Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Szczepionka to preparat biologiczny, który naśladuje naturalną infekcję i uczy układ odpornościowy rozpoznawać drobnoustrój, zanim dojdzie do prawdziwego zakażenia. Dzięki szczepieniom udało się całkowicie wyeliminować ospę prawdziwą. W quizie znajdziesz pytania o historię szczepień, rodzaje i skład preparatów, ich bezpieczeństwo oraz program szczepień ochronnych w Polsce. Sprawdź, ile wiesz o jednym z największych osiągnięć medycyny.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Przed rakiem którego narządu ma chronić szczepionka przeciw HPV opracowana w 2006 roku?
szyjka macicy
HPV to wirus brodawczaka ludzkiego. Wieloletnie badanie opublikowane w 2014 roku wykazało, że odczyny po tej szczepionce były ogółem łagodne.
Q 02Który starożytny lekarz opisał świnkę i błonicę około 400 lat p.n.e.?
Hipokrates
Ten opis uchodzi za pierwszy kamień milowy w historii szczepień, choć prace nad pierwszymi preparatami podjęto dopiero wiele stuleci później.
Q 03Jak nazywa się odrębna gałąź nauki zajmująca się szczepieniami?
wakcynologia
Za jedno z największych dokonań ludzkości uważa się globalną eradykację ospy prawdziwej w latach 70. XX wieku.
Q 04Jak nazywa się odporność populacji zapobiegająca epidemicznemu szerzeniu się zachorowań?
zbiorowiskowa
Przy wysokim odsetku zaszczepionych częściowo chronione są także osoby niezaszczepione, bo transmisja choroby zakaźnej jest znacznie utrudniona.
Q 05Jak, poza zastrzykiem, aplikuje się szczepionkę przeciw poliomyelitis?
doustnie
Żywa szczepionka OPV jest poliwalentna: zawiera antygeny kilku szczepów tego samego gatunku drobnoustroju.
Q 06Jak określa się żywy drobnoustrój o osłabionej zjadliwości użyty w szczepionce?
atenuowany
Osłabienie uzyskuje się przez wielokrotne pasażowanie drobnoustrojów w nietypowych warunkach, co pozwala wyselekcjonować szczepy o pożądanych właściwościach.
Q 07W którym roku Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła eradykację ospy prawdziwej?
1980
W latach 70. XX wieku większość krajów zaprzestała szczepień przeciw tej chorobie, ponieważ jej epidemie już nie występowały.
Q 08W którym roku Edward Jenner wynalazł szczepionkę przeciw ospie prawdziwej?
1796
Jenner wykazał, że do uodpornienia wystarczy łagodna krowianka, która w odróżnieniu od ospy ludzkiej nigdy nie kończy się śmiercią.
Q 09Który przywódca rozpoczął w 1996 roku kampanię Kick Polio Out of Africa?
Nelson Mandela
Na tamten rok zaplanowano zaszczepienie 50 milionów dzieci. Liczba przypadków polio spadła z 350 tys. na całym świecie do niecałych 500 w 2001 roku.
Q 10Związki którego pierwiastka stosuje się w szczepionkach w roli adiuwantów?
glin
Adiuwanty wzmacniają odpowiedź immunologiczną na „nieżywe” preparaty, a mogą też opóźniać uwalnianie antygenu z miejsca podania.
Q 11Jak nazywa się szczepionki zawierające antygeny co najmniej dwóch drobnoustrojów?
skojarzone
Takie preparaty redukują liczbę wkłuć, chronią przed kilkoma chorobami naraz i upraszczają kalendarz szczepień.
Q 12W którym czasopiśmie Andrew Wakefield opublikował artykuł wiążący szczepienie MMR z autyzmem?
„The Lancet”
Redakcja wycofała ten tekst w 2010 roku, co czyni bardzo rzadko. Autor zbadał zaledwie 12 dzieci i nie miał grupy kontrolnej.
Q 13Przed jaką chorobą chroni szczepionka wynaleziona przez Calmette’a i Guerina?
gruźlica
Preparat nosi skrót BCG i należy do żywych szczepionek. Poważne reakcje miejscowe zdarzają się po nim u mniej niż 1 na 1000 osób.
Q 21Którego ośmioletniego chłopca Edward Jenner zaszczepił materiałem zakaźnym ospy krowianki?
James Phipps
Chłopiec przechorował krowiankę, a gdy Jenner zaszczepił go potem materiałem zakaźnym ospy prawdziwej, nie zachorował, bo uzyskał odporność.
Q 22W którym kraju odnotowano w 1977 roku ostatnie zakażenie ospą mniejszą (variola minor)?
Somalia
Ostatnie naturalne zakażenie groźniejszą odmianą, ospą wielką (variola major), odnotowano pod koniec 1975 roku w Bangladeszu.
Q 23W którym roku odnotowano w Polsce ostatnie zachorowanie wywołane dzikim wirusem polio?
1984
Szczepienia dzieci przeciw tej chorobie wprowadzano w Polsce jako obowiązkowe począwszy od lat 50. XX wieku.
Q 14Do ukończenia którego roku życia dokonuje się w Polsce szczepień obowiązkowych?
19
Obowiązek obejmuje też osoby szczególnie narażone, m.in. studentów kierunków medycznych, a szczepienie musi poprzedzić lekarskie badanie kwalifikacyjne.
Q 15W którym roku Andrew Wakefield opublikował artykuł o rzekomym związku MMR z autyzmem?
1998
Artykuł i badania okazały się oszustwem, a ich autor stracił prawo do wykonywania zawodu lekarza w Wielkiej Brytanii.
Q 16Jak nazywano prewencyjne zakażanie zdrowych ludzi ospą prawdziwą, stosowane przed Jennerem?
wariolizacja
Metodę stosowano w Europie Zachodniej od początków XVIII wieku. Jej wadą było to, że zaszczepiony mógł zarażać rodzinę i otoczenie, zanim choroba minęła.
Q 17Jak nazywa się toksyny pozbawione zjadliwości, lecz o zachowanych właściwościach antygenowych?
anatoksyny
Inna nazwa to toksoidy. Stosuje się je przeciw błonicy i tężcowi, a toksoid błoniczy lub tężcowy służy też jako białko nośnikowe.
Q 18Kto z rodziny Maurice’a Hillemana był źródłem szczepu wirusa do jego szczepionki na świnkę?
córka
Szczep do dziś nosi imię dziewczynki: Jeryl Lynn. Szczepionkę wynaleziono w 1967 roku.
Q 19Która dziedzina przyrodoznawstwa była hobby Edwarda Jennera, odkrywcy szczepień przeciw ospie?
ornitologia
Jenner prowadził badania nad zwyczajami kukułek oraz wędrówkami ptaków i miał w tej dziedzinie wiele osiągnięć.
Q 20Jak nazywa się przyrząd do zadraśnięcia naskórka, którym szczepiono przeciw ospie prawdziwej?
skaryfikator
Stosowano też cienką igłę, którą wielokrotnie nakłuwano powierzchnię skóry. Powszechnych szczepień przeciw tej chorobie już się nie prowadzi.
Q 24Przeciwciała której klasy zastępują po krótkim czasie te wytworzone tuż po szczepieniu?
IgG
Przy ponownym kontakcie z antygenem swoiste limfocyty szybko się namnażają i wytwarzają przeciwciała o wysokim powinowactwie do antygenu.
Q 25Który dziennikarz śledczy wykazał, że „badanie” Andrew Wakefielda było w istocie oszustwem?
Brian Deer
Ustalił m.in., że pięcioro badanych pacjentów miało zaburzenia rozwoju jeszcze przed szczepieniem, a autyzm naprawdę miało tylko jedno z dzieci.
Q 26Przeciw jakiej chorobie szczepionkę opracował w 1974 roku Michiaki Takahashi?
ospa wietrzna
Licencję na preparat Varivax uzyskano dopiero w 1995 roku. To żywa szczepionka, podobnie jak te przeciw odrze, śwince i różyczce.
Q 27W której angielskiej miejscowości urodził się i zmarł Edward Jenner?
Berkeley
Jenner urodził się 17 maja 1749 roku, a zmarł 26 stycznia 1823 roku. W rodzinnych stronach prowadził też swoje prace badawcze.
Q 28Kto wyizolował w XIX wieku dwoinkę zapalenia płuc?
George Miller Sternberg
W tym samym stuleciu Louis Pasteur wysnuł teorię, że choroby roznoszą się poprzez zarazki, i opracował szczepionkę na wściekliznę.
Q 29Przeciw jakiej chorobie szczepionkę odkryli w 1896 roku Almroth Wright i Richard Pfeiffer?
dur brzuszny
Chorobę tę nazywa się też tyfusem, a szczepionki przeciw niej należą do inaktywowanych, czyli zawierających martwe drobnoustroje.
Q 30Jak nazywa się szczep wirusa odry wyizolowany przez Johna Endersa w 1954 roku?
Edmonston
Z tego szczepu pochodzi większość wirusów w około 20 opracowanych później szczepionkach. Pierwszej, licencjonowanej w 1963 roku, zaprzestano używać w 1967.