Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Piorun to bardzo silne wyładowanie elektryczne w atmosferze, któremu towarzyszą błysk i huk. Powstaje w chmurach burzowych, ale także nad wulkanami i podczas burz na innych planetach. W quizie sprawdzisz, co wiesz o powstawaniu ładunku w chmurze, przebiegu wyładowania, jego energii i skutkach uderzenia. Są też pytania o zasady bezpieczeństwa w czasie burzy, zjawiska nad chmurami i piorun jako symbol.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jakie urządzenie musi zabezpieczać budynki i inne wysokie konstrukcje w czasie burzy?
Piorunochron
Instalacje elektryczne i sieci przesyłowe zabezpiecza się z kolei bezpiecznikami przeciwprzepięciowymi.
Q 02O jakim niebezpieczeństwie informują tablice i znaki z symbolem pioruna?
Porażeniu prądem
W wielu dawnych religiach Europy ten sam motyw był atrybutem najważniejszego bóstwa.
Q 03Jakim rodzajem wyładowania jest piorun w ujęciu meteorologii?
Elektrostatycznym
Powstaje naturalnie w atmosferze i zwykle towarzyszy burzom, choć zdarza się też w chmurach popiołów nad wulkanami i podczas pożarów lasów.
Q 04Jaką nazwę noszą kłębiasto-deszczowe chmury burzowe?
Cumulonimbus
Powstają przy silnym prądzie wznoszącym na styku zimnych i ciepłych mas powietrza i mogą mieć nawet 10–20 km wysokości.
Q 05Co powinna zrobić grupa osób zaskoczona przez burzę na otwartej przestrzeni?
Rozproszyć się
Odstępy mogą sięgać kilkudziesięciu metrów – chodzi o to, by w razie porażenia część osób mogła udzielić pomocy pozostałym.
Q 06Któremu bogu, obok Zeusa i Thora, religie europejskie przypisywały piorun jako atrybut?
Perunowi
Jako boski atrybut piorun przypadał najczęściej najwyższemu z bogów danej religii.
Q 07Kto stanowi ponad 80 proc. osób trafionych przez pioruny?
Mężczyźni
Na otwartej przestrzeni najlepiej ukryć się w budynku lub ziemiance, a w ostateczności w zagłębieniu terenu – bez kładzenia się na ziemi.
Q 08Co gwałtownie odparowuje w pniu drzewa trafionego piorunem, powodując groźny wybuch?
Woda
Prąd wyładowania płynie rdzeniem pnia, dlatego w czasie burzy nie wolno stawać pod samotnie rosnącymi drzewami.
Q 09Jaki element ekwipunku pozwala turystom w górach odizolować się od podłoża w czasie burzy?
Plecak
Nie wolno jednak siadać na stelażu, bo ten może przewodzić prąd elektryczny.
Q 10Jak nazywa się naturalne szkło powstające, gdy piorun stopi krzemionkę w ziemi?
Fulguryt
Takie twory powstają często tam, gdzie podłoże zawiera substancje topiące się dopiero w wysokiej temperaturze.
Q 11Podczas jakich burz powstają pioruny na Marsie?
Pyłowych
Atmosfera tej planety jest bardzo rozrzedzona; wyładowania zaobserwowano też na Jowiszu i Saturnie.
Q 12Symbolem Grup Szturmowych jakiej organizacji był piorun?
Szarych Szeregów
Z tym zjawiskiem wiąże się również nazwa oddziału „Piorun”.
Q 13Która część chmury burzowej staje się elektrododatnia, gdy lód oddaje wodzie elektrony?
Szczyt
Silny wiatr wewnątrz chmury miesza krople wody i drobiny lodu, które mocno trą o siebie – stąd bierze się rozdzielenie ładunków.
Q 21Jakie napięcie powstaje między stopami człowieka po uderzeniu pioruna w ziemię?
Krokowe
Dlatego na otwartym terenie najbezpieczniej jest ukucnąć ze złączonymi, podciągniętymi do siebie nogami.
Q 22Na jakie promieniowanie elektryzujące powietrze uczeni zwrócili uwagę w latach 90. XX w.?
Gamma
Stale bombarduje ono zewnętrzne warstwy atmosfery i wybija z atomów powietrza elektrony, które poruszają się głównie w dół.
Q 23Z pokładu czego w 1989 r. po raz pierwszy zaobserwowano błękitne smugi (blue jets)?
Promu kosmicznego
Mają postać wąskich, błękitnych stożków sięgających od wierzchołka chmury burzowej do wysokości około 50 km.
Q 14Co przypominają kształtem niektóre błyskawice widoczne przez ułamek sekundy?
Świecący sznur pereł
Inne błyskawice widać jedynie jako rozjaśnienie powierzchni chmury, a jeszcze inne tworzą linie proste albo się rozgałęziają.
Q 15Co tworzą zamarzające krople gwałtownie unoszone w górę chmury burzowej?
Krupy lodowe
Temperatura kropel spada w krótkim czasie do −10 °C, a nawet −20 °C.
Q 16Który orbiter jednoznacznie dowiódł, że na Wenus występują pioruny?
Venus Express
Okazało się, że tamtejsze wyładowania mają energię podobną do ziemskich.
Q 17Z jakiej maksymalnej odległości słychać huk towarzyszący uderzeniu pioruna?
16–24 km
Na błysk i dźwięk zamienia się tylko niewielka część energii wyładowania; większość rozprasza się jako ciepło w kanale plazmy.
Q 18Jakie zjawisko indukuje napięcie w sieci energetycznej, gdy piorun uderzy w jej pobliżu?
Impuls elektromagnetyczny
Wywołuje je krótkotrwałe pole magnetyczne wytworzone przez prąd wyładowania; blisko miejsca uderzenia może zniszczyć sieć i podłączone do niej urządzenia.
Q 19Jak daleko w dół powinni zejść z grani turyści zaskoczeni w górach przez burzę?
100 m
Najlepiej schodzić na stronę zawietrzną, czyli przeciwną do kierunku, z którego zbliża się burza.
Q 20Sondy jakiego radzieckiego programu dały pierwsze przesłanki istnienia piorunów na Wenus?
Wenera
Podobne sygnały przyniosły amerykańskie sondy Pioneer, ale przez lata sprawa pozostawała kontrowersyjna z powodu odmienności tamtejszej atmosfery.
Q 24Jaki odsetek piorunów uderza w ziemię w co najmniej dwóch miejscach?
35%
Miejsca trafień bywają oddalone od siebie o dziesiątki metrów; ustalili to badacze z Uniwersytetu Arizony w Tucson.
Q 25Jaki mechanizm, obok pocierania, głównie elektryzuje powietrze w chmurach burzowych?
Indukcja elektrostatyczna
Ogólna zasada jest znana, ale szczegóły zjawisk zachodzących w chmurach burzowych są niezwykle złożone, a ich opis pozostaje hipotetyczny.
Q 26Skokami jakiej długości wyładowanie pilotujące pokonuje drogę z chmury do ziemi?
30–50 m
Po drodze jonizuje powietrze, co zmniejsza opór elektryczny; cały proces trwa od ok. 10 do ok. 100 ms.
Q 27W którym roku satelita wykrył silne rozbłyski promieniowania znad chmur burzowych?
1994
Satelita miał obserwować promieniowanie pochodzące z kosmosu; rozbłyski biorą się z hamowania elektronów rozpędzonych do energii 20–40 MeV.
Q 28Co prawdopodobnie wytycza drogę wyładowania pilotującego w chmurze burzowej?
Cząstki promieniowania kosmicznego
Zderzenie takiej cząstki z atomem powietrza wywołuje kaskady cząstek wtórnych, które wytwarzają strumienie elektronów.
Q 29Co oprócz pyłu jest naładowane elektrycznie według hipotezy o wyładowaniach w wulkanach?
Pęcherzyki magmy
To tylko robocza hipoteza – przyczyny powstawania błyskawic nad wulkanami pozostają niewyjaśnione.
Q 30Na jakiej wysokości pojawiają się elfy – krótkie, słabe rozbłyski ponad chmurą burzową?
85–100 km
Trwają zaledwie 0,5 ms i mają kształt dysku lub torusa, dlatego rejestrują je tylko czułe kamery, a nie gołe oko.