Witraż – sztuka barwnego szkła — 28 ciekawostek

W jakim budownictwie stosowano witraże przede wszystkim?

Witraż to ozdobne wypełnienie okna z kawałków kolorowego szkła, a sama technika znana była już w starożytności.

Kształt jakiego rozwiniętego kwiatu ma ornament architektoniczny zwany rozetą?

Nazwa pochodzi od francuskiego słowa oznaczającego różyczkę, a sam ornament bywa też nazywany różycą.

W sztuce jakiego stylu technika witrażu, znana od starożytności, rozwinęła się w pełni?

Technika stopniowo rozpowszechniała się od wczesnego średniowiecza, a w Europie pierwsze witraże pojawiły się w X wieku.

Który artysta, obok Józefa Mehoffera, uchodzi za najbardziej znanego polskiego twórcę witraży?

W XX wieku witraże projektowali w Polsce m.in. Jerzy Nowosielski, Teresa Maria Reklewska i Wiktor Ostrzołek.

W którym krakowskim kościele zachowało się ok. 115 gotyckich kwater witrażowych?

Zdobią one okna absydy; w Krakowie przetrwało też ok. 20 szyb z klasztoru dominikańskiego.

Co miało naśladować barwione szkło w okresie antycznym?

Jego cena była wtedy porównywalna z wartością klejnotów.

Jaką rolę w kompozycji witraża pełnią ramki łączące kawałki szkła?

Szczegóły takie jak oczy, ręce czy fałdy szat oddaje się kreskowaniem na szkle albo malowaniem przeźroczystymi farbami.

W sztuce jakiego nurtu przełomu XIX i XX wieku witraż przeżył ponowny rozkwit?

W tym samym czasie Louis Comfort Tiffany wynalazł nowe rodzaje szkła, m.in. opakowe i irydyzowane.

Jakie bizantyńskie dzieła najprawdopodobniej przyczyniły się do powstania witrażu?

Podobnie jak one, witraż składa się z wielu małych barwnych kawałków – tu szklanych, wprawianych w ramki.

Z czym topiono masę szklaną, by w X–XVI wieku uzyskać barwne szkło witrażowe?

Taki sposób barwienia dominował w pierwszym okresie rozwoju witrażownictwa; później upowszechniło się malowanie farbami szkliwnymi.

Przez co utrwala się farby szkliwne, którymi od XVI wieku maluje się szkło witrażowe?

Farby te są niskotopliwe, a ich użycie pozwoliło osiągnąć pełną gamę barw i precyzyjny rysunek przedstawienia.

Co cechuje ręcznie wykonane szkła witrażowe z wczesnego średniowiecza?

Niejednorodność takich tafli wynika z ręcznego wyrobu, którego sposób nie zmienił się do dziś.

Dla katedry św. Mikołaja w którym szwajcarskim mieście Józef Mehoffer zaprojektował witraże?

Artysta zdobył to zlecenie, wygrywając konkurs na projekt witraży, i właśnie temu zawdzięcza swoją sławę w tej dziedzinie.

Od czego zaczyna się ręczna produkcja szklanej tafli do witraży?

Później następuje rozcięcie i rozciągnięcie do odpowiedniego rozmiaru – proces ten stosuje się w niezmienionej formie do dziś.

W jakim toruńskim budynku mieści się największy w Polsce muzealny zbiór witraży gotyckich?

Kwatery witrażowe można tam oglądać na stałej wystawie Galerii Sztuki Gotyckiej.

W czym wykonywano rozety zdobiące sufity wnętrz z XVIII i XIX wieku, jeśli ich nie malowano?

Takie kompozycje roślinno-kwiatowe miały formę stylizowanego kwiatu, np. gwiazdnicy, o koncentrycznie ułożonych płatkach.

Jaką folią Louis Comfort Tiffany owijał elementy szklane przed lutowaniem?

Elementy lutował cyną, a tę trwalszą i bardziej finezyjną technikę stosował głównie przy swoich słynnych lampach.

Co Louis Comfort Tiffany łączył na jednej tafli szklanej, uzyskując przenikające się smugi?

Tiffany działał na przełomie XIX i XX wieku, gdy witrażownictwo przeżywało swoje odrodzenie.

W których nowożytnych stylach, wzorowanych na antyku, rozetę stosowano najczęściej?

Ornament ten przejmowały w epoce nowożytnej wszystkie kierunki nawiązujące do sztuki starożytnej.

Jaki ornament, obok witrażu, wypełnia okrągłe gotyckie okno zwane rozetą?

Takie okno umieszczano nad głównym portalem kościoła albo w szczycie budynku.

Co Tiffany mógł ograniczyć dzięki szkłu, w którym na jednej tafli przenikały się barwy?

Wiele detali oddawał samym doborem odpowiednich fragmentów, zamiast nanosić je farbą.

Jak nazywa się słynne szkło irydyzowane wynalezione przez Louisa Comforta Tiffany'ego?

Ten sam twórca wynalazł również szkło opakowe – nieprzeźroczyste i półprzeźroczyste.

W katedrze którego miasta zachowało się ok. 20 kwater witrażowych z warsztatów toruńskich?

Około 50 dalszych kwater, pochodzących m.in. z kościoła farnego w Chełmnie, trafiło do muzeum w Toruniu.

W elewacji której części kościoła, poza fasadą z portalem, umieszczano gotyckie rozety?

Rzadziej okna tego typu pojawiały się także w architekturze świeckiej tamtej epoki.

Czym uzyskiwano półcienie na szkle w najstarszych witrażach?

Była szara lub brązowa, a detale rysowano konturem, używając niskotopliwej, nieprzezroczystej farby.

Z czego wynika głębia koloru w witrażach Tiffany'ego?

Rezygnacja z części malowania dodawała zarazem kompozycjom lekkości.

Kto opracował technikę konserwacji zabytkowych witraży, opublikowaną w 1956 roku?

Metoda powstała na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a jej autor sam także tworzył witraże.

Jaką nazwę nosi forma, którą zwykle ma rozeta wykonana w technice malarskiej?

Malowane rozety zdobiły plafony i sufity, zwłaszcza we wnętrzach budowli z XVIII i XIX wieku.