Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
GPS to amerykański globalny system nawigacji satelitarnej, z którego korzystają dziś smartfony, samochody, statki i samoloty. Jego satelity krążą wysoko nad Ziemią i bez przerwy nadają sygnały z informacją o czasie i swoim położeniu. W quizie znajdziesz pytania o historię systemu, budowę konstelacji, zegary atomowe, dokładność pomiarów, zakłócanie sygnału oraz inne systemy nawigacji satelitarnej. Są tu pytania łatwe i takie, na które odpowie tylko prawdziwy znawca tematu.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który rodzaj sił zbrojnych USA utrzymuje system GPS?
Siły Kosmiczne
System opracował amerykański Departament Obrony, a pierwotnie był on znany pod nazwą NAVSTAR GPS.
Q 02Jak nazywa się europejski cywilny globalny system nawigacji satelitarnej?
Galileo
Projektowano go jako system pod europejską kontrolą publiczną, a nowoczesne odbiorniki potrafią korzystać z niego równolegle z GPS.
Q 03Który prezydent USA nakazał w 2000 roku wyłączenie celowego pogarszania sygnału GPS?
Bill Clinton
Mechanizm wyłączono tej samej nocy jednocześnie w całej konstelacji, a od 2007 roku nowe satelity zamawia się już bez możliwości jego włączenia.
Q 04Śledzenie którego satelity dało początek pierwszemu systemowi nawigacji satelitarnej?
Sputnika
Kluczem było dopplerowskie przesunięcie częstotliwości: skoro z położenia stacji dało się wyznaczyć orbitę, to z sygnału o znanej orbicie można było wyznaczyć położenie użytkownika.
Q 05Ile satelitów liczy bazowa konstelacja systemu GPS?
24
Satelity rozmieszczono w sześciu płaszczyznach orbitalnych, ale w praktyce utrzymuje się ich więcej, aby poprawić pokrycie i zwiększyć nadmiarowość.
Q 06Automatyczne prowadzenie jakiej maszyny z pomocą GPS zademonstrowano wiosną 1996 roku?
ciągnika
Dokładność śledzenia zadanego toru sięgała kilku centymetrów, choć błąd orientacji rzędu 1° dodaje w punkcie sterowania niepewność położenia do 4 cm.
Q 07Z dokładnością do około ilu metrów smartfony z GPS ustalają pozycję pod otwartym niebem?
4,9
W pobliżu budynków, mostów i drzew dokładność spada, a wewnątrz budynków ściany i konstrukcja tłumią sygnał o 10–30 decybeli.
Q 08Jak po angielsku nazywa się nadawanie sygnałów udających sygnały prawdziwych satelitów?
spoofing
Odbiorniki cywilne korzystają z jawnych, przewidywalnych kodów, dlatego są na takie ataki znacznie bardziej podatne niż wojskowe, chronione tajnym kluczem.
Q 09Jak nazywa się europejski system SBAS zwiększający dokładność GPS?
EGNOS
Systemy SBAS przekazują poprawki przez satelity geostacjonarne, a ostrzeżenie o niewiarygodnych poprawkach musi dotrzeć do odbiornika w ciągu 6 sekund.
Q 10Na jakiej orbicie okołoziemskiej krąży konstelacja satelitów GPS?
średniej
Satelity krążą na wysokości około 20 200 km, a każdy z nich obiega Ziemię dwa razy na dobę gwiazdową.
Q 11W którym roku uruchomiono program budowy systemu GPS?
1973
Prace były odpowiedzią na ograniczenia wcześniejszych systemów nawigacyjnych, a pierwszą z trzech faz programu zatwierdzono w grudniu tego samego roku.
Q 12Po zestrzeleniu samolotu której linii w 1983 roku USA obiecały GPS lotnictwu cywilnemu?
Korean Air
Biały Dom zapowiedział wtedy, że po uruchomieniu systemu będzie gotów go udostępnić; ciągłą i bezpłatną usługę cywilną potwierdziła polityka przyjęta w 1996 roku.
Q 13Którą warstwę atmosfery zaburzają burze geomagnetyczne, pogarszając dokładność GPS?
jonosferę
W silnych zaburzeniach błędy odbiorników jednoczęstotliwościowych mogą wzrosnąć do dziesiątek metrów lub więcej, a odbiornik może gubić sygnał satelitów.
Q 21Jak nazywa się błąd GPS powstający, gdy do anteny docierają sygnały odbite od budynków?
wielodrożność
Ogranicza się go m.in. konstrukcją anteny i przetwarzaniem sygnału; w geodezji stosuje się anteny z pierścieniem tłumiącym, które jednak nie usuwają go całkowicie.
Q 22W jakim geocentrycznym układzie odniesienia wyrażane są dane pozycyjne GPS?
WGS 84
To czwarty z serii światowych systemów geodezyjnych; opracowała go amerykańska wojskowa agencja kartograficzna na podstawie danych dostępnych do początku 1984 roku.
Q 23Kto pracował nad geodezyjnym modelem Ziemi zoptymalizowanym pod kątem orbity GPS?
Gladys West
BBC opisywało jej pracę nad przetwarzaniem danych satelitarnych jako istotny wkład w matematyczne podstawy systemu.
Q 14W którym roku ogłoszono pełną zdolność operacyjną systemu GPS?
1995
Nastąpiło to po zbudowaniu konstelacji zapewniającej globalne, całodobowe pokrycie; wstępną zdolność operacyjną ogłoszono już w grudniu 1993 roku.
Q 15Nad którym krajem system QZSS ma przede wszystkim uzupełniać GPS?
Japonią
Trzy satelity tej konstelacji krążą po nachylonych orbitach geosynchronicznych, dzięki czemu co najmniej jeden stale znajduje się wysoko nad horyzontem.
Q 16Jak nazywał się mechanizm celowo pogarszający dokładność cywilnego sygnału GPS?
Selective Availability
Stosowano dwie metody: pseudolosowe zaburzanie częstotliwości zegara satelity oraz przekłamywanie nadawanych parametrów orbity.
Q 17Co wykrywają czujniki NUDET przenoszone przez satelity GPS?
wybuchy jądrowe
Czujniki obserwują atmosferę i przestrzeń kosmiczną, a położenie zdarzenia wyznacza się metodą triangulacji; dane trafiają do amerykańskich systemów wojskowych.
Q 18Do około ilu metrów w poziomie ograniczano celowo dokładność cywilnych odbiorników GPS?
100
W pełni usunąć ten efekt mogły tylko odbiorniki usługi precyzyjnej, znające algorytm zakłócania i klucze kryptograficzne.
Q 19W jakiej metodzie odbiornik GPS korzysta z poprawek ze stacji bazowej o znanym położeniu?
DGPS
Tryb różnicowy zmniejsza błąd samodzielnego odbiornika z około 5–10 m do około 0,7–3 m.
Q 20Czego, w odróżnieniu od UTC, nie uwzględnia skala czasu GPS?
sekund przestępnych
Dlatego obie skale różnią się o całkowitą, powoli rosnącą liczbę sekund: po korekcie z 31 grudnia 2016 roku różnica wzrosła do 18 s.
Q 24Na jakie rakiety przeniesiono starty satelitów GPS Block II po katastrofie promu Challenger?
Delta II
Na przygotowanie nowych rakiet trzeba było poczekać, dlatego pierwszy satelita Block II poleciał dopiero na początku 1989 roku, ponad trzy lata po ostatnim Block I.
Q 25W którym mieście znajdowała się w drugiej połowie lat 90. główna stacja kontroli GPS?
Colorado Springs
W normalnej pracy kontaktowano się stamtąd z satelitami raz na dobę, aby utrzymać dokładność danych nawigacyjnych.
Q 26Jak nazywa się zbiór przybliżonych orbit wszystkich satelitów w depeszy nawigacyjnej GPS?
almanach
Służy do planowania obserwacji i przyspiesza wyszukiwanie sygnałów, natomiast położenie satelitów odbiornik oblicza z dokładniejszych efemeryd i poprawek zegara.
Q 27Na jakiej technice wielodostępu opiera się rozróżnianie satelitów GPS?
CDMA
Wszystkie satelity nadają na tych samych częstotliwościach, a odbiornik rozróżnia ich sygnały po odmiennych kodach, korelując je z lokalną kopią kodu.
Q 28Co ile tygodni przepełnia się licznik tygodni w starszej depeszy nawigacyjnej GPS?
1024
Numer tygodnia zapisano tam na 10 bitach; przepełnienie wystąpiło w 1999 i 2019 roku, a kolejne przypadnie w listopadzie 2038 roku.
Q 29W którym roku odtworzono pełną, globalną konstelację satelitów GLONASS?
2011
Konstelację skompletowano już w 1996 roku, ale szybko podupadła: w 2001 roku czynnych było zaledwie siedem satelitów.
Q 30Jaką częstotliwość w megahercach ma fala nośna L1 systemu GPS?
1575,42
Na L1 nadawany jest jawny kod cywilny C/A, najczęściej wykorzystywany w dotychczasowych odbiornikach, dlatego jest to najważniejsze pasmo w zastosowaniach masowych.