Piorun i wyładowania atmosferyczne — 30 ciekawostek

Jakie urządzenie musi zabezpieczać budynki i inne wysokie konstrukcje w czasie burzy?

Instalacje elektryczne i sieci przesyłowe zabezpiecza się z kolei bezpiecznikami przeciwprzepięciowymi.

O jakim niebezpieczeństwie informują tablice i znaki z symbolem pioruna?

W wielu dawnych religiach Europy ten sam motyw był atrybutem najważniejszego bóstwa.

Jakim rodzajem wyładowania jest piorun w ujęciu meteorologii?

Powstaje naturalnie w atmosferze i zwykle towarzyszy burzom, choć zdarza się też w chmurach popiołów nad wulkanami i podczas pożarów lasów.

Jaką nazwę noszą kłębiasto-deszczowe chmury burzowe?

Powstają przy silnym prądzie wznoszącym na styku zimnych i ciepłych mas powietrza i mogą mieć nawet 10–20 km wysokości.

Co powinna zrobić grupa osób zaskoczona przez burzę na otwartej przestrzeni?

Odstępy mogą sięgać kilkudziesięciu metrów – chodzi o to, by w razie porażenia część osób mogła udzielić pomocy pozostałym.

Któremu bogu, obok Zeusa i Thora, religie europejskie przypisywały piorun jako atrybut?

Jako boski atrybut piorun przypadał najczęściej najwyższemu z bogów danej religii.

Kto stanowi ponad 80 proc. osób trafionych przez pioruny?

Na otwartej przestrzeni najlepiej ukryć się w budynku lub ziemiance, a w ostateczności w zagłębieniu terenu – bez kładzenia się na ziemi.

Co gwałtownie odparowuje w pniu drzewa trafionego piorunem, powodując groźny wybuch?

Prąd wyładowania płynie rdzeniem pnia, dlatego w czasie burzy nie wolno stawać pod samotnie rosnącymi drzewami.

Jaki element ekwipunku pozwala turystom w górach odizolować się od podłoża w czasie burzy?

Nie wolno jednak siadać na stelażu, bo ten może przewodzić prąd elektryczny.

Jak nazywa się naturalne szkło powstające, gdy piorun stopi krzemionkę w ziemi?

Takie twory powstają często tam, gdzie podłoże zawiera substancje topiące się dopiero w wysokiej temperaturze.

Podczas jakich burz powstają pioruny na Marsie?

Atmosfera tej planety jest bardzo rozrzedzona; wyładowania zaobserwowano też na Jowiszu i Saturnie.

Symbolem Grup Szturmowych jakiej organizacji był piorun?

Z tym zjawiskiem wiąże się również nazwa oddziału „Piorun”.

Która część chmury burzowej staje się elektrododatnia, gdy lód oddaje wodzie elektrony?

Silny wiatr wewnątrz chmury miesza krople wody i drobiny lodu, które mocno trą o siebie – stąd bierze się rozdzielenie ładunków.

Co przypominają kształtem niektóre błyskawice widoczne przez ułamek sekundy?

Inne błyskawice widać jedynie jako rozjaśnienie powierzchni chmury, a jeszcze inne tworzą linie proste albo się rozgałęziają.

Co tworzą zamarzające krople gwałtownie unoszone w górę chmury burzowej?

Temperatura kropel spada w krótkim czasie do −10 °C, a nawet −20 °C.

Który orbiter jednoznacznie dowiódł, że na Wenus występują pioruny?

Okazało się, że tamtejsze wyładowania mają energię podobną do ziemskich.

Z jakiej maksymalnej odległości słychać huk towarzyszący uderzeniu pioruna?

Na błysk i dźwięk zamienia się tylko niewielka część energii wyładowania; większość rozprasza się jako ciepło w kanale plazmy.

Jakie zjawisko indukuje napięcie w sieci energetycznej, gdy piorun uderzy w jej pobliżu?

Wywołuje je krótkotrwałe pole magnetyczne wytworzone przez prąd wyładowania; blisko miejsca uderzenia może zniszczyć sieć i podłączone do niej urządzenia.

Jak daleko w dół powinni zejść z grani turyści zaskoczeni w górach przez burzę?

Najlepiej schodzić na stronę zawietrzną, czyli przeciwną do kierunku, z którego zbliża się burza.

Sondy jakiego radzieckiego programu dały pierwsze przesłanki istnienia piorunów na Wenus?

Podobne sygnały przyniosły amerykańskie sondy Pioneer, ale przez lata sprawa pozostawała kontrowersyjna z powodu odmienności tamtejszej atmosfery.

Jakie napięcie powstaje między stopami człowieka po uderzeniu pioruna w ziemię?

Dlatego na otwartym terenie najbezpieczniej jest ukucnąć ze złączonymi, podciągniętymi do siebie nogami.

Na jakie promieniowanie elektryzujące powietrze uczeni zwrócili uwagę w latach 90. XX w.?

Stale bombarduje ono zewnętrzne warstwy atmosfery i wybija z atomów powietrza elektrony, które poruszają się głównie w dół.

Z pokładu czego w 1989 r. po raz pierwszy zaobserwowano błękitne smugi (blue jets)?

Mają postać wąskich, błękitnych stożków sięgających od wierzchołka chmury burzowej do wysokości około 50 km.

Jaki odsetek piorunów uderza w ziemię w co najmniej dwóch miejscach?

Miejsca trafień bywają oddalone od siebie o dziesiątki metrów; ustalili to badacze z Uniwersytetu Arizony w Tucson.

Jaki mechanizm, obok pocierania, głównie elektryzuje powietrze w chmurach burzowych?

Ogólna zasada jest znana, ale szczegóły zjawisk zachodzących w chmurach burzowych są niezwykle złożone, a ich opis pozostaje hipotetyczny.

Skokami jakiej długości wyładowanie pilotujące pokonuje drogę z chmury do ziemi?

Po drodze jonizuje powietrze, co zmniejsza opór elektryczny; cały proces trwa od ok. 10 do ok. 100 ms.

W którym roku satelita wykrył silne rozbłyski promieniowania znad chmur burzowych?

Satelita miał obserwować promieniowanie pochodzące z kosmosu; rozbłyski biorą się z hamowania elektronów rozpędzonych do energii 20–40 MeV.

Co prawdopodobnie wytycza drogę wyładowania pilotującego w chmurze burzowej?

Zderzenie takiej cząstki z atomem powietrza wywołuje kaskady cząstek wtórnych, które wytwarzają strumienie elektronów.

Co oprócz pyłu jest naładowane elektrycznie według hipotezy o wyładowaniach w wulkanach?

To tylko robocza hipoteza – przyczyny powstawania błyskawic nad wulkanami pozostają niewyjaśnione.

Na jakiej wysokości pojawiają się elfy – krótkie, słabe rozbłyski ponad chmurą burzową?

Trwają zaledwie 0,5 ms i mają kształt dysku lub torusa, dlatego rejestrują je tylko czułe kamery, a nie gołe oko.