Starożytna Grecja — 30 ciekawostek

W której bitwie w 490 r. p.n.e. Ateńczycy pokonali Persów po ich lądowaniu w Attyce?

Wcześniej perska ekspedycja zajęła wyspy Morza Egejskiego i zdobyła Eretrię. Kolejną inwazję opóźniły bunt w Egipcie i śmierć Dariusza w 486 r. p.n.e.

Od imienia którego mitycznego władcy Knossos wzięła nazwę cywilizacja Krety z epoki brązu?

Szczyt tej cywilizacji to tzw. okres młodych pałaców (ok. 1675–1450 p.n.e.). Brak fortyfikacji na wyspie wskazuje, że Kreta nie znała wówczas wewnętrznych konfliktów zbrojnych.

Od kogo Grecy zapożyczyli alfabet, którym od IX–VIII w. p.n.e. zapisywali swoją mowę?

W wiekach ciemnych Grecy zachowali język tylko w mowie – umiejętność pisma mykeńskiego zanikła. W IX w. p.n.e. zaczęła się też kształtować polis, podstawa greckiego życia politycznego.

Który archont ateński przeprowadził kasatę długów i zakazał sprzedaży dłużników w niewolę?

Reformy były odpowiedzią na kryzys z początku VI w. p.n.e., gdy biedniejsi Ateńczycy zastawiali ziemię i popadali w niewolę. Reformator wprowadził też cenzus majątkowy dla obywateli.

Na czyj wniosek Ateny rozpoczęły przed inwazją Kserksesa budowę wielkiej floty?

Równocześnie Ateny nasiliły walkę z ludźmi podejrzewanymi o sprzyjanie Persom, czyli o tzw. medyzm. W 481 r. p.n.e. powstał Związek Hellenów pod przewodnictwem Sparty.

Które miasto Aleksander Wielki uczynił stolicą podbitego państwa perskiego?

Podbite państwo obejmowało Azję Mniejszą, Lewant i Syrię, Egipt, Mezopotamię oraz Iran. Władca zmarł latem 323 r. p.n.e., mając niespełna 33 lata, i zostawił imperium dowódcom swojej armii.

Erupcja wulkanu na której wyspie zachwiała w XVI w. p.n.e. gospodarką minojskiej Krety?

Erupcję poprzedziło trzęsienie ziemi. Wcześniej Kreta promieniowała kulturowo na inne wyspy, a niektóre z nich stały się częścią świata minojskiego w średniej epoce brązu.

W której bitwie w 479 r. p.n.e. armia grecka pokonała siły perskie Mardoniosa?

Armia grecka była głównie spartańsko-ateńska. Mniej więcej w tym samym czasie grecka ekspedycja w Azji Mniejszej rozbiła perską armię i zniszczyła flotę.

W której bitwie w 371 r. p.n.e. Teby pokonały Spartę, łamiąc na zawsze jej potęgę?

W następnych latach Tebańczycy rozmontowali Związek Peloponeski i uwolnili po wiekach spartańskiej władzy helotów na południowym zachodzie Peloponezu.

Jaki związek utworzył Filip II w 337 r. p.n.e., narzucając Grecji swoją hegemonię?

Formalnie był to sojusz do walki z Persją, w rzeczywistości narzędzie macedońskiej dominacji. Jedynym polis, które do niego nie weszło, była Sparta.

Mieszkańców której podbitej krainy Spartanie zamienili w przypisanych do ziemi helotów?

Podbój dokonał się w dwóch wojnach pod koniec VIII i w VII w. p.n.e. Każdy obywatel Sparty otrzymał dziedziczną działkę z helotami, co uwolniło go od pracy i pozwoliło poświęcić się służbie wojskowej.

Czyje reformy po obaleniu tyranii w Atenach doprowadziły do powstania pierwszej demokracji?

Reformy znacznie poszerzyły krąg obywateli, a obradami zgromadzenia zarządzała tzw. Rada Pięciuset. Arystokracja zachowała jednak silną pozycję i obsadzała większość urzędów.

Które polis było w okresie archaicznym największym przeciwnikiem Sparty na Peloponezie?

Pozostałe polis Peloponezu znalazły się stopniowo pod wpływem Sparty, tworząc Związek Peloponeski. Spartanie pokonali swojego rywala w 494 r. p.n.e., ale przewrót społeczny ocalił miasto.

W którym roku p.n.e. w Atenach wybuchła zaraza, która osłabiła miasto w wojnie ze Spartą?

Jeszcze dotkliwsza okazała się katastrofalna wyprawa sycylijska z lat 415–413 p.n.e., która kosztowała Ateny utratę sporej części armii i floty.

Jakie pismo powstało w Knossos pod panowaniem mykeńskim, dostosowane do greki Achajów?

Mykeńczycy władali Knossos do ok. 1365 r. p.n.e., kiedy i ten pałac uległ zniszczeniu. Z fuzji tradycji kreteńskiej i kultury najeźdźców wykształciła się sztuka znana później z Grecji.

Śmierć którego wodza w 362 r. p.n.e. zakończyła hegemonię Teb w Grecji?

Teby wyrosły na potęgę pod demokratycznymi rządami, konsolidując władzę nad Związkiem Beockim. Ateny wycofały się wtedy z konfliktu ze Spartą w obawie przed wzrostem tebańskiej siły.

Które dwa miasta przodowały na początku wielkiej kolonizacji, zakładając ośrodki w Italii?

Grecy zakładali kolonie (apoikiai), które stawały się niezależnymi miastami, ale zachowywały więź z macierzystą polis – metropolią. Kolonizacja straciła impet w połowie VI w. p.n.e.

Który ateński polityk dowodził armią Związku Morskiego, wypierając Persów z Europy?

Związek Morski powstał z inicjatywy Aten po wycofaniu się Sparty z wojny. Jego armia odniosła wielkie zwycięstwa m.in. nad Eurymedonem i pod cypryjską Salaminą.

Około którego roku p.n.e. Mykeńczycy najechali Kretę i zniszczyli jej pałace poza Knossos?

Najeźdźcy zasiedli w Knossos jako władcy wyspy. Wcześniej Kretę osłabiły trzęsienie ziemi i erupcja wulkanu, które zachwiały jej gospodarką i stabilnością społeczną.

Konflikt Koryntu z którym sprzymierzeńcem Aten doprowadził do wybuchu wojny peloponeskiej?

Armia Związku Peloponeskiego miała przewagę na lądzie, Ateny panowały na morzu, więc wojna długo była wyrównana. Dopiero perskie pieniądze pozwoliły Sparcie pokonać ateńską flotę w 404 r. p.n.e.

Jak nazywano kawalerię utworzoną przez Filipa II podczas reformy armii macedońskiej?

Filip II stworzył też formację falangi macedońskiej. Dzięki zreformowanej armii pokonał Dardanów i zdobył w Tracji greckie poleis oraz kopalnie złota.

Jakim tytułem określano królów rządzących mykeńskimi państwami pałacowymi?

Pałace w Mykenach, Tyrynsie i Pylos powstały w XIV w. p.n.e. jako siedziby władcy, centra administracji oraz miejsca magazynowania i redystrybucji dóbr. Arystokracja walczyła na rydwanach.

Które miasto po tzw. I wojnie świętej stało się autonomiczne pod ochroną Amfiktionii?

Zwycięstwo w tej wojnie (ok. 590 r. p.n.e.) umocniło Tessalię, ale jej postępy załamały się pod koniec VI w. p.n.e. po porażce ze Związkiem Beockim kierowanym przez Teby.

Kto z pomocą Peryklesa przeprowadził w Atenach reformy osłabiające arystokrację?

Reformy poszerzyły uprawnienia Zgromadzenia. W tym samym czasie Sparta, dotknięta w 464 r. p.n.e. trzęsieniem ziemi i buntem helotów, odrzuciła ateńską pomoc, co zerwało sojusz obu poleis.

Które miasto w Egipcie faraon przydzielił Grekom jako ich ośrodek?

Liczne kolonie greckie powstawały też nad Morzem Czarnym, gdzie szczególnie aktywny był Milet, oraz w rejonie Propontydy i w północnej Afryce.

Którego dnia 480 r. p.n.e. flota grecka pokonała perską w bitwie pod Salaminą?

Persowie zdążyli wcześniej zająć i spalić Ateny, lecz mieszkańcy ewakuowali się na pobliską wyspę. Po klęsce Kserkses wrócił z częścią armii do Azji i ulokował się w Sardes.

Jak nazwano porozumienie z 449 r. p.n.e., w którym Persja uznała wolność Greków w Azji?

Nie wiadomo, czy podpisano formalny traktat. Persowie uznali także członkostwo miast greckich Azji w ateńskim Związku Morskim, który Ateny stopniowo przekształcały we własne imperium.

Gdzie odnaleziono najstarsze ślady obecności człowieka na terenie dzisiejszej Grecji?

Te ślady pochodzą z ok. 18 000 lat p.n.e. Rolnictwo, hodowla i ceramika dotarły do Grecji znacznie później, z Bliskiego Wschodu przez Bosfor, który był wtedy lądowym pomostem.

Kto był pierwszym znanym tyranem w dziejach greckich poleis?

Tyrani sięgali po władzę zwykle w wyniku bezkrwawego zamachu i mieli poparcie ludu, dlatego po przewrocie rzadko rządzili siłą. Okres świetności Koryntu przypadł na panowanie Kypselosa i Periandra.

Na której wyspie odkryto w Lefkandi bogato wyposażone groby szybowe z X wieku p.n.e.?

Znalezisko podważyło obraz wieków ciemnych jako czasu powszechnej izolacji: wyposażenie grobów pochodziło także z Bliskiego Wschodu, a groby leżały wewnątrz okazałego budynku.