwego?
Bar Jehuda
Port obsługuje czarterowe loty turystyczne oraz samoloty prywatne, dowożąc kuracjuszy do nielicznych uzdrowisk nad jeziorem.