Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Starożytna Grecja to kolebka cywilizacji zachodniej: miasta-państwa, pierwsza demokracja, wojny z Persją i podboje Aleksandra Wielkiego, które rozniosły kulturę grecką aż po Indie. Ten quiz prowadzi przez całe dzieje Hellady – od cywilizacji minojskiej i mykeńskiej, przez wieki ciemne, wielką kolonizację, rywalizację Aten ze Spartą, aż po epokę hellenistyczną i podbój rzymski. Osobna część pytań dotyczy starożytnych igrzysk olimpijskich: konkurencji, sędziów, zwycięzców i obrzędów ku czci Zeusa.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W której bitwie w 490 r. p.n.e. Ateńczycy pokonali Persów po ich lądowaniu w Attyce?
Pod Maratonem
Wcześniej perska ekspedycja zajęła wyspy Morza Egejskiego i zdobyła Eretrię. Kolejną inwazję opóźniły bunt w Egipcie i śmierć Dariusza w 486 r. p.n.e.
Q 02Od imienia którego mitycznego władcy Knossos wzięła nazwę cywilizacja Krety z epoki brązu?
Minosa
Szczyt tej cywilizacji to tzw. okres młodych pałaców (ok. 1675–1450 p.n.e.). Brak fortyfikacji na wyspie wskazuje, że Kreta nie znała wówczas wewnętrznych konfliktów zbrojnych.
Q 03Od kogo Grecy zapożyczyli alfabet, którym od IX–VIII w. p.n.e. zapisywali swoją mowę?
Od Fenicjan
W wiekach ciemnych Grecy zachowali język tylko w mowie – umiejętność pisma mykeńskiego zanikła. W IX w. p.n.e. zaczęła się też kształtować polis, podstawa greckiego życia politycznego.
Q 04Który archont ateński przeprowadził kasatę długów i zakazał sprzedaży dłużników w niewolę?
Solon
Reformy były odpowiedzią na kryzys z początku VI w. p.n.e., gdy biedniejsi Ateńczycy zastawiali ziemię i popadali w niewolę. Reformator wprowadził też cenzus majątkowy dla obywateli.
Q 05Na czyj wniosek Ateny rozpoczęły przed inwazją Kserksesa budowę wielkiej floty?
Temistoklesa
Równocześnie Ateny nasiliły walkę z ludźmi podejrzewanymi o sprzyjanie Persom, czyli o tzw. medyzm. W 481 r. p.n.e. powstał Związek Hellenów pod przewodnictwem Sparty.
Q 06Które miasto Aleksander Wielki uczynił stolicą podbitego państwa perskiego?
Babilon
Podbite państwo obejmowało Azję Mniejszą, Lewant i Syrię, Egipt, Mezopotamię oraz Iran. Władca zmarł latem 323 r. p.n.e., mając niespełna 33 lata, i zostawił imperium dowódcom swojej armii.
Q 07Erupcja wulkanu na której wyspie zachwiała w XVI w. p.n.e. gospodarką minojskiej Krety?
Thira
Erupcję poprzedziło trzęsienie ziemi. Wcześniej Kreta promieniowała kulturowo na inne wyspy, a niektóre z nich stały się częścią świata minojskiego w średniej epoce brązu.
Q 08W której bitwie w 479 r. p.n.e. armia grecka pokonała siły perskie Mardoniosa?
Pod Platejami
Armia grecka była głównie spartańsko-ateńska. Mniej więcej w tym samym czasie grecka ekspedycja w Azji Mniejszej rozbiła perską armię i zniszczyła flotę.
Q 09W której bitwie w 371 r. p.n.e. Teby pokonały Spartę, łamiąc na zawsze jej potęgę?
Pod Leuktrami
W następnych latach Tebańczycy rozmontowali Związek Peloponeski i uwolnili po wiekach spartańskiej władzy helotów na południowym zachodzie Peloponezu.
Q 10Jaki związek utworzył Filip II w 337 r. p.n.e., narzucając Grecji swoją hegemonię?
Koryncki
Formalnie był to sojusz do walki z Persją, w rzeczywistości narzędzie macedońskiej dominacji. Jedynym polis, które do niego nie weszło, była Sparta.
Q 11Mieszkańców której podbitej krainy Spartanie zamienili w przypisanych do ziemi helotów?
Messenii
Podbój dokonał się w dwóch wojnach pod koniec VIII i w VII w. p.n.e. Każdy obywatel Sparty otrzymał dziedziczną działkę z helotami, co uwolniło go od pracy i pozwoliło poświęcić się służbie wojskowej.
Q 12Czyje reformy po obaleniu tyranii w Atenach doprowadziły do powstania pierwszej demokracji?
Klejstenesa
Reformy znacznie poszerzyły krąg obywateli, a obradami zgromadzenia zarządzała tzw. Rada Pięciuset. Arystokracja zachowała jednak silną pozycję i obsadzała większość urzędów.
Q 13Które polis było w okresie archaicznym największym przeciwnikiem Sparty na Peloponezie?
Argos
Q 21Jak nazywano kawalerię utworzoną przez Filipa II podczas reformy armii macedońskiej?
Hetajrowie
Filip II stworzył też formację falangi macedońskiej. Dzięki zreformowanej armii pokonał Dardanów i zdobył w Tracji greckie poleis oraz kopalnie złota.
Q 22Jakim tytułem określano królów rządzących mykeńskimi państwami pałacowymi?
Wanax
Pałace w Mykenach, Tyrynsie i Pylos powstały w XIV w. p.n.e. jako siedziby władcy, centra administracji oraz miejsca magazynowania i redystrybucji dóbr. Arystokracja walczyła na rydwanach.
Q 23Które miasto po tzw. I wojnie świętej stało się autonomiczne pod ochroną Amfiktionii?
Delfy
Zwycięstwo w tej wojnie (ok. 590 r. p.n.e.) umocniło Tessalię, ale jej postępy załamały się pod koniec VI w. p.n.e. po porażce ze Związkiem Beockim kierowanym przez Teby.
Pozostałe polis Peloponezu znalazły się stopniowo pod wpływem Sparty, tworząc Związek Peloponeski. Spartanie pokonali swojego rywala w 494 r. p.n.e., ale przewrót społeczny ocalił miasto.
Q 14W którym roku p.n.e. w Atenach wybuchła zaraza, która osłabiła miasto w wojnie ze Spartą?
430
Jeszcze dotkliwsza okazała się katastrofalna wyprawa sycylijska z lat 415–413 p.n.e., która kosztowała Ateny utratę sporej części armii i floty.
Q 15Jakie pismo powstało w Knossos pod panowaniem mykeńskim, dostosowane do greki Achajów?
Pismo linearne B
Mykeńczycy władali Knossos do ok. 1365 r. p.n.e., kiedy i ten pałac uległ zniszczeniu. Z fuzji tradycji kreteńskiej i kultury najeźdźców wykształciła się sztuka znana później z Grecji.
Q 16Śmierć którego wodza w 362 r. p.n.e. zakończyła hegemonię Teb w Grecji?
Epaminondasa
Teby wyrosły na potęgę pod demokratycznymi rządami, konsolidując władzę nad Związkiem Beockim. Ateny wycofały się wtedy z konfliktu ze Spartą w obawie przed wzrostem tebańskiej siły.
Q 17Które dwa miasta przodowały na początku wielkiej kolonizacji, zakładając ośrodki w Italii?
Chalkis i Eretria
Grecy zakładali kolonie (apoikiai), które stawały się niezależnymi miastami, ale zachowywały więź z macierzystą polis – metropolią. Kolonizacja straciła impet w połowie VI w. p.n.e.
Q 18Który ateński polityk dowodził armią Związku Morskiego, wypierając Persów z Europy?
Kimon
Związek Morski powstał z inicjatywy Aten po wycofaniu się Sparty z wojny. Jego armia odniosła wielkie zwycięstwa m.in. nad Eurymedonem i pod cypryjską Salaminą.
Q 19Około którego roku p.n.e. Mykeńczycy najechali Kretę i zniszczyli jej pałace poza Knossos?
1450
Najeźdźcy zasiedli w Knossos jako władcy wyspy. Wcześniej Kretę osłabiły trzęsienie ziemi i erupcja wulkanu, które zachwiały jej gospodarką i stabilnością społeczną.
Q 20Konflikt Koryntu z którym sprzymierzeńcem Aten doprowadził do wybuchu wojny peloponeskiej?
Z Korkyrą
Armia Związku Peloponeskiego miała przewagę na lądzie, Ateny panowały na morzu, więc wojna długo była wyrównana. Dopiero perskie pieniądze pozwoliły Sparcie pokonać ateńską flotę w 404 r. p.n.e.
Q 24Kto z pomocą Peryklesa przeprowadził w Atenach reformy osłabiające arystokrację?
Efialtes
Reformy poszerzyły uprawnienia Zgromadzenia. W tym samym czasie Sparta, dotknięta w 464 r. p.n.e. trzęsieniem ziemi i buntem helotów, odrzuciła ateńską pomoc, co zerwało sojusz obu poleis.
Q 25Które miasto w Egipcie faraon przydzielił Grekom jako ich ośrodek?
Naukratis
Liczne kolonie greckie powstawały też nad Morzem Czarnym, gdzie szczególnie aktywny był Milet, oraz w rejonie Propontydy i w północnej Afryce.
Q 26Którego dnia 480 r. p.n.e. flota grecka pokonała perską w bitwie pod Salaminą?
23 września
Persowie zdążyli wcześniej zająć i spalić Ateny, lecz mieszkańcy ewakuowali się na pobliską wyspę. Po klęsce Kserkses wrócił z częścią armii do Azji i ulokował się w Sardes.
Q 27Jak nazwano porozumienie z 449 r. p.n.e., w którym Persja uznała wolność Greków w Azji?
Pokój Kalliasa
Nie wiadomo, czy podpisano formalny traktat. Persowie uznali także członkostwo miast greckich Azji w ateńskim Związku Morskim, który Ateny stopniowo przekształcały we własne imperium.
Q 28Gdzie odnaleziono najstarsze ślady obecności człowieka na terenie dzisiejszej Grecji?
W jaskini Franchthi
Te ślady pochodzą z ok. 18 000 lat p.n.e. Rolnictwo, hodowla i ceramika dotarły do Grecji znacznie później, z Bliskiego Wschodu przez Bosfor, który był wtedy lądowym pomostem.
Q 29Kto był pierwszym znanym tyranem w dziejach greckich poleis?
Fejdon z Argos
Tyrani sięgali po władzę zwykle w wyniku bezkrwawego zamachu i mieli poparcie ludu, dlatego po przewrocie rzadko rządzili siłą. Okres świetności Koryntu przypadł na panowanie Kypselosa i Periandra.
Q 30Na której wyspie odkryto w Lefkandi bogato wyposażone groby szybowe z X wieku p.n.e.?
Eubea
Znalezisko podważyło obraz wieków ciemnych jako czasu powszechnej izolacji: wyposażenie grobów pochodziło także z Bliskiego Wschodu, a groby leżały wewnątrz okazałego budynku.