Szczepionki — 30 ciekawostek
Dowiedz się czegoś nowego, a potem sprawdź się w quizie.
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wiesz to wszystko? Udowodnij.
Rozwiąż quiz z 30 pytańPrzed rakiem którego narządu ma chronić szczepionka przeciw HPV opracowana w 2006 roku?
HPV to wirus brodawczaka ludzkiego. Wieloletnie badanie opublikowane w 2014 roku wykazało, że odczyny po tej szczepionce były ogółem łagodne.
Który starożytny lekarz opisał świnkę i błonicę około 400 lat p.n.e.?
Ten opis uchodzi za pierwszy kamień milowy w historii szczepień, choć prace nad pierwszymi preparatami podjęto dopiero wiele stuleci później.
Jak nazywa się odrębna gałąź nauki zajmująca się szczepieniami?
Za jedno z największych dokonań ludzkości uważa się globalną eradykację ospy prawdziwej w latach 70. XX wieku.
Jak nazywa się odporność populacji zapobiegająca epidemicznemu szerzeniu się zachorowań?
Przy wysokim odsetku zaszczepionych częściowo chronione są także osoby niezaszczepione, bo transmisja choroby zakaźnej jest znacznie utrudniona.
Jak, poza zastrzykiem, aplikuje się szczepionkę przeciw poliomyelitis?
Żywa szczepionka OPV jest poliwalentna: zawiera antygeny kilku szczepów tego samego gatunku drobnoustroju.
Jak określa się żywy drobnoustrój o osłabionej zjadliwości użyty w szczepionce?
Osłabienie uzyskuje się przez wielokrotne pasażowanie drobnoustrojów w nietypowych warunkach, co pozwala wyselekcjonować szczepy o pożądanych właściwościach.
W którym roku Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła eradykację ospy prawdziwej?
W latach 70. XX wieku większość krajów zaprzestała szczepień przeciw tej chorobie, ponieważ jej epidemie już nie występowały.
W którym roku Edward Jenner wynalazł szczepionkę przeciw ospie prawdziwej?
Jenner wykazał, że do uodpornienia wystarczy łagodna krowianka, która w odróżnieniu od ospy ludzkiej nigdy nie kończy się śmiercią.
Który przywódca rozpoczął w 1996 roku kampanię Kick Polio Out of Africa?
Na tamten rok zaplanowano zaszczepienie 50 milionów dzieci. Liczba przypadków polio spadła z 350 tys. na całym świecie do niecałych 500 w 2001 roku.
Związki którego pierwiastka stosuje się w szczepionkach w roli adiuwantów?
Adiuwanty wzmacniają odpowiedź immunologiczną na „nieżywe” preparaty, a mogą też opóźniać uwalnianie antygenu z miejsca podania.
Jak nazywa się szczepionki zawierające antygeny co najmniej dwóch drobnoustrojów?
Takie preparaty redukują liczbę wkłuć, chronią przed kilkoma chorobami naraz i upraszczają kalendarz szczepień.
W którym czasopiśmie Andrew Wakefield opublikował artykuł wiążący szczepienie MMR z autyzmem?
Redakcja wycofała ten tekst w 2010 roku, co czyni bardzo rzadko. Autor zbadał zaledwie 12 dzieci i nie miał grupy kontrolnej.
Przed jaką chorobą chroni szczepionka wynaleziona przez Calmette’a i Guerina?
Preparat nosi skrót BCG i należy do żywych szczepionek. Poważne reakcje miejscowe zdarzają się po nim u mniej niż 1 na 1000 osób.
Do ukończenia którego roku życia dokonuje się w Polsce szczepień obowiązkowych?
Obowiązek obejmuje też osoby szczególnie narażone, m.in. studentów kierunków medycznych, a szczepienie musi poprzedzić lekarskie badanie kwalifikacyjne.
W którym roku Andrew Wakefield opublikował artykuł o rzekomym związku MMR z autyzmem?
Artykuł i badania okazały się oszustwem, a ich autor stracił prawo do wykonywania zawodu lekarza w Wielkiej Brytanii.
Jak nazywano prewencyjne zakażanie zdrowych ludzi ospą prawdziwą, stosowane przed Jennerem?
Metodę stosowano w Europie Zachodniej od początków XVIII wieku. Jej wadą było to, że zaszczepiony mógł zarażać rodzinę i otoczenie, zanim choroba minęła.
Jak nazywa się toksyny pozbawione zjadliwości, lecz o zachowanych właściwościach antygenowych?
Inna nazwa to toksoidy. Stosuje się je przeciw błonicy i tężcowi, a toksoid błoniczy lub tężcowy służy też jako białko nośnikowe.
Kto z rodziny Maurice’a Hillemana był źródłem szczepu wirusa do jego szczepionki na świnkę?
Szczep do dziś nosi imię dziewczynki: Jeryl Lynn. Szczepionkę wynaleziono w 1967 roku.
Która dziedzina przyrodoznawstwa była hobby Edwarda Jennera, odkrywcy szczepień przeciw ospie?
Jenner prowadził badania nad zwyczajami kukułek oraz wędrówkami ptaków i miał w tej dziedzinie wiele osiągnięć.
Jak nazywa się przyrząd do zadraśnięcia naskórka, którym szczepiono przeciw ospie prawdziwej?
Stosowano też cienką igłę, którą wielokrotnie nakłuwano powierzchnię skóry. Powszechnych szczepień przeciw tej chorobie już się nie prowadzi.
Którego ośmioletniego chłopca Edward Jenner zaszczepił materiałem zakaźnym ospy krowianki?
Chłopiec przechorował krowiankę, a gdy Jenner zaszczepił go potem materiałem zakaźnym ospy prawdziwej, nie zachorował, bo uzyskał odporność.
W którym kraju odnotowano w 1977 roku ostatnie zakażenie ospą mniejszą (variola minor)?
Ostatnie naturalne zakażenie groźniejszą odmianą, ospą wielką (variola major), odnotowano pod koniec 1975 roku w Bangladeszu.
W którym roku odnotowano w Polsce ostatnie zachorowanie wywołane dzikim wirusem polio?
Szczepienia dzieci przeciw tej chorobie wprowadzano w Polsce jako obowiązkowe począwszy od lat 50. XX wieku.
Przeciwciała której klasy zastępują po krótkim czasie te wytworzone tuż po szczepieniu?
Przy ponownym kontakcie z antygenem swoiste limfocyty szybko się namnażają i wytwarzają przeciwciała o wysokim powinowactwie do antygenu.
Który dziennikarz śledczy wykazał, że „badanie” Andrew Wakefielda było w istocie oszustwem?
Ustalił m.in., że pięcioro badanych pacjentów miało zaburzenia rozwoju jeszcze przed szczepieniem, a autyzm naprawdę miało tylko jedno z dzieci.
Przeciw jakiej chorobie szczepionkę opracował w 1974 roku Michiaki Takahashi?
Licencję na preparat Varivax uzyskano dopiero w 1995 roku. To żywa szczepionka, podobnie jak te przeciw odrze, śwince i różyczce.
W której angielskiej miejscowości urodził się i zmarł Edward Jenner?
Jenner urodził się 17 maja 1749 roku, a zmarł 26 stycznia 1823 roku. W rodzinnych stronach prowadził też swoje prace badawcze.
Kto wyizolował w XIX wieku dwoinkę zapalenia płuc?
W tym samym stuleciu Louis Pasteur wysnuł teorię, że choroby roznoszą się poprzez zarazki, i opracował szczepionkę na wściekliznę.
Przeciw jakiej chorobie szczepionkę odkryli w 1896 roku Almroth Wright i Richard Pfeiffer?
Chorobę tę nazywa się też tyfusem, a szczepionki przeciw niej należą do inaktywowanych, czyli zawierających martwe drobnoustroje.
Jak nazywa się szczep wirusa odry wyizolowany przez Johna Endersa w 1954 roku?
Z tego szczepu pochodzi większość wirusów w około 20 opracowanych później szczepionkach. Pierwszej, licencjonowanej w 1963 roku, zaprzestano używać w 1967.