Tornada i trąby powietrzne — 30 ciekawostek

W którym kraju notuje się największą roczną liczbę tornad?

Na początku XXI wieku jest ich tam przeciętnie 1200 rocznie – cztery razy więcej niż w całej Europie, nie licząc trąb wodnych.

Na którym kontynencie nie zaobserwowano dotąd tornad?

Tornada występują m.in. w niemal całej Europie, południowej Brazylii, dolinie Gangesu, wschodniej Azji, Australii i Nowej Zelandii.

W której porze roku pojawia się najwięcej tornad?

W ciągu doby tornada występują najczęściej między godziną 15 a 19, a szczyt przypada na godzinę 17.

Jakie miejsce uznaje się za najbezpieczniejszą kryjówkę przed tornadem?

Gdy nie można zejść pod ziemię, warto znaleźć się po prawej stronie ścieżki tornada albo ukryć się pośrodku budynku lub w łazience.

W którą stronę zazwyczaj wiruje powietrze w tornadach na półkuli północnej?

Burze i tornada są na tyle małe, że bezpośredni wpływ efektu Coriolisa jest znikomy – w symulacjach wirują cyklonicznie nawet bez niego.

Jak nazywa się chmury burzowe, w których formuje się większość niszczycielskich tornad?

Taka chmura może istnieć przez kilka godzin, bo uskok wiatru oddziela w niej prąd wstępujący od zstępującego, który inaczej by go „zgasił”.

W którym stanie USA występuje rocznie najwięcej tornad?

Najwięcej „klasycznych” tornad powstających w superkomórkach pojawia się jednak w Oklahomie.

Na jakiej podstawie skala Fujity określa siłę tornada?

Skala posługuje się symbolami od F0 do F5; stopnia F6 (wiatr powyżej 512 km/h) nigdy nie zanotowano.

Pod jakim niebem zazwyczaj formują się wiry pyłowe?

Zwykle mają mniej niż metr średnicy i wiatr do 70 km/h, ale zdarzały się wiry o średnicy 90 metrów; w Polsce to zjawisko jest bardzo częste.

Od jakiego hiszpańskiego słowa wywodzi się nazwa „tornado”?

Widoczny lej kondensacyjny poniżej podstawy chmury to zaledwie ok. 10% całego procesu, który wówczas zachodzi.

Jak nazywa się pionowy, wstępujący i wirujący ruch powietrza wewnątrz chmury burzowej?

Powstaje, gdy wiatry wieją z różnych kierunków na różnych wysokościach i wprawiają powietrze w chmurze w ruch wirowy.

W którym kraju tornada powodują średnio najwięcej ofiar śmiertelnych rocznie – około 179?

Przyczyną są duża gęstość zaludnienia, słabe konstrukcje domów i osiedli oraz niski poziom wiedzy meteorologicznej.

Jak po angielsku nazywa się wiatr szkwałowy, czyli tornado linii szkwałów?

Taki wir nie ma styczności z podstawą chmury, dlatego formalnie nie jest tornadem; osiąga zwykle siłę F0 lub F1.

Jak nazywa się odbicie radarowe w kształcie haka, po którym wydaje się ostrzeżenia o tornadach?

Prąd zstępujący w tylnej części burzy „ściąga” cyrkulację w stronę ziemi, a radar pokazuje to jako charakterystyczny hak.

Jak nazywa się nisko zawieszona, obracająca się chmura, z której może wyłonić się lej tornada?

Jeśli utrzymuje się dłużej niż 10 minut, obraca się lub wykonuje gwałtowne „skoki” w górę i w dół, prawdopodobieństwo tornada rośnie.

Gdzie 31 maja 2013 roku wystąpiło największe tornado w historii, szerokie na ponad 4 km?

Mimo drugiej najwyższej prędkości wiatru w historii (475 km/h) oceniono je tylko na EF3, bo przeszło przez otwarty, wiejski teren.

Od którego roku w USA obowiązuje ulepszona, zmodyfikowana skala Fujity?

Nowa skala uwzględnia więcej rodzajów konstrukcji oraz ich solidność i jakość, a jej stopnie oznacza się symbolami od EF0 do EF5.

Koło którego miasta 15 sierpnia 2008 r. przeszło najsilniejsze współczesne tornado w Polsce?

Wir rozpoczął się w okolicach gminy Ujazd, a maksymalną szerokość jego strefy oddziaływania oceniano na około 1000 metrów.

Jaką prędkość wiatru w leju osiągnęło rekordowo silne tornado z 3 maja 1999 roku?

Lej tego tornada miał 1,4 km szerokości, a jego siłę oceniono na F5 – najwyższy stopień, jaki kiedykolwiek zanotowano.

Które tornado z 22 maja 2011 roku wyrządziło rekordowe szkody, wycenione na 2,8 mld dolarów?

Wir miał 1,6 km szerokości i wiatr o prędkości 320 km/h, co odpowiada najwyższemu stopniowi EF5 ulepszonej skali Fujity.

Koło którego miasta 20 lipca 1931 r. wystąpiło tornado o wietrze szacowanym na 396–522 km/h?

Wiatr zniszczył wówczas budynki o murach grubości 50 cm, przewrócił załadowane wagony towarowe i powyginał konstrukcje żelazne.

Jaki odsetek tornad kręci się w kierunku antycyklonicznym?

Taką rotację mają zwykle tylko trąby lądowe i gustnada, choć raz na tysiąc przypadków antycyklonicznie wiruje też tornado z superkomórki.

Do kiedy słowo „tornado” było usunięte z oficjalnych prognoz w USA, by nie wywoływać paniki?

Zakaz upadł po katastrofalnym Tri-State Tornado z 1925 roku, gdy Alfred J. Henry przeanalizował warunki panujące tamtego dnia.

Jak nazywa się zjawisko, w którym prąd zstępujący owija tornado i odcina mu dopływ energii?

Po zaniku wiru z tej samej burzy może powstać kolejna chmura stropowa i kolejne tornado na wschód od poprzedniej lokalizacji.

Który sierżant opublikował w 1882 roku 15 reguł zwiększających trafność prognozy tornada?

Reguły odnosiły się m.in. do ośrodka niżowego, dużych różnic temperatur i dużej wilgotności w południowo-wschodniej części niżu.

W którym kraju odnotowano najwcześniej udokumentowane tornado w Europie, w 1054 roku?

Pierwszy raport o tornadzie w USA pochodzi prawdopodobnie dopiero z 1643 roku z miejscowości Lynn w Massachusetts.

Jaki uskok wiatru w warstwie 0–6 km uznaje się umownie za niezbędny do powstania superkomórek?

Przy bardzo dużej niestabilności troposfery takie burze mogą tworzyć się nawet przy 15 m/s w tej warstwie.

W której gminie 20 lipca 2007 roku przeszło tornado o sile mogącej wynosić F3?

Tamtego dnia w kraju wystąpiła cała seria trąb powietrznych; rok później żywioł zniszczył w Radomsku ponad 120 domów mieszkalnych.

Jaki używany do dziś wskaźnik meteorologiczny powstał w amerykańskim ośrodku SELS?

Ośrodek „Severe Local Storms Center” powstał w 1953 roku w ramach amerykańskiego biura prognoz, w dobie pierwszych danych radarowych.

Ile wyniosła rekordowa różnica temperatur mas znad Gór Skalistych i znad Zatoki Meksykańskiej?

Suche powietrze znad gór ma wiosną zwykle około 10 °C, a wilgotne znad zatoki około 30 °C; różnica może sięgać 20 stopni na zaledwie 4 milach.