Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Het alfabet lijkt vanzelfsprekend, maar achter die rij letters zit een geschiedenis van bijna vierduizend jaar: van tekeningetjes in het Midden-Oosten via Feniciërs en Grieken naar het Latijnse schrift. Deze quizvragen gaan over de oorsprong van letters, over verwante schriften zoals het cyrillische alfabet, de runen en het Koreaanse Hangul, en over het Nederlandse abc. Ook het NAVO-spellingsalfabet komt voorbij. Elke vraag heeft vier antwoorden en een korte uitleg.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoeveel letters telt het Latijnse alfabet zoals het Nederlands dat gebruikt?
26
Zes daarvan dienen als klinker; de y doet dienst als klinker én als medeklinker.
Q 02Uit de namen van welke twee Griekse letters is het woord 'alfabet' samengesteld?
Alfa en bèta
De twee letternamen komen uit het Fenicisch en hebben in het Grieks zelf geen betekenis.
Q 03Welk volk verspreidde het Klassiek Latijns alfabet door Europa toen het zijn rijk uitbreidde?
Romeinen
Dat alfabet was een van de Oud-Italische schriften, die ontstonden toen Griekse kolonisten hun letters naar het schiereiland brachten.
Q 04Na welke oorlog ontstond behoefte aan één internationaal spelalfabet?
Tweede Wereldoorlog
De NAVO was een van de voornaamste belanghebbenden bij die standaardisatie.
Q 05Welk schrift is een uitzondering omdat de letters niet uit lijnen bestaan?
Braille
Van de tientallen alfabetten die in gebruik zijn, is het Latijnse het populairst.
Q 06Welke letter zien sommigen naast de Y als 25e letter van het Nederlandse alfabet?
IJ
Bij het oplezen van het abc wordt die letter meestal genoemd; de Y heet ook wel i-grec.
Q 07In welk land uit de oudheid begon de geschiedenis van het alfabet?
Egypte
Het hiërogliefenschrift had al een set tekens voor lettergrepen die met één enkele medeklinker beginnen.
Q 08Waarvoor heeft het NAVO-alfabet behalve voor letters ook codewoorden?
Cijfers
Het is een spelalfabet en geen fonetisch alfabet, ook al wordt het wel zo genoemd.
Q 09Wat betekent de Fenicische letternaam 'alef'?
Os
De lettertekens waren aanvankelijk kleine tekeningetjes; de naam 'beth' betekent huis.
Q 10In welke richting gingen de oude Grieken schrijven, waardoor de letters omklapten?
Links naar rechts
De Grieken gaven klinkers bovendien eigen lettervormen, los van die van de medeklinkers.
Q 11Welke letter, een 'grote o', voegden de Grieken toe aan het overgenomen Fenicische schrift?
Omega
Voor andere klinkers hergebruikten ze bestaande letters: de alef werd de a-klank en de he een e-klank.
Q 12Voor welke talen werden de runenschriften van 100 n.Chr. tot de late middeleeuwen gebruikt?
Germaanse
Meestal gaat het om gravures op steen en sieraden, maar er zijn ook inscripties op bot en hout gevonden.
Q 13Welke twee letters gebruikt het Fries in de hedendaagse spelling niet?
q en x
Zo benut het Fries, net als het Hawaiiaans, slechts een deel van het Latijnse alfabet.
Q 21Uit welk schrift kwam het Hebreeuwse alfabet voort?
Aramees
Tegen de tiende eeuw voor Christus was het naast het Kanaänitisch als aparte vorm te onderscheiden.
Q 22Welk codewoord moest in het NAVO-spellingsalfabet plaatsmaken voor 'November'?
Nectar
De N was de laatste letter waarover men het eens werd.
Q 23Hoeveel letters telt het Khmerschrift van Cambodja, het langste alfabet?
74
De letters van een alfabet hebben meestal een vaste volgorde, zodat je ze ook kunt gebruiken om lijsten te nummeren.
Q 24Sinds welk jaar is het NAVO-spellingsalfabet als standaard van kracht?
Q 14Welke taal gebruikt de letters j, k, x, y en w alleen in vreemde woorden?
Italiaans
Het Latijnse alfabet werd eerst gebruikt voor de Romaanse talen, de nazaten van het Latijn, en daarna voor de meeste andere talen van Europa.
Q 15Welke taal heeft met 46 letters het langste alfabet van Europa?
Slowaaks
Het is afgeleid van het Latijnse alfabet, dat veel talen uitbreiden door bestaande letters van extra tekens te voorzien.
Q 16Welke Koreaanse koning schiep het Hangul-alfabet?
Sejong de Grote
Veel Hangul-letters zijn ontworpen naar de plaats van articulatie: de P lijkt op een verwijde mond, de L op een ingetrokken tong.
Q 17Hoe heet het omzetten van een tekst van het ene alfabet in het andere?
Transliteratie
Europese alfabetten zoals het Latijnse en het cyrillische zijn ook aangepast voor veel talen in Azië.
Q 18Hoe spreek je het getal 35 uit in het NAVO-spellingsalfabet?
Tree fife
Zo'n vaste uitspraak moet verwarring voorkomen, ook bij een slechte radio- of telefoonverbinding.
Q 19Hoe noemen taalkundigen een alfabet zonder klinkertekens, zoals het Arabische?
Abjad
Die schrijfwijze past goed bij Semitische talen, waarin woorden worden gevormd uit een wortel van meestal drie medeklinkers.
Q 20Welke luchtvaartorganisatie was naast de NAVO de grootste belanghebbende bij het spelalfabet?
ICAO
De afkorting staat voor de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie; ook de spoorwegen en de politie gebruiken het spelalfabet.
1956
De standaard ging in op 1 maart en wordt in Nederland onder meer gebruikt door ProRail en de Nederlandse Spoorwegen.
Q 25Uit welk schrift komt de letter thorn (þ) van het Oud-Engels en IJslands?
Futhark-runen
De eth (ð) is daarentegen een aangepaste d, en de æ van het Deens is een ligatuur.
Q 26Hoeveel eenconsonantentekens telde het Egyptische hiërogliefenschrift ongeveer?
24
Ze dienden als uitspraakgids bij logogrammen en later ook om leenwoorden en buitenlandse namen te schrijven.
Q 27In wat voor mijnen op de Sinaï is het Proto-Sinaïtische schrift gevonden?
Turkooismijnen
De inscripties dateren van rond de 15e eeuw voor Christus en zijn vermoedelijk achtergelaten door Kanaänitische arbeiders.
Q 28Welk alfabet was het eerste schrift van de liturgische taal Oudkerkslavisch?
Glagolitisch
Samen met het Griekse unciale schrift vormde het de basis van het cyrillische schrift.
Q 29Wat stelde het Fenicische letterteken 'gimel' oorspronkelijk voor?
Werpstok
Ook de 'daleth' begon als een tekeningetje: die stelde een deur voor.
Q 30In welke stad werd een alfabetisch spijkerschrift met 30 tekens uitgevonden?
Ugarit
Drie van de tekens gaven de volgende klinker aan; na de vernietiging van de stad raakte het schrift buiten gebruik.