Nauka – metoda, wiedza i fotosynteza — 30 ciekawostek

W których organellach komórek eukariotycznych zachodzi fotosynteza?

U roślin głównym organem asymilacyjnym są liście, ale pewne ilości tych organelli mają też niezdrewniałe łodygi, kwiaty i owoce.

Jakie prawo sformułował Newton zamiast twierdzeń typu „wszystkie planety się przyciągają”?

Uczeni nie poprzestają na twierdzeniach jednostkowych – służą im one jako przesłanki do uogólnień, niekiedy aż po twierdzenia uniwersalne.

Który gatunek wiedzy ludzkiej uznaje się za najstarszy?

Ten najstarszy gatunek wiedzy pojawił się wraz z homo sapiens, stwierdza fakty, ale ich nie wyjaśnia, a jego kryterium jest zdrowy rozsądek.

Który starożytny uczony jest wymieniany jako jeden z pierwszych ściśle rozumianych naukowców?

Starożytność przyniosła utrwalanie wiedzy przez pismo, choć już ludzie paleolityczni gromadzili informacje o rachubie czasu i fazach Księżyca.

Jakie ptaki występują w klasycznym przykładzie ogólności twierdzeń: „wszystkie … są czarne”?

Twierdzenie jest tym ogólniejsze, im szerszy jest jego podmiot – wersja ograniczona do ptaków żyjących w Polsce jest mniej ogólna.

Jak nazywa się cykl reakcji fazy ciemnej fotosyntezy, wiążący CO2 w związki organiczne?

Reakcje te zachodzą w stromie chloroplastów; choć uchodzą za niezależne od światła, światło stymuluje część ich enzymów.

Który lud Nowego Świata wytworzył własny kalendarz, co uznaje się za zręby nauki?

Zręby nauk powstawały niezależnie w Starym i Nowym Świecie – historia nauki sięga aż prehistorii.

Z którym filozofem wiąże się pojawienie się wiedzy opartej na logice i doświadczeniu?

Ten przełom zaowocował pierwszymi naukami szczegółowymi: astronomią, geometrią, statyką, logiką i medycyną.

Z jakich dwóch starogreckich słów pochodzi nazwa procesu fotosyntezy?

Ten proces utrzymuje wysoki poziom tlenu w atmosferze i zwiększa masę materii organicznej kosztem nieorganicznej.

Jak inaczej nazywa się filozofię nauki, rozumianą jako naukę o nauce?

Filozofię nauki nazywa się też teorią nauki, a niekiedy metodologią nauk; pomagają jej historia, socjologia i psychologia nauki.

Jak nazywa się nauka o sterowaniu i łączności w żywych organizmach i maszynach?

To dyscyplina integracyjna na styku teorii i praktyki – po części matematyczna, po części empiryczna, zarówno biologiczna, jak i fizyczna.

Której dziedziny nie obejmuje angielski termin science, w odróżnieniu od polskiej „nauki”?

Część języków, w których uprawia się naukę, w ogóle nie ma pojęcia odpowiadającego polskiemu rozumieniu tego słowa.

Co jest przykładem alfabetycznego, a nie logicznego, uporządkowania wiedzy potocznej?

Nauka porządkuje twierdzenia relacją wynikania: z aksjomatów i postulatów wyprowadza dedukcyjnie twierdzenia pochodne.

Jakie niemieckie słowo ma znaczenie zbliżone do polskiego pojęcia „nauka”?

W tradycji angielskiej i francuskiej najbliższym odpowiednikiem jest science, które obejmuje głównie matematykę i przyrodoznawstwo.

W co popada uczony, gdy stopień jego przekonania przewyższa stopień uzasadnienia poglądu?

Odwrotny błąd – przedstawianie dobrze uzasadnionego poglądu jako wstępnej hipotezy roboczej – to przesadny sceptycyzm.

U których bakterii jako jedynych występuje oksygeniczny typ fotosyntezy, z wydzieleniem tlenu?

Pozostałe bakterie fotosyntetyzujące używają jako donorów elektronów związków siarki lub prostych związków organicznych i nie wydzielają tlenu.

Od którego filozofa i jego uczniów ze szkoły jońskiej wywodzi się europejska nauka?

Tales z Miletu i jego uczniowie jako pierwsi krytycznie odnieśli się do wiedzy przodków i nauczycieli; dzięki tej postawie żaden wynik naukowy nie jest wiecznotrwały – obowiązuje tylko do czasu uzyskania lepszego rezultatu.

Jak kończy się paradoksalne powiedzenie: „Nauka dlatego jest tak złożona, że…”?

Paradoks znika, gdy rozróżnić dwa rodzaje prostoty: rosnąca prostota logiczna teorii pociąga za sobą rosnącą złożoność matematyczną.

Jak nazywa się organizmy, które czerpią energię ze światła albo ze związków organicznych?

Taką elastyczność wykazuje część protistów i bakterii zdolnych do fotosyntezy, które przełączają się na związki organiczne, gdy brakuje światła.

Który fizyk uznawał prostotę logiczną teorii za główny cel wewnętrzny nauki?

Nowa teoria powinna mieć mniej twierdzeń wyjściowych, a więcej pochodnych – oba postulaty spełnia ogólna teoria względności.

W ilu aspektach trzeba ujmować naukę, aby w pełni zrozumieć, czym ona jest?

Wśród tych aspektów są m.in. wiedza naukowa, działalność badawcza, społeczność naukowa, instytucje naukowe i świadomość naukowa.

Który filozof uznał wysoką informacyjną zawartość twierdzeń za podstawowy cel poznawczy nauki?

Im twierdzenie jest ogólniejsze i ściślejsze, tym większa jego zawartość informacyjna – i tym łatwiej je sfalsyfikować.

Jakim mianem określano filozofię w VI w. p.n.e., w okresie tzw. jedności filozofii i nauki?

Rozważania tamtej epoki były abstrakcyjne i oderwane od doświadczenia, co cechuje wiedzę spekulatywną obecną też w mitologii i religii.

Która dyscyplina w polskich przepisach bywa włączana do nauk, ale nie do humanistycznych?

Podział na nauki ścisłe i humanistyczne nie jest wyczerpujący – psychologia obejmuje badania, które nie należą do żadnej z tych grup.

Który ślimak morski przyswaja chloroplasty z pokarmu i przechowuje je we własnym ciele?

Część genów jądrowych roślin przeszła do genomu tego ślimaka drogą poziomego transferu, dzięki czemu chloroplasty dostają białka potrzebne do przetrwania.

Który filozof nauki nazwał wiedzę naukową „uporządkowaną wiedzą zdroworozsądkową”?

Twierdzenia naukowe dzięki swej precyzji łatwiej sfalsyfikować, a wiedza naukowa jest znacznie pewniejsza od potocznej.

Który polski filozof i logik wyraźnie sformułował mocną zasadę racjonalności?

Ta zasada ma dwa ostrza: jedno skierowane przeciwko dogmatyzmowi, drugie – przeciwko przesadnemu sceptycyzmowi.

Z którym filozofem wiąże się poznanie oparte na irracjonalnej intuicji?

Do wiedzy irracjonalnej zalicza się też wiedzę ezoteryczną i poznanie mistyczne, zdobywane przez kontakt z rzeczywistością nadprzyrodzoną.

Przy jakiej długości fali chlorofil ma maksimum absorpcji światła czerwonego?

Kwant światła niebieskiego wzbudza chlorofil do drugiego, bardzo nietrwałego stanu; do wybicia elektronu służy jedynie energia pierwszego stanu wzbudzenia.

Na ile wzbudzonych cząsteczek chlorofilu powstawała jedna cząsteczka O2 u glonów Chlorella?

U zielenic na chlorofil trafia około połowy energii pochłanianej przez karotenoidy, a u glonów z fukoksantyną, np. okrzemek, aż 70–80%.