Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De Dode Zee ligt ruim 430 meter onder zeeniveau op de grens van Jordanië, Israël en de Westelijke Jordaanoever. Het water is zo zout dat vissen en planten er niet overleven, maar een mens er moeiteloos in blijft drijven. Het meer is ook een industriegebied vol potas en broom, een kuuroord voor huidziekten en de vindplaats van de Dode Zee-rollen. Intussen daalt de waterspiegel elk jaar ongeveer een meter. Deze quiz vraagt naar de geografie, het zoutgehalte, de natuur, de industrie, het toerisme en de rollen van Qumran.
Alle 25 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk record houdt de Dode Zee onder de meren van de wereld?
Laagst gelegen
De waterspiegel vormt daarmee ook de laagste plek op het aardoppervlak, en hij blijft elk jaar verder zakken.
Q 02Wat is het bekendste gevolg van het hoge zoutgehalte voor zwemmers in de Dode Zee?
Moeiteloos blijven drijven
Alleen op Antarctica en in Djibouti bestaat water dat nog zouter is.
Q 03Welke organismen komen ondanks het zoutgehalte wél in de Dode Zee voor?
Bacteriën en schimmels
Het meer dankt zijn naam juist aan het ontbreken van vissen en waterplanten.
Q 04Welke kleur kreeg de Dode Zee in 1980 na een regenachtige winter?
Rood
Normaal is het water donkerblauw; na natte winters komt het meer tijdelijk tot leven.
Q 05Voor welke huidziekten zijn er kuurdorpen aan de Dode Zee?
Psoriasis en vitiligo
Niet ver van de kuurdorpen liggen de historische plaatsen Qumran, En Gedi en Massada.
Q 06Welk gebied grenst naast Israël en Jordanië aan de Dode Zee?
Westelijke Jordaanoever
Het meer heeft een oppervlakte van zo'n 1.020 km² en ligt tussen de Jordaanvallei in het noorden en een woestijnvallei in het zuiden.
Q 07Welk roofdier kunnen wandelaars in de bergen rond de Dode Zee zelfs tegenkomen?
Luipaarden
Andere bewoners van de bergen zijn steenbokken, hazen, hyraxen, jakhalzen en vossen.
Q 08Welk deel van de Britse potas leverde de Palestine Potash Company in de Tweede Wereldoorlog?
De helft
Kort na de oorlog, in 1948, gingen beide fabrieken van het bedrijf verloren.
Q 09Van welke joodse groepering was de Qumran-sekte waarschijnlijk een aftakking?
Essenen
Omdat er zo veel bronnen over deze groep bestaan, wordt haar belang in de tijd van Jezus regelmatig overschat.
Q 10Wat ontdekten duikende wetenschappers in 2011 op de bodem van de Dode Zee?
Kloven
Via die openingen kan zoet en brak water het meer binnenkomen; het team kwam uit Be'er Sheva.
Q 11Welke historicus beschreef de Jordaandelta als de vruchtbaarste plek in Judea?
Flavius Josephus
Volgens hem stond de delta in vroeger eeuwen vol papyrus en palmbomen.
Q 12In hoeveel grotten bij Qumran werden de Dode Zee-rollen gevonden?
Elf
De vondsten werden gedaan tussen 1947 en 1956, zo'n 12 kilometer ten zuiden van Jericho.
Q 13In welk land ligt het Assalmeer, dat zouter is dan de Dode Zee?
Djibouti
Samen met een meer op Antarctica is dit het enige water op aarde dat de Dode Zee in zoutgehalte overtreft.
Q 14Waardoor ontstaan de zinkgaten rond de Dode Zee?
Q 21Welk Nederlands bedrijf onderzocht in 2007 de haalbaarheid van het Dode Zeekanaal?
KEMA
De Wereldbank riep die hulp in, twee jaar nadat Israël, Jordanië en Palestina het plan hadden opgesteld.
Q 22Welk bedrijf is sinds de privatisering eigenaar van The Dead Sea Works?
Israel Chemicals
De privatisering vond plaats in 1995; de mineralen uit het meer leveren Israëlische bedrijven jaarlijks zo'n 3 miljard dollar op.
Q 23In welk jaar verleende de Britse Mandaatregering een concessie aan de Palestine Potash Company?
1929
Scheikundigen hadden begin 20e eeuw geconcludeerd dat het meer een natuurlijke afzetting van kaliumchloride en broom was.
Regenwater lost oude zoutlagen op
Het wegtrekkende water legt diepe lagen steenzout bloot; daardoor wordt de ondergrond hol en stort het oppervlak in.
Q 15In welk jaar trok Jordanië zich terug uit het kanaalproject naar de Dode Zee?
2021
De reden was de geringe vooruitgang van het project, dat jaarlijks 80 tot 100 miljoen m³ zoet water had moeten opleveren.
Q 16Wie vernietigden in 1948 beide potasfabrieken aan de Dode Zee?
Jordaniërs
Op de restanten van het bedrijf werd in 1952 het staatsbedrijf The Dead Sea Works opgericht.
Q 17Welk Israëlisch resortcomplex aan de Dode Zee wordt sinds de jaren zestig ontwikkeld?
Ein Bokek
De eerste grote Israëlische hotels stonden in het nabijgelegen Arad; in 2012 zetten de hotels aan het meer 291 miljoen dollar om.
Q 18Hoeveel zinkgaten waren er medio 2022 rond de Dode Zee?
7.000
Het aantal groeit nog altijd: het dalende water legt steeds nieuwe zoutlagen bloot.
Q 19Welke koning tekende in mei 2009 het akkoord voor de aanleg van het Dode Zeekanaal?
Abdoellah
Twintig gespecialiseerde bedrijven uit acht landen zouden de waterverbinding gaan aanleggen.
Q 20Hoe produceerde de eerste fabriek aan de Dode Zee haar potas?
Verdamping door de zon
Het bedrijf had zowel Arabieren als Joden in dienst.
Q 24Welke alg veroorzaakte in 1980 de kleurverandering van de Dode Zee?
Dunaliella
Onderzoekers van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem deden de ontdekking; sindsdien is de alg niet in meetbare aantallen teruggekeerd.
Q 25Wie richtte de Palestine Potash Company op?
Moses Novomeysky
Deze Russisch-Joodse ingenieur bouwde het bedrijf uit tot een van de grootste industriële sites van het Midden-Oosten.