Nauka i atmosfera Ziemi — 28 ciekawostek

Który gaz stanowi ponad trzy czwarte objętości suchego powietrza?

Para wodna nie jest wliczana do tego zestawienia, choć przy powierzchni Ziemi jej udział dochodzi nawet do 4% objętości powietrza.

Który uczony z Syrakuz uchodzi za jednego z pierwszych naukowców w ścisłym znaczeniu tego słowa?

Starożytność to początek nauki rozumianej ściślej, bo właśnie wtedy wiedzę zaczęto utrwalać za pomocą pisma.

Ile wynosi średnie ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza?

W troposferze ciśnienie i gęstość powietrza spadają wraz z wysokością szybciej niż w jakiejkolwiek innej warstwie atmosfery.

Który lud Nowego Świata wytworzył własny kalendarz, budując zręby nauki niezależnie od Europy?

Już ludzie paleolitu gromadzili wiedzę o rachubie czasu, obserwując cykliczne zjawiska na niebie.

Jakie organizmy pojawiły się na Ziemi 3–4 miliardy lat temu i zapoczątkowały wzrost ilości tlenu?

W fotosyntezie węgiel z dwutlenku węgla jest włączany do glukozy, a tlen wydalany, dzięki czemu ilość CO2 w atmosferze malała.

Jakie promieniowanie Słońca intensywnie pochłania powietrze w stratosferze?

Właśnie dlatego temperatura w stratosferze rośnie wraz z wysokością, odwrotnie niż w leżącej niżej troposferze.

Z kim wiąże się pojawienie się w IV w. p.n.e. wiedzy opartej na logice i doświadczeniu?

Wcześniej, w VI w. p.n.e., filozofię traktowano jako „wszechnaukę”, a rozważania o rzeczywistości były ogólnikowe i oderwane od doświadczenia.

Z czego składają się najwyższe chmury typu cirrus, sięgające wysokości 7–13 km?

W troposferze zachodzi większość zjawisk pogodowych, a jej cechą charakterystyczną są pionowe ruchy powietrza związane z konwekcją.

Na jakiej wysokości nad poziomem morza przebiega linia Kármána, umowna granica kosmosu?

Powyżej tej linii powietrze jest tak rozrzedzone, że przestają się w nim rozchodzić fale dźwiękowe, a skład chemiczny gazu zaczyna się zmieniać.

W jaki sposób odbywa się wymiana ciepła w przestrzeni kosmicznej poza ziemską atmosferą?

Panuje tam próżnia nieosiągalna nawet w większości laboratoriów, więc z braku ośrodka nie rozchodzą się w niej fale dźwiękowe.

Z jakich gazów składała się pierwotna atmosfera Ziemi?

Ta pierwotna powłoka szybko się rozproszyła wskutek procesów geologicznych, zderzeń z planetoidami i działania wiatru słonecznego.

Ilość których gazów w atmosferze zaczęła ponownie rosnąć wraz z rozwojem rolnictwa i hodowli?

Zamiana lasów w pola uprawne odwróciła wcześniejszy trend, a rewolucja przemysłowa gwałtownie przyspieszyła te procesy.

Jak nazywają się cienkie strefy przejściowe między warstwami atmosfery Ziemi?

Każda taka strefa bierze nazwę od sfery leżącej poniżej – nad troposferą leży więc tropopauza, a nad stratosferą stratopauza.

Do jakiej wysokości może sięgnąć silnie rozbudowana w pionie burzowa chmura Cumulonimbus?

Taka chmura potrafi dotrzeć aż do granicy ze stratosferą, czyli wyżej niż przeciętny sufit troposfery nad średnimi szerokościami.

Który gaz szlachetny jest trzecim głównym składnikiem suchego powietrza?

Pozostałe gazy szlachetne – hel, neon, krypton i ksenon – występują w powietrzu jedynie w ilościach śladowych.

Jak nazywają się bardzo szybkie poziome wiatry o globalnym zasięgu wiejące w stratosferze?

W stratosferze nie ma pionowych ruchów powietrza, ale te poziome wiatry przemieszczają układy baryczne decydujące o pogodzie.

Na jakiej wysokości znajduje się najwięcej ozonu w warstwie ozonowej?

Ozon powstaje, gdy powietrze w stratosferze pochłania promieniowanie słoneczne, przez co temperatura na tej wysokości zaczyna rosnąć.

Do jakiej temperatury spada powietrze w górnej części mezosfery?

Na wysokości mezosfery dzienne niebo zmienia kolor z błękitnego na granatowoczarny i pojawiają się na nim gwiazdy.

W jakich granicach zmienia się zwykle zawartość pary wodnej w powietrzu przy powierzchni Ziemi?

Woda jest wyjątkową domieszką atmosfery: występuje w niej naraz w trzech stanach skupienia – jako kropelki, lód i para.

Na jakiej wysokości kończy się troposfera nad zimnymi biegunami?

Nad równikiem ta sama warstwa sięga ponad dwa razy wyżej, bo jej grubość zależy od tego, jak wysoko dociera konwekcja.

W której warstwie atmosfery Ziemi cząstki wiatru słonecznego wywołują zorzę polarną?

Choć temperatura w tej warstwie gwałtownie rośnie, gaz jest tak rozrzedzony, że nie odczulibyśmy tam żadnego gorąca.

Co muszą nosić piloci latający na wysokości około 19 km, gdzie płyny ustrojowe zaczynają wrzeć?

Na tej wysokości ciśnienie wynosi już tylko 47 torów, tyle co ciśnienie nasyconej pary wodnej w temperaturze ludzkiego ciała.

Jaką część masy całej planety stanowi w przybliżeniu masa atmosfery Ziemi?

Masa ziemskiej atmosfery wynosi około 5 biliardów ton, a mimo to dzięki efektowi cieplarnianemu podnosi temperaturę powierzchni planety.

Ile lat temu, w przybliżeniu, powstała w Europie wiedza naukowa?

Wiedza potoczna jest znacznie starsza – pojawiła się wraz z człowiekiem rozumnym jako produkt uboczny praktycznej działalności ludzi.

Poniżej jakiej wysokości nad poziomem morza znajduje się połowa masy całego powietrza atmosferycznego?

Troposfera jest najcieńszą, ale zarazem najgęstszą warstwą atmosfery i skupia ponad połowę masy powietrza.

Który filozof nauki nazwał wiedzę naukową „uporządkowaną wiedzą zdroworozsądkową”?

Wiedza potoczna stwierdza fakty, ale ich nie wyjaśnia; jej zasadniczym kryterium jest zdrowy rozsądek, a nie metodyczna kontrola.

Jakie obłoki mieniące się kolorami tęczy powstają w stratosferze na wysokości około 30 km?

Powstają szczególnie na dalekiej północy z niewielkiej ilości pary wodnej, której w stratosferze praktycznie już nie ma.

Dlaczego od wysokości mezosfery powietrze staje się bardzo dobrym przewodnikiem prądu?

Mimo śladowego ciśnienia i gęstości skład chemiczny powietrza w mezosferze pozostaje cały czas taki sam jak niżej.