Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Tornado to gwałtownie wirująca kolumna powietrza łącząca ziemię z podstawą chmury burzowej. Najsilniejsze osiągają prędkość wiatru niemal 500 km/h i zostawiają pasy zniszczeń długie na setki kilometrów. W tym quizie sprawdzisz, jak powstają superkomórki i mezocyklony, czym różni się trąba lądowa od gustnada, co mierzy skala Fujity i gdzie schronić się przed żywiołem. Nie zabraknie też trąb powietrznych w Polsce – od Lublina w 1931 roku po Strzelce Opolskie w 2008. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla łowców burz.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W którym kraju notuje się największą roczną liczbę tornad?
Stany Zjednoczone
Na początku XXI wieku jest ich tam przeciętnie 1200 rocznie – cztery razy więcej niż w całej Europie, nie licząc trąb wodnych.
Q 02Na którym kontynencie nie zaobserwowano dotąd tornad?
Antarktyda
Tornada występują m.in. w niemal całej Europie, południowej Brazylii, dolinie Gangesu, wschodniej Azji, Australii i Nowej Zelandii.
Q 03W której porze roku pojawia się najwięcej tornad?
Wiosną
W ciągu doby tornada występują najczęściej między godziną 15 a 19, a szczyt przypada na godzinę 17.
Q 04Jakie miejsce uznaje się za najbezpieczniejszą kryjówkę przed tornadem?
Piwnica
Gdy nie można zejść pod ziemię, warto znaleźć się po prawej stronie ścieżki tornada albo ukryć się pośrodku budynku lub w łazience.
Q 05W którą stronę zazwyczaj wiruje powietrze w tornadach na półkuli północnej?
Przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
Burze i tornada są na tyle małe, że bezpośredni wpływ efektu Coriolisa jest znikomy – w symulacjach wirują cyklonicznie nawet bez niego.
Q 06Jak nazywa się chmury burzowe, w których formuje się większość niszczycielskich tornad?
Superkomórki
Taka chmura może istnieć przez kilka godzin, bo uskok wiatru oddziela w niej prąd wstępujący od zstępującego, który inaczej by go „zgasił”.
Q 07W którym stanie USA występuje rocznie najwięcej tornad?
Teksas
Najwięcej „klasycznych” tornad powstających w superkomórkach pojawia się jednak w Oklahomie.
Q 08Na jakiej podstawie skala Fujity określa siłę tornada?
Na podstawie zniszczeń
Skala posługuje się symbolami od F0 do F5; stopnia F6 (wiatr powyżej 512 km/h) nigdy nie zanotowano.
Q 09Pod jakim niebem zazwyczaj formują się wiry pyłowe?
Pod bezchmurnym niebem
Zwykle mają mniej niż metr średnicy i wiatr do 70 km/h, ale zdarzały się wiry o średnicy 90 metrów; w Polsce to zjawisko jest bardzo częste.
Q 10Od jakiego hiszpańskiego słowa wywodzi się nazwa „tornado”?
tornar – kręcić się
Widoczny lej kondensacyjny poniżej podstawy chmury to zaledwie ok. 10% całego procesu, który wówczas zachodzi.
Q 11Jak nazywa się pionowy, wstępujący i wirujący ruch powietrza wewnątrz chmury burzowej?
Mezocyklon
Powstaje, gdy wiatry wieją z różnych kierunków na różnych wysokościach i wprawiają powietrze w chmurze w ruch wirowy.
Q 12W którym kraju tornada powodują średnio najwięcej ofiar śmiertelnych rocznie – około 179?
Bangladesz
Przyczyną są duża gęstość zaludnienia, słabe konstrukcje domów i osiedli oraz niski poziom wiedzy meteorologicznej.
Q 13Jak po angielsku nazywa się wiatr szkwałowy, czyli tornado linii szkwałów?
Gustnado
Taki wir nie ma styczności z podstawą chmury, dlatego formalnie nie jest tornadem; osiąga zwykle siłę F0 lub F1.
Q 21Koło którego miasta 20 lipca 1931 r. wystąpiło tornado o wietrze szacowanym na 396–522 km/h?
Lublina
Wiatr zniszczył wówczas budynki o murach grubości 50 cm, przewrócił załadowane wagony towarowe i powyginał konstrukcje żelazne.
Q 22Jaki odsetek tornad kręci się w kierunku antycyklonicznym?
1 procent
Taką rotację mają zwykle tylko trąby lądowe i gustnada, choć raz na tysiąc przypadków antycyklonicznie wiruje też tornado z superkomórki.
Q 23Do kiedy słowo „tornado” było usunięte z oficjalnych prognoz w USA, by nie wywoływać paniki?
Do lat 20. XX wieku
Zakaz upadł po katastrofalnym Tri-State Tornado z 1925 roku, gdy Alfred J. Henry przeanalizował warunki panujące tamtego dnia.
Q 14Jak nazywa się odbicie radarowe w kształcie haka, po którym wydaje się ostrzeżenia o tornadach?
Hook echo
Prąd zstępujący w tylnej części burzy „ściąga” cyrkulację w stronę ziemi, a radar pokazuje to jako charakterystyczny hak.
Q 15Jak nazywa się nisko zawieszona, obracająca się chmura, z której może wyłonić się lej tornada?
Chmura stropowa
Jeśli utrzymuje się dłużej niż 10 minut, obraca się lub wykonuje gwałtowne „skoki” w górę i w dół, prawdopodobieństwo tornada rośnie.
Q 16Gdzie 31 maja 2013 roku wystąpiło największe tornado w historii, szerokie na ponad 4 km?
El Reno
Mimo drugiej najwyższej prędkości wiatru w historii (475 km/h) oceniono je tylko na EF3, bo przeszło przez otwarty, wiejski teren.
Q 17Od którego roku w USA obowiązuje ulepszona, zmodyfikowana skala Fujity?
2007
Nowa skala uwzględnia więcej rodzajów konstrukcji oraz ich solidność i jakość, a jej stopnie oznacza się symbolami od EF0 do EF5.
Q 18Koło którego miasta 15 sierpnia 2008 r. przeszło najsilniejsze współczesne tornado w Polsce?
Strzelec Opolskich
Wir rozpoczął się w okolicach gminy Ujazd, a maksymalną szerokość jego strefy oddziaływania oceniano na około 1000 metrów.
Q 19Jaką prędkość wiatru w leju osiągnęło rekordowo silne tornado z 3 maja 1999 roku?
484 km/h
Lej tego tornada miał 1,4 km szerokości, a jego siłę oceniono na F5 – najwyższy stopień, jaki kiedykolwiek zanotowano.
Q 20Które tornado z 22 maja 2011 roku wyrządziło rekordowe szkody, wycenione na 2,8 mld dolarów?
Joplin
Wir miał 1,6 km szerokości i wiatr o prędkości 320 km/h, co odpowiada najwyższemu stopniowi EF5 ulepszonej skali Fujity.
Q 24Jak nazywa się zjawisko, w którym prąd zstępujący owija tornado i odcina mu dopływ energii?
Okluzja
Po zaniku wiru z tej samej burzy może powstać kolejna chmura stropowa i kolejne tornado na wschód od poprzedniej lokalizacji.
Q 25Który sierżant opublikował w 1882 roku 15 reguł zwiększających trafność prognozy tornada?
John P. Finley
Reguły odnosiły się m.in. do ośrodka niżowego, dużych różnic temperatur i dużej wilgotności w południowo-wschodniej części niżu.
Q 26W którym kraju odnotowano najwcześniej udokumentowane tornado w Europie, w 1054 roku?
Irlandia
Pierwszy raport o tornadzie w USA pochodzi prawdopodobnie dopiero z 1643 roku z miejscowości Lynn w Massachusetts.
Q 27Jaki uskok wiatru w warstwie 0–6 km uznaje się umownie za niezbędny do powstania superkomórek?
Przynajmniej 20 m/s
Przy bardzo dużej niestabilności troposfery takie burze mogą tworzyć się nawet przy 15 m/s w tej warstwie.
Q 28W której gminie 20 lipca 2007 roku przeszło tornado o sile mogącej wynosić F3?
Kłomnice
Tamtego dnia w kraju wystąpiła cała seria trąb powietrznych; rok później żywioł zniszczył w Radomsku ponad 120 domów mieszkalnych.
Q 29Jaki używany do dziś wskaźnik meteorologiczny powstał w amerykańskim ośrodku SELS?
Lifted index
Ośrodek „Severe Local Storms Center” powstał w 1953 roku w ramach amerykańskiego biura prognoz, w dobie pierwszych danych radarowych.
Q 30Ile wyniosła rekordowa różnica temperatur mas znad Gór Skalistych i znad Zatoki Meksykańskiej?
48 stopni
Suche powietrze znad gór ma wiosną zwykle około 10 °C, a wilgotne znad zatoki około 30 °C; różnica może sięgać 20 stopni na zaledwie 4 milach.