Sokrates — 30 ciekawostek

Jaką truciznę, według tradycji literackiej, podano Sokratesowi do wypicia?

Filozof wypił truciznę w obecności uczniów i przyjaciół, a scenę tę opisał później Platon w dialogu „Fedon”.

Co, obok deprawowania młodzieży, zarzucano Sokratesowi w Atenach?

Filozof był religijny, lecz prawdopodobnie nie wierzył w treść podań ludowych, co ogół brał za niedowiarstwo.

Jak nazywało się ateńskie forum handlowo-polityczne, na którym Sokrates spędzał dni?

Zamiast regularnie pracować w wyuczonym rzemiośle, filozof prowadził tam dysputy z Ateńczykami i szybko zyskał krąg oddanych słuchaczy.

Która wyrocznia uznała Sokratesa za najmądrzejszego z ludzi?

Sokrates wyciągnął z tego wniosek o znikomości ludzkiej wiedzy: sam był tylko miłośnikiem mądrości i poszukiwaczem prawdy.

Jak miała na imię żona Sokratesa, matka jego trzech synów?

Synowie nosili imiona Lamprokles, Sofronikos i Meneksenos. Późniejsze źródła wspominają o jeszcze jednej żonie, ale jej istnienie jest niepewne.

W którym roku p.n.e. zmarł w Atenach Sokrates?

Urodził się i zmarł w tym samym mieście. Obok Platona i Arystotelesa zalicza się go do najwybitniejszych filozofów starożytności.

Od których nauczycieli Sokrates różnił się tym, że nie brał pieniędzy za naukę?

Sokrates podkreślał przed sądem, że nie prowadzi żadnych formalnych lekcji i nigdy nie był niczyim nauczycielem w sensie celowego przekazywania wiedzy.

Jak nazywano wewnętrzny głos ostrzegawczy, który towarzyszył Sokratesowi od młodości?

Słowo to znaczy dosłownie „boski znak”. Głos ten bywa uważany za jeden z najwcześniejszych przykładów idei sumienia w filozofii zachodniej.

Która komedia jest prawdopodobnie jedynym utworem o Sokratesie napisanym za jego życia?

Arystofanes pokazał w niej filozofa jako jednego z burzycieli ładu społecznego. To nie dzieło filozoficzne, lecz prześmiewcza krytyka.

Ile dni Sokrates miał spędzić w więzieniu po procesie, zanim go stracono?

W tym czasie pozostawiono mu dużą swobodę: licznie odwiedzali go uczniowie, z którymi nadal toczył dysputy.

Jakim greckim słowem określa się duszę, ku której Sokrates zwrócił filozofię?

Wcześniejsi filozofowie zajmowali się głównie przyrodą, czyli physis. Sokrates uznał człowieka z jego życiem wewnętrznym za jedyny kosmos, który warto badać.

Którą metodę Sokratesa, wydobywającą z rozmówcy ukrytą wiedzę, zwie się „położniczą”?

Była to metoda pozytywna, stosowana tylko wobec niektórych osób. Sokrates nie pouczał, lecz był pomocnikiem, który sam także się uczył.

Jaki zawód wykonywała Fainarete, matka Sokratesa?

Ojciec filozofa, Sofroniskos, był kamieniarzem i rzeźbiarzem. Rodzina nie była skrajnie uboga, ale z pewnością nie należała do zamożnych.

Który historyk i świadek epoki napisał własną „Obronę Sokratesa”, inną niż Platońska?

Różnice między obiema wersjami skłaniały niektórych badaczy do podważania autentyczności słów filozofa u Platona, ale pogląd ten nie wydaje się uzasadniony.

Który mało znany poeta wniósł formalne oskarżenie przeciwko Sokratesowi?

Poparli go przywódca demokratów Anytos i retor Lykon. Skarga trafiła do archonta basileusa, urzędnika zajmującego się sprawami religii.

Jak nazywa się pogląd Sokratesa, że do cnotliwego życia prowadzi poznanie dobra?

Skoro cnota jest wiedzą, można się jej nauczyć. Kto wie, co jest dobre, ten zdaniem Sokratesa automatycznie postępuje dobrze.

Z ilu losowo wybranych obywateli składał się prawdopodobnie sąd nad Sokratesem?

Po mowach stron sędziowie głosowali tajnie nad winą za pomocą specjalnie oznaczonych kamyków, muszelek lub tabliczek.

Ilu sędziów prawdopodobnie uznało Sokratesa za winnego w pierwszym głosowaniu?

Za uniewinnieniem głosowało 220 sędziów. Po takim werdykcie oskarżony mógł sam zaproponować dla siebie wymiar kary.

Pod jaką miejscowością Sokrates uratował w bitwie życie Alkibiadesowi?

Bitwę stoczono w 432 p.n.e., tuż przed wybuchem wojny peloponeskiej. Sokrates opuszczał rodzinne miasto tylko po to, by wziąć udział w wyprawach wojennych.

Który przyjaciel Sokratesa usłyszał od wyroczni, że filozof jest najmądrzejszym z ludzi?

Sokrates sam czuł się ignorantem. Uznał potem, że przewyższa innych tylko tym, iż zdaje sobie sprawę ze swojej niewiedzy.

W którym roku p.n.e. Arystofanes wystawił komedię ośmieszającą Sokratesa?

Sztuka przedstawia filozofa jako człowieka około czterdziestoletniego, podczas gdy u Platona jest on już u schyłku życia.

W którym gmachu Aten Sokrates zażądał dla siebie honorowego wiktu zamiast kary?

W tym świętym gmachu palił się wieczny ogień Hestii, a na koszt miasta jadali tam najbardziej zasłużeni mężowie i zwycięzcy igrzysk olimpijskich.

Który filozof uznał, że krytyka demokracji u Sokratesa miała charakter demokratyczny?

Jego zdaniem była to krytyka, bez której ustrój demokratyczny nie może się obejść, zupełnie inna niż Platońska, którą nazwał totalitarną.

W którym roku p.n.e. władzę w Atenach objęło Trzydziestu Tyranów?

Tyrani wezwali Sokratesa i czterech innych obywateli do tolosu, by wykonali rozkaz aresztowania. Filozof jako jedyny odmówił, narażając się na represje.

Czyjego aresztowania odmówił Sokrates, dowodząc szacunku dla prawa?

Rozkaz wydali przedstawiciele tyranów rządzących wówczas miastem. Mimo służby dla polis wielu Ateńczyków widziało później w filozofie zagrożenie dla demokracji.

Czyje twierdzenia, że słońce to kamień, a księżyc to ziemia, przypisywano Sokratesowi?

Sokrates odpowiadał, że to poglądy powszechnie znane: młodzi ludzie mogli je poznać z lektur i przedstawień tragedii Eurypidesa.

Kim z zawodu był Anytos, główny autor oskarżenia przeciw Sokratesowi?

Anytos miał do filozofa osobiste urazy: jego syn zaniedbywał pracę w ojcowskim warsztacie, bo wolał przebywać z Sokratesem.

Która roślina, sądząc po objawach, najprawdopodobniej naprawdę otruła Sokratesa?

Pomyłka ma stare korzenie: w starożytności tę roślinę i szalej jadowity określano tym samym łacińskim słowem cicuta.

Jak po grecku nazywał się ateński sąd ludowy, który rozpatrywał sprawę Sokratesa?

Procedura była ściśle określona: najpierw przemawiali oskarżyciele, potem oskarżony, a o winie rozstrzygała większość absolutna.

W którym dziele Arystoteles nazwał Sokratesa twórcą rozumowania indukcyjnego i definicji?

Na tej opinii opierano dawniej pogląd, że Sokrates stworzył logikę. Dziś uważa się go za błędny: filozof używał indukcji w praktyce, ale nie ujmował jej teoretycznie.