Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Rhapsody in Blue is het bekendste stuk van de Amerikaanse componist en pianist George Gershwin. Het werk voor piano en jazzband ging in 1924 in New York in première en groeide uit tot een van de meest gespeelde stukken van de 20e eeuw. Deze quiz gaat over het ontstaan in grote haast, de orkestratie, de première en de opnames, en over het leven van Gershwin zelf. Van makkelijke instapvragen tot weetjes voor echte kenners: test hoeveel je weet van dit jazzklassieke meesterwerk.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk instrument speelt het beroemde glissando waarmee de Rhapsody in Blue opent?
Klarinet
Gershwin wilde de openingsmaat oorspronkelijk laten begeleiden door een zacht akkoord.
Q 02In welke animatiefilm van Disney klinkt de Rhapsody in Blue bij het leven in een metropool?
Fantasia 2000
Het stuk geldt als een van de meest iconische en meest gespeelde werken voor orkest en piano van de 20e eeuw.
Q 03Waaraan overleed George Gershwin in 1937 op 38-jarige leeftijd?
Hersentumor
De eerste symptomen doken in februari 1937 op tijdens een repetitie met de Los Angeles Philharmonic.
Q 04Welke bijnaam had de 28e straat in New York, waar Gershwin als plugger werkte?
Tin Pan Alley
De naam verwees gekscherend naar de herrie van alle liedjes die er door elkaar klonken; het was het hoofdkwartier van de Amerikaanse muziekindustrie.
Q 05Welke zangeres had in 1987 een hit met het nummer ‘Dinner with Gershwin’?
Donna Summer
In de Nederlandse Top 40 kwam de single niet verder dan plaats 34.
Q 06Voor welke stijl uit de jaren twintig en dertig wees de Rhapsody in Blue de richting?
Symfonische jazz
De stijl mengde elementen van hoge en lage cultuur en werd sterk met New York geassocieerd.
Q 07In welke New Yorkse zaal ging de Rhapsody in Blue op 12 februari 1924 in première?
Aeolian Hall
De componist zat zelf aan de piano; van die middag bestaan geen opnames.
Q 08Welke vaste arrangeur van Whitemans orkest orkestreerde de Rhapsody in Blue?
Ferde Grofé
Elk jazzorkest had destijds een eigen vaste arrangeur, die precies wist wat de afzonderlijke orkestleden konden.
Q 09Op de geboortedag van welke president ging de Rhapsody in Blue in première?
Abraham Lincoln
Het concert kreeg daardoor de bijnaam emancipatieverklaring van de jazz.
Q 10Voor welke bezetting voltooide Gershwin in januari 1924 zelf de Rhapsody in Blue?
Twee piano's
Het manuscript bevat aantekeningen over de instrumentatie, met de namen van Whitemans solisten ertussen gekrabbeld.
Q 11Welke componist werd in Beverly Hills de buurman van George Gershwin?
Arnold Schönberg
De twee kwamen bij elkaar over de vloer, tennisten vaak en praatten met wederzijds respect over muziek.
Q 12In welke zaal ging Gershwins Concerto in F in 1925 in première?
Carnegie Hall
Gershwin speelde zelf de virtuoze solopartij van zijn pianoconcert.
Q 13Hoe moest het openingsglissando van de Rhapsody in Blue van Gershwin vooral klinken?
Jankend
De vondst beviel de componist zo goed dat ze bleef en later in de gedrukte partituur terechtkwam.
Q 21Welke musicus uit Whitemans band bedacht het openingsglissando van de Rhapsody in Blue?
Ross Gorman
Het begon als grapje tijdens de repetities voor de première, bedoeld om wat humor in de passage te brengen.
Q 22Wie schreef het boek ‘Porgy’, dat Gershwin in 1926 las en later tot opera bewerkte?
DuBose Heyward
De opera kwam pas op 2 september 1935 af: het componeren kostte elf maanden, de instrumentatie nog eens negen.
Q 23Uit welk jaar stamt de versie voor symfonieorkest van de Rhapsody in Blue die zo populair werd?
1942
Het stuk opende voor Gershwin de deuren van de serieuze concertzalen en maakte hem wereldberoemd.
Q 14Waar viel Gershwin het hoofdthema van het langzame deel van de Rhapsody in Blue te binnen?
Op een party
Hij zat op dat moment te improviseren aan de piano, het enige wat hij op feestjes deed.
Q 15Waarom koos Gershwin voor de Rhapsody in Blue de rapsodievorm?
Elastische structuur
Eerst had hij een symfonische blues overwogen, maar hij zocht een grotere, belangrijkere vorm voor zijn werk.
Q 16In de trein naar welke stad ontstond volgens Isaac Goldberg de Rhapsody in Blue?
Boston
Goldberg schreef in 1931 de eerste biografie van Gershwin; het geluid van staal en rails zou de componist hebben geïnspireerd.
Q 17Een tentoonstelling van welke kunstschilder bracht Ira Gershwin op de titel Rhapsody in Blue?
James Whistler
Ira had er het doek Nocturne in Blue and Green bewonderd; tot dan toe heette het stuk American Rhapsody.
Q 18Welke dirigent vroeg Gershwin een jaar na de Rhapsody in Blue om een pianoconcert?
Walter Damrosch
Hij leidde het orkest van de New York Symphony Society en was al te gast bij de eerste repetitie van de Rhapsody.
Q 19Onder welke voornaam werd George Gershwin in 1898 geboren?
Jacob
Zijn vader heette eigenlijk Gershovitz en was als Joods-Russische immigrant uit Sint-Petersburg naar New York gekomen.
Q 20Welke eenakter van Gershwin bracht Paul Whiteman op het idee hem een stuk te vragen?
Blue Monday
De eenakter was onderdeel van de musicalshow George White's Scandals of 1922.
Q 24Welke componist schreef het stuk dat na de Rhapsody in Blue het premièreconcert afsloot?
Edward Elgar
Het slotstuk was de mars Pomp and Circumstance nr. 1; de Rhapsody zelf stond als een-na-laatste nummer gepland.
Q 25Op welke leeftijd werd George Gershwin plugger bij muziekuitgeverij Remick & Co?
15
Hij begeleidde er zangers à vue op de piano en ontwikkelde zo zijn vaardigheid in het improviseren.
Q 26Voor welk label maakten Gershwin en Whiteman in juni 1924 een opname van de Rhapsody in Blue?
Victor
Het stuk werd flink ingekort, want anders paste het niet op de 78-toerenplaat.
Q 27Waar vond rond het middaguur de eerste repetitie van de Rhapsody in Blue plaats?
Palais Royal
Er werd in de nachtclub gerepeteerd en de reacties van de genodigden waren wisselend.
Q 28In welke krant las Ira Gershwin de aankondiging van Whitemans concert met nieuwe muziek?
New-York Tribune
Ira las het bericht op 3 januari 1924 tijdens een partijtje biljart met zijn broer George en de zanger Buddy DeSylva.
Q 29Hoeveel nummers telde het concertprogramma bij de première van de Rhapsody in Blue?
11
Programma en publiek waren allebei een ratjetoe: er klonken ook semi-symfonische arrangementen van songs van Irving Berlin.
Q 30Welk woord maakt de bijnaam ‘Rhapsody in …’ van Gershwins Second Rhapsody uit 1931 af?
Rivets
Het werk duurt ongeveer 14 minuten en geeft de piano opnieuw een prominente solorol, maar werd veel minder bekend.