Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Witraż to ozdobne wypełnienie okna z kawałków kolorowego szkła. Technikę znano już w starożytności, ale prawdziwy rozkwit przyniosło jej średniowiecze, a drugie życie – przełom XIX i XX wieku. W quizie pytamy o dawne warsztaty i sposoby barwienia szkła, o polskie ośrodki i twórców, o wynalazki Louisa Comforta Tiffany'ego oraz o rozety – okrągłe okna znane z wielkich kościołów. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla znawców sztuki.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W jakim budownictwie stosowano witraże przede wszystkim?
sakralnym
Witraż to ozdobne wypełnienie okna z kawałków kolorowego szkła, a sama technika znana była już w starożytności.
Q 02Kształt jakiego rozwiniętego kwiatu ma ornament architektoniczny zwany rozetą?
róży
Nazwa pochodzi od francuskiego słowa oznaczającego różyczkę, a sam ornament bywa też nazywany różycą.
Q 03W sztuce jakiego stylu technika witrażu, znana od starożytności, rozwinęła się w pełni?
gotyckiego
Technika stopniowo rozpowszechniała się od wczesnego średniowiecza, a w Europie pierwsze witraże pojawiły się w X wieku.
Q 04Który artysta, obok Józefa Mehoffera, uchodzi za najbardziej znanego polskiego twórcę witraży?
Stanisław Wyspiański
W XX wieku witraże projektowali w Polsce m.in. Jerzy Nowosielski, Teresa Maria Reklewska i Wiktor Ostrzołek.
Q 05W którym krakowskim kościele zachowało się ok. 115 gotyckich kwater witrażowych?
Mariackim
Zdobią one okna absydy; w Krakowie przetrwało też ok. 20 szyb z klasztoru dominikańskiego.
Q 06Co miało naśladować barwione szkło w okresie antycznym?
kamienie szlachetne
Jego cena była wtedy porównywalna z wartością klejnotów.
Q 07Jaką rolę w kompozycji witraża pełnią ramki łączące kawałki szkła?
stanowią kontur rysunku
Szczegóły takie jak oczy, ręce czy fałdy szat oddaje się kreskowaniem na szkle albo malowaniem przeźroczystymi farbami.
Q 08W sztuce jakiego nurtu przełomu XIX i XX wieku witraż przeżył ponowny rozkwit?
secesji
W tym samym czasie Louis Comfort Tiffany wynalazł nowe rodzaje szkła, m.in. opakowe i irydyzowane.
Q 09Jakie bizantyńskie dzieła najprawdopodobniej przyczyniły się do powstania witrażu?
mozaiki
Podobnie jak one, witraż składa się z wielu małych barwnych kawałków – tu szklanych, wprawianych w ramki.
Q 10Z czym topiono masę szklaną, by w X–XVI wieku uzyskać barwne szkło witrażowe?
tlenkami metali
Taki sposób barwienia dominował w pierwszym okresie rozwoju witrażownictwa; później upowszechniło się malowanie farbami szkliwnymi.
Q 11Przez co utrwala się farby szkliwne, którymi od XVI wieku maluje się szkło witrażowe?
wypalanie
Farby te są niskotopliwe, a ich użycie pozwoliło osiągnąć pełną gamę barw i precyzyjny rysunek przedstawienia.
Q 12Co cechuje ręcznie wykonane szkła witrażowe z wczesnego średniowiecza?
smugi i nierówna grubość
Niejednorodność takich tafli wynika z ręcznego wyrobu, którego sposób nie zmienił się do dziś.
Q 13Dla katedry św. Mikołaja w którym szwajcarskim mieście Józef Mehoffer zaprojektował witraże?
Fryburg
Artysta zdobył to zlecenie, wygrywając konkurs na projekt witraży, i właśnie temu zawdzięcza swoją sławę w tej dziedzinie.
Q 21Co Tiffany mógł ograniczyć dzięki szkłu, w którym na jednej tafli przenikały się barwy?
malowanie szkła
Wiele detali oddawał samym doborem odpowiednich fragmentów, zamiast nanosić je farbą.
Q 22Jak nazywa się słynne szkło irydyzowane wynalezione przez Louisa Comforta Tiffany'ego?
Favrile
Ten sam twórca wynalazł również szkło opakowe – nieprzeźroczyste i półprzeźroczyste.
Q 23W katedrze którego miasta zachowało się ok. 20 kwater witrażowych z warsztatów toruńskich?
Włocławek
Około 50 dalszych kwater, pochodzących m.in. z kościoła farnego w Chełmnie, trafiło do muzeum w Toruniu.
Q 14Od czego zaczyna się ręczna produkcja szklanej tafli do witraży?
wydmuchania dużej bańki
Później następuje rozcięcie i rozciągnięcie do odpowiedniego rozmiaru – proces ten stosuje się w niezmienionej formie do dziś.
Q 15W jakim toruńskim budynku mieści się największy w Polsce muzealny zbiór witraży gotyckich?
Ratusz Staromiejski
Kwatery witrażowe można tam oglądać na stałej wystawie Galerii Sztuki Gotyckiej.
Q 16W czym wykonywano rozety zdobiące sufity wnętrz z XVIII i XIX wieku, jeśli ich nie malowano?
stiuku
Takie kompozycje roślinno-kwiatowe miały formę stylizowanego kwiatu, np. gwiazdnicy, o koncentrycznie ułożonych płatkach.
Q 17Jaką folią Louis Comfort Tiffany owijał elementy szklane przed lutowaniem?
miedzianą
Elementy lutował cyną, a tę trwalszą i bardziej finezyjną technikę stosował głównie przy swoich słynnych lampach.
Q 18Co Louis Comfort Tiffany łączył na jednej tafli szklanej, uzyskując przenikające się smugi?
kilka kolorów
Tiffany działał na przełomie XIX i XX wieku, gdy witrażownictwo przeżywało swoje odrodzenie.
Q 19W których nowożytnych stylach, wzorowanych na antyku, rozetę stosowano najczęściej?
renesansie i klasycyzmie
Ornament ten przejmowały w epoce nowożytnej wszystkie kierunki nawiązujące do sztuki starożytnej.
Q 20Jaki ornament, obok witrażu, wypełnia okrągłe gotyckie okno zwane rozetą?
maswerk
Takie okno umieszczano nad głównym portalem kościoła albo w szczycie budynku.
Q 24W elewacji której części kościoła, poza fasadą z portalem, umieszczano gotyckie rozety?
transeptu
Rzadziej okna tego typu pojawiały się także w architekturze świeckiej tamtej epoki.
Q 25Czym uzyskiwano półcienie na szkle w najstarszych witrażach?
patyną
Była szara lub brązowa, a detale rysowano konturem, używając niskotopliwej, nieprzezroczystej farby.
Q 26Z czego wynika głębia koloru w witrażach Tiffany'ego?
barwienia szkła w masie
Rezygnacja z części malowania dodawała zarazem kompozycjom lekkości.
Q 27Kto opracował technikę konserwacji zabytkowych witraży, opublikowaną w 1956 roku?
Edward Kwiatkowski
Metoda powstała na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a jej autor sam także tworzył witraże.
Q 28Jaką nazwę nosi forma, którą zwykle ma rozeta wykonana w technice malarskiej?
parasolowa
Malowane rozety zdobiły plafony i sufity, zwłaszcza we wnętrzach budowli z XVIII i XIX wieku.