Planety pozasłoneczne — 27 ciekawostek

Z jakiego języka pochodzi przedrostek „exo” w słowie egzoplaneta?

Przedrostek znaczy tyle co „na zewnątrz” – chodzi o planety krążące wokół gwiazd innych niż Słońce.

Jak nazwano planety zbliżone masą do Jowisza, które krążą blisko swoich słońc?

Okazały się niezwykle pospolite, choć mało kto spodziewał się gazowych olbrzymów na tak ciasnych orbitach.

Dzięki której misji kosmicznej tranzyty stały się najwydajniejszą metodą szukania egzoplanet?

Metoda wymaga szczególnego ustawienia płaszczyzny orbity względem Ziemi, więc mnogość odkryć świadczy o tym, jak pospolite są planety w Galaktyce.

Czym pokryte są planety lawowe, krążące bardzo blisko swoich gwiazd?

To skaliste globy, a nie olbrzymy – o ich wyglądzie decyduje wyłącznie skrajna bliskość macierzystej gwiazdy.

Jak nazywa się obszar wokół gwiazdy, w którym woda pozostaje w stanie ciekłym?

Migrujący lodowy olbrzym, który się tam zatrzyma, może stać się planetą oceaniczną z oceanem głębokim na setki kilometrów.

W którym roku odnaleziono pierwszą planetę krążącą wokół „zwykłej” gwiazdy ciągu głównego?

Wcześniej przez cztery lata jedynym znanym układem planetarnym poza Układem Słonecznym był ten krążący wokół pulsara.

Jakiego rodzaju gwiazdą jest pulsar, emitujący fale radiowe w bardzo równych odstępach czasu?

Jego rotacja jest tak regularna, że każda anomalia w impulsach zdradza grawitacyjny wpływ obiektów w okolicy.

Jak nazywa się zjawisko, w którym grawitacja gwiazdy powiększa obraz odległej gwiazdy za nią?

Zjawisko wymaga ułożenia obu gwiazd i Ziemi prawie idealnie na jednej prostej i trwa zwykle kilka dni lub tygodni.

Jak nazywa się metoda oparta na precyzyjnych pomiarach ruchu gwiazd po sferze niebieskiej?

Astronomowie próbowali tak znaleźć planety przez prawie 50 lat – ruch gwiazd miały zaburzać krążące wokół nich globy.

W którym kraju ma powstać E-ELT, olbrzymi teleskop budowany przez ESO?

Naukowcy wiążą z nim nadzieje na bezpośrednią obserwację pozasłonecznych planet skalistych.

Jak określa się gwiazdy podwójne, w których jedna okresowo zasłania drugą?

Odstępy między takimi zjawiskami są bardzo regularne, więc anomalie w ich czasach mogą zdradzić grawitacyjny wpływ planet.

Które gazy promieniowanie gwiazdy „zdmuchuje” z atmosfer olbrzymów krążących tuż przy niej?

Powstaje w ten sposób gazowy warkocz, przypominający gigantyczny warkocz kometarny.

W którym mieście pracowali Michel Mayor i Didier Queloz, odkrywcy planety 51 Pegasi b?

Planetę zdradziła wnikliwa obserwacja widma gwiazdy podobnej do Słońca, noszącej nazwę Helvetios.

Teleskop którego patrona wykrył w 2002 roku ruchy gwiazdy Gliese 876 wywołane przez planetę?

Żadne naziemne teleskopy nie są w stanie wykryć tak znikomych ruchów, nawet w przypadku bliskich gwiazd.

Wokół gwiazdy którego astronoma wykryto w 2024 roku niewielką planetę GJ 699 b?

To czerwony karzeł, istotnie mniejszy od Słońca; wcześniejsze doniesienia o jego planetach, także to z 2018 roku, okazały się błędne.

Który polski astronom wraz z Shude Mao zaproponował w 1991 roku nowy sposób szukania planet?

Obaj pracowali na Uniwersytecie w Princeton, a ich pomysł wykorzystuje zaburzenia soczewkowania wywołane przez grawitację planety.

Planetę c której gwiazdy uznano początkowo za pierwszą skalistą w strefie sprzyjającej życiu?

Dalsze obserwacje i obliczenia wskazały jednak, że w tej strefie krąży raczej sąsiednia planeta d.

Który tygodnik opisał w lutym 2008 odkrycie układu planet przez zespół Andrzeja Udalskiego?

Opisany układ przypomina Układ Słoneczny w miniaturze: zawiera dwie planety będące odpowiednikami Jowisza i Saturna.

Blask której gwiazdy pociemniał krótko w 1981 roku, co uznano za możliwy tranzyt planety?

Interpretację długo uważano za wątpliwą, ale w 2008 roku zaobserwowano tam planetę, której orbita rzeczywiście pozwala na takie przejścia.

Z jakiego kraju pochodzili Campbell, Walker i Yang, którzy w 1988 roku wykryli Gamma Cephei b?

Planeta nosi nazwę Tadmor, a jej wykrycie metodami dopplerowskimi doczekało się ostatecznego potwierdzenia dopiero w 2002 roku.

Jaką dokładność pomiaru prędkości uzyskują spektrometry takie jak HARPS w La Silla?

Tak wysoka precyzja jest potrzebna, bo gwiazda obiega środek masy układu znacznie wolniej niż jej planety.

Jaką nazwę własną nosi planeta 51 Pegasi b, odkryta przy gwieździe podobnej do Słońca?

Ten glob wielkości Jowisza krąży zaledwie 0,05 au od gwiazdy, czyli dwadzieścia razy bliżej niż Ziemia od Słońca.

Która planeta pozasłoneczna jako pierwsza została odkryta metodą tranzytów?

Samo przejście przed tarczą gwiazdy po raz pierwszy zaobserwowano jednak u innej, znanej już wcześniej planety – HD 209458 b.

W którym roku W.S. Jacob doniósł o możliwym „ciele planetarnym” w układzie 70 Ophiuchi?

Jacob pracował w obserwatorium w Madrasie, należącym do Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, i badał anomalie w ruchu gwiazdy podwójnej.

Która planeta wydaje się należeć do planet oceanicznych, całkowicie pokrytych wodami oceanu?

Takie globy nie występują w Układzie Słonecznym, w przeciwieństwie do lodowych olbrzymów podobnych do Urana.

Kto dowiódł, że układ trzech ciał postulowany dla gwiazdy 70 Ophiuchi byłby niestabilny?

Obalona hipoteza zakładała ciemne ciało krążące wokół jednej z gwiazd systemu z 36-letnim okresem orbitalnym.

Jaką temperaturę planety HD 209458 b zmierzono w 2005 roku Kosmicznym Teleskopem Spitzera?

Pomiar umożliwia odwrócony tranzyt: od jasności gwiazdy odejmuje się jasność mierzoną wtedy, gdy gwiazda zasłania planetę.