Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Współrzędne geograficzne to szerokość i długość geograficzna, czyli dwa kąty, które pozwalają wskazać dowolne miejsce na Ziemi. Quiz sprawdza, jak się je zapisuje, na co dzieli się stopień, skąd wziął się południk zerowy i jak długość geograficzna łączy się z czasem. Są tu pytania łatwe, znane z lekcji geografii, i trudniejsze: o dawne metody nawigacji oraz typograficzne niuanse zapisu minut i sekund kątowych.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Na ile minut kątowych dzieli się jeden stopień?
60
Każda minuta kątowa dzieli się dalej w ten sam sposób na sekundy kątowe.
Q 02Na jakiej wspólnej linii leżą wszystkie punkty o tej samej długości geograficznej?
południku
Jedna wartość kąta opisuje więc całą taką linię, niezależnie od szerokości geograficznej punktu.
Q 03Co jest naturalnym punktem zerowym szerokości geograficznej?
równik
Szerokość geograficzna opisuje położenie w kierunku północ–południe.
Q 04Którzy kartografowie od dawna używali południka przechodzącego przez Greenwich?
brytyjscy
W użyciu były też inne umowne południki zerowe, przechodzące m.in. przez Jerozolimę, Pizę i Filadelfię.
Q 05W jakiej kolejności podaje się współrzędne geograficzne punktu?
najpierw szerokość, potem długość
W zapisie 37° 47′ N, 122° 24′ W pierwsza liczba opisuje więc położenie względem północy i południa.
Q 06Do którego południka sięga półkula wschodnia, licząc od południka zerowego?
180°
Długość geograficzną punktów tej półkuli oznacza się symbolem E i nazywa czasem dodatnią.
Q 07Punkty której półkuli mają ujemną długość geograficzną?
zachodniej
Długość geograficzną takich punktów oznacza się symbolem W.
Q 08Dla której dziedziny, obok nawigacji morskiej, istotny jest pomiar długości geograficznej?
kartografii
Marynarze i podróżnicy długo zmagali się z precyzyjnym określeniem tej współrzędnej.
Q 09Którą grecką literą przyjęło się oznaczać szerokość geograficzną?
φ
Długość geograficzną zapisuje się inną grecką literą – λ, a obie wartości wyraża się miarą kąta.
Q 10Jaka jednostka długości odpowiada 1 minucie kątowej koła wielkiego?
mila morska
Minuta kątowa to sześćdziesiąta część stopnia i sama dzieli się jeszcze na sekundy kątowe.
Q 11Który kierunek od południka zerowego oznacza dodawanie godzin do czasu GMT?
wschód
Taki czas zapisuje się w postaci GMT + X, gdzie X oznacza liczbę godzin.
Q 12Jakie działanie na godzinach GMT wykonuje się na zachód od południka zerowego?
odejmowanie
Zapisuje się to jako GMT – X, gdzie X oznacza liczbę godzin.
Q 13Jakim znakiem można zastąpić litery oznaczające południe i zachód w zapisie współrzędnych?
minusem
Dla północy i wschodu stosuje się wtedy znak przeciwny, więc cały zapis obywa się bez liter N, S, E i W.
Q 14Którym klawiszem wprowadza się z klawiatury symbol minuty kątowej?
Q 21Ile form zapisu miar kątowych stosuje się przy podawaniu współrzędnych geograficznych?
trzy
Są to: stopnie, minuty i sekundy; stopnie i minuty z ułamkiem; albo same stopnie z ułamkiem.
Q 22W którym mieście obradowała w 1884 r. konferencja, która wybrała wspólny południk zerowy?
Waszyngtonie
Międzynarodowa konferencja (International Meridian Conference) zaakceptowała wtedy południk Greenwich.
Q 23Iloma cyframi zapisuje się w nawigacji stopnie długości geograficznej?
trzema
Stopnie szerokości mają w tym zapisie zawsze o jedną cyfrę mniej, więc obie współrzędne da się odróżnić bez dodatkowych opisów.
apostrofu
Sekundę kątową wpisuje się klawiszem cudzysłowu, a to, jaki znak się wyświetli, zależy od oprogramowania.
Q 15Ilu stopniom długości geograficznej odpowiada jedna godzina różnicy czasu?
15°
Wynika to z podzielenia pełnego obrotu Ziemi, czyli 360°, przez 24 godziny.
Q 16Przez co w kraju obserwatora często prowadzono dawniej południk odniesienia?
stolicę
Stąd wzięły się rozmaite południki zerowe, liczone m.in. od Rzymu, Kopenhagi czy Petersburga.
Q 17W jakim czasie kula ziemska obraca się o 1°?
4 minuty
Wynika to z prostego rachunku: doba ma 1440 minut, a pełny obrót to 360°.
Q 18W jaki sposób musi być wybrany południk zerowy?
umownie
Dla długości geograficznej nie istnieje bowiem naturalny punkt odniesienia.
Q 19Dlaczego w praktyce minuty i sekundy kątowe zapisuje się uproszczonymi znakami z klawiatury?
łatwo je uzyskać przy wpisywaniu
Bardziej wyszukane znaki klinów wymagają skrótów klawiaturowych albo szukania w tabeli znaków.
Q 20Na którym archipelagu leży Ferro, od którego dawniej liczono długość geograficzną?
Wyspach Kanaryjskich
Długość geograficzną wyznaczano też od Paryża, Rzymu i Pułkowa koło Petersburga.
Q 24Jaki kształt powinny mieć symbole minut i sekund kątowych?
prostych kresek
Dlatego nie należy używać znaków drukarskich, których glify wywodzą się z kształtu przecinka.
Q 25Przez który instrument obserwatorium w Greenwich przebiega południk zerowy?
główny teleskop
Królewskie Obserwatorium Astronomiczne mieści się w Greenwich, dzielnicy Londynu.
Q 26Co, obok liter greckich, bywa inne w zapisie współrzędnych geograficznych w innych językach?
separator dziesiętny
W zapisie polskim ułamki sekund oddziela się tak jak w przykładzie 37° 47′ 21,06″ N.
Q 27Co, oprócz stabilnej platformy, trzeba było znać w księżycowej metodzie szacowania długości?
dokładny czas
Jedno i drugie było kłopotliwe: godzinę trudno ustalić w dalekich krajach, a statek kołysze się na morzu.
Q 28Które jednostki w zapisie współrzędnych geograficznych mogą mieć części ułamkowe?
tylko najmniejsze użyte
Dlatego poprawny jest zapis 01° 14,07', w którym ułamek mają minuty, a stopnie pozostają liczbą całkowitą.
Q 29Którą miarę anglosaską zapisuje się tym samym znakiem co minutę kątową?
stopę
Obu zapisów dotyczą te same zasady typograficzne, a znak sekundy kątowej odpowiada w miarach anglosaskich calowi.
Q 30Jak w zaawansowanej typografii nazywa się znak klina oznaczający minutę kątową?
prim
Znaki klinów występują tylko w niektórych fontach, dlatego na co dzień zastępuje się je prostszymi.