Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Teorie spiskowe tłumaczą wielkie wydarzenia tajnym porozumieniem grupy osób, która rzekomo ukrywa prawdę przed opinią publiczną. Od „nowego porządku świata” po sfingowane lądowanie na Księżycu – wierzą w nie ludzie w każdym wieku i o każdych poglądach. Ten quiz sprawdza, co wiesz o psychologii myślenia spiskowego: kto ukuł pojęcie spiskowej teorii społeczeństwa, jakie cechy sprzyjają wierze w spiski i jak odpowiadać na zarzuty wobec programu Apollo. Pytania obejmują poziomy od łatwych po eksperckie.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który wirus, według jednej z medycznych teorii spiskowych, rzekomo nie wywołuje AIDS?
HIV
Do tej samej rodziny należą tezy, że globalne ocieplenie to manipulacja, a szczepienia i żywność GMO są niezdrowe.
Q 02Jak wykształcenie wpływa na prawdopodobieństwo wiary w teorie spiskowe?
Im wyższe, tym mniejsze
Osoby lepiej wykształcone rzadziej szukają prostych rozwiązań dla skomplikowanych problemów.
Q 03Jakim skrótem określa się teorię spiskową o „nowym porządku świata”?
NWO
Tezy o światowej dominacji ekonomicznej, politycznej i militarnej to jeden z klasycznych przykładów myślenia spiskowego.
Q 04W jakich latach odbywały się wyprawy programu Apollo?
1969–1972
Wyznawcy teorii o sfingowanym lądowaniu twierdzą, że NASA sfałszowała zdjęcia, filmy, a nawet próbki skał księżycowych.
Q 05Jakie poczucie, zdaniem badaczy, zapewniają swoim wyznawcom teorie spiskowe?
Poczucie bezpieczeństwa
Badacze są zgodni, że spiski pozwalają też łatwo wyjaśnić nieprzyjemne zdarzenia, takie jak kryzysy czy epidemie.
Q 06Jakim innym terminem określa się teorię spiskową?
Konspiracjonizm
Istotą każdej takiej teorii jest przeświadczenie, że grupa osób zawarła tajne porozumienie i zataja prawdę przed opinią publiczną.
Q 07Jaki styl myślenia sprzyja silniejszej wierze w teorie spiskowe?
Intuicyjny
Wiara w spiski rośnie też wraz ze spadkiem otwartości umysłu, a sprzyjają jej niska samoocena i zewnętrzne umiejscowienie kontroli.
Q 08Jak nazywa się skłonność do ignorowania dowodów przeczących własnym poglądom?
Efekt potwierdzenia
Mechanizm ten każe przywiązywać większą wagę do dowodów zgodnych z wcześniejszymi przekonaniami, co sprzyja wierze w spiski.
Q 09Dlaczego na zdjęciach z Księżyca nie widać gwiazd?
Przez zbyt krótkie czasy naświetlania
Astronauci byli szkoleni w fotografowaniu w skafandrach, mimo to w archiwum zachowała się duża kolekcja niezbyt udanych ujęć.
Q 10Jakie dwa przedmioty upuścił jednocześnie na Księżycu David Scott z misji Apollo 15?
Młotek i piórko
Oba przedmioty dotknęły powierzchni w tej samej chwili, co przy oporze ziemskiej atmosfery byłoby niemożliwe.
Q 11Kto, zdaniem osób o poglądach lewicowych, steruje mediami i partiami politycznymi?
Bogaci kapitaliści i korporacje
Konserwatyści odwrotnie: podejrzewają, że te same podmioty kontrolują naukowcy i lewica.
Q 12Która stacja telewizyjna wyemitowała w 2001 roku program „Did We Really Land on the Moon?”?
FOX
Wszystkie zarzuty przedstawione w tym programie zostały później obalone.
Q 13Promieniowanie w jakich pasach miało, według sceptyków, uniemożliwić lot na Księżyc?
W pasach Van Allena
Poziom promieniowania jest na tyle niski, że odpowiednia trajektoria lotu pozwala zminimalizować otrzymaną dawkę.
Q 21Nakładem którego wydawnictwa ukazała się w 2014 książka „American Conspiracy Theories”?
Oxford University Press
Autorzy, Joseph E. Uscinski i Joseph M. Parent, znaleźli zwolenników spisków w każdym wieku, o różnej płci, zamożności i wykształceniu.
Q 22Jak nazywa się podstawowy materiał, na którym buduje się teorie spiskowe?
Dane błądzące
Chodzi o dwa rodzaje informacji: niewyjaśnione przez oficjalne raporty oraz takie, które tym raportom zaprzeczają.
Q 23Do czego, zdaniem Rebekki Moore, historycy używają terminu „teoria spiskowa”?
Do podkreślenia braku obiektywizmu
Q 14Który filozof ukuł pojęcie „spiskowej teorii społeczeństwa”?
Karl Popper
Termin pojawił się w pracy „Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie”, a systematyczne badania nad spiskami ruszyły dopiero pół wieku później.
Q 15Jaki odsetek badanych przez Gallupa w 1999 roku uznał lądowanie na Księżycu za fałszerstwo?
6%
Sondaż przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych, a obalaniu zarzutów sceptyków NASA poświęciła w całości jedną ze swoich stron internetowych.
Q 16Czym okazała się rzekoma litera C widoczna na jednym z księżycowych kamieni?
Włosem
Znak przyczepił się do odbitki i został powielony razem z nią; na innych zdjęciach tego samego kamienia go nie ma.
Q 17Jak nazywa się skłonność do dostrzegania związków i sensu w przypadkowych zjawiskach?
Apofenia
Ludzki umysł szuka porządku w otaczającym świecie, a ta tendencja bywa jednym ze źródeł myślenia spiskowego.
Q 18Jaki odsetek osób bez średniego wykształcenia miał w badaniu predyspozycje do wiary w spiski?
42%
Wśród absolwentów studiów odsetek ten był niemal o połowę niższy, a badania z 2017 roku próbowały wyjaśnić, skąd biorą się te różnice.
Q 19Ile kilogramów skał księżycowych przywieźli na Ziemię astronauci programu Apollo?
382 kg
Próbki badali naukowcy z kilkunastu krajów, co trudno pogodzić z tezą o fałszerstwie.
Q 20Jak nazywa się poznawcza reprezentacja zbiorowego wroga u osób wierzących w spiski?
Stereotyp spiskowy
Taki obraz przedstawia całą grupę jako odrębny byt i właśnie temu bytowi przypisuje się działania konspiracyjne.
Sam termin jest niemal zawsze nacechowany negatywnie, w przeciwieństwie choćby do „teorii naukowej”.
Q 24Jak nazywa się przekonanie, że wielkie wydarzenia muszą mieć wielkie przyczyny?
Nastawienie na proporcjonalność efektu
Takie nastawienie utrudnia przyjęcie, że np. zamach mógł być dziełem jednego człowieka, i dlatego sprzyja spiskowym wyjaśnieniom.
Q 25Z którym modelem cech osobowości nie stwierdzono istotnego związku wiary w spiski?
Wielka Piątka
Za to badania przeglądowe wykazały dodatnią korelację wiary w spiski z pseudonauką, narcyzmem, religijnością, paranoją i schizotypią.
Q 26W jakim płynie namoczono flagę, przez co na zdjęciach z Księżyca jest pomarszczona?
Podobnym do wosku
Na każdym zdjęciu flaga jest pomarszczona w identyczny sposób, a „łopocze” tylko wtedy, gdy poruszy ją astronauta.
Q 27Który polski badacz zajmuje się teoriami spiskowymi w ujęciu psychologicznym?
Michał Bilewicz
W tym samym nurcie pracuje Monika Grzesiak-Feldman, autorka książki „Psychologia myślenia spiskowego” z 2016 roku.
Q 28Czyje argumenty skłoniły badaczy do odrzucenia potocznego rozumienia teorii spiskowych?
Petera Knighta
Od początku XXI wieku narracje spiskowe rozumie się szerzej: jako wyraz głębokiej nieufności wobec elit, a nie tylko domenę osób słabo wykształconych.