Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een helikopter stijgt recht omhoog op, hangt stil in de lucht en vliegt zelfs achteruit. Daardoor is hij onmisbaar bij reddingsacties, op zee en in het leger. Deze quiz loopt langs de geschiedenis, van de allereerste vlucht in 1907 tot de grote pioniers, en langs de techniek: rotorbladen, staartrotor en wat er gebeurt als de motor uitvalt. Ook de Chinook komt aan bod, het zware werkpaard waarmee de Koninklijke Luchtmacht vliegt.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk Nederlands woord is een synoniem voor helikopter?
Wentelwiek
Ook hefschroefvliegtuig is een gangbare benaming; in de spreektaal wordt het meestal kortweg heli.
Q 02Na welke ramp zag het grote publiek in Nederland voor het eerst helikopters in actie?
Watersnoodramp van 1953
De toestellen hielpen bij de reddingsacties. Omdat een heli stil kan hangen en geen landingsbaan nodig heeft, is hij daar bij uitstek geschikt voor.
Q 03Welke vliegtuigbouwer nam in 1960 Vertol over, de ontwerper van de Chinook?
Boeing
De helikopterbouwer was in financiële problemen geraakt. Zijn eerdere ontwerp V-107 groeide intussen uit tot een helikopter voor de Amerikaanse mariniers.
Q 04Waarmee regelt een helikopterpiloot de richting waarin de romp wijst?
Pedalen
Ze verstellen de bladen van de staartrotor, die de neiging van de romp om tegen de hoofdrotor in te draaien opheft.
Q 05Hoe beweegt een helikopter wanneer de hoek van alle rotorbladen tegelijk verandert?
Omhoog of omlaag
Voor hellen en van richting veranderen is juist het omgekeerde nodig: dan krijgt elk blad tijdens één omwenteling steeds een andere stand.
Q 06Hoe heet de opstelling van de Chinook met twee rotorsystemen achter elkaar?
Tandemrotor
De twee systemen draaien in tegengestelde richting en overlappen elkaar deels; het achterste staat hoger, zodat de bladen elkaar niet raken.
Q 07Welk type motor drijft de meeste grotere helikopters aan?
Gasturbinemotor
Zo'n motor bestaat uit twee delen: een compressorsectie en een aparte turbine die via een tandwielkast de rotorbladen aandrijft.
Q 08In welke oorlog kort na de Tweede Wereldoorlog speelden helikopters al een belangrijke rol?
Koreaanse oorlog
Het Amerikaanse leger kocht zijn eerste helikopters al eerder, maar gebruikte ze aanvankelijk nog maar weinig.
Q 09Welke gevechtshelikopter deed het Nederlandse leger de helikopter serieuzer nemen?
Apache
Dat gebeurde pas aan het einde van de twintigste eeuw, toen er ook nieuwe soorten conflicten kwamen waarin helikopters goed inzetbaar waren.
Q 10Welk straalvliegtuig kan net als een helikopter verticaal opstijgen en landen?
Harrier
Ook de Yak-38 en de F-35 kunnen dat. Voor de meeste andere vliegtuigen blijft een start- en landingsbaan onmisbaar.
Q 11Wat betekent het Griekse woord 'pteron', dat in het woord helikopter zit?
Vleugel
Het eerste deel komt van helix, 'spiraal' of 'draaiend'. Een Franse burggraaf smeedde de twee in 1861 samen tot hélicoptère.
Q 12Hoe heet een kantelbare rotor waarmee een toestel zowel verticaal als horizontaal kan vliegen?
Tiltrotor
Zo'n toestel combineert het liftvermogen van een helikopter met de snelheid en het bereik van een turbopropvliegtuig.
Q 13Als welk luchtvaartuig gedraagt een helikopter zich tijdens autorotatie?
Autogiro
Valt de motor uit, dan houdt de lucht die tijdens het dalen door de rotors stroomt de bladen in beweging, zodat een noodlanding mogelijk blijft.
Q 21Hoe zijn de hoofdrotor en de staartrotor van een helikopter met elkaar verbonden?
Mechanisch
Daardoor blijft het toestel ook zonder motor bestuurbaar, mits het hoog genoeg of snel genoeg vliegt.
Q 22Welk onderdeel verandert de stand van de hoofdrotorbladen cyclisch tijdens het ronddraaien?
Tuimelschijf
In het Engels heet het de swash plate. Dankzij dit onderdeel kan de helikopter voorover, achterover of zijwaarts hellen.
Q 23In welk jaar kocht het Amerikaanse leger zijn eerste helikopters?
1941
Veel deed het leger er aanvankelijk niet mee: in de Tweede Wereldoorlog werden de toestellen nog weinig gebruikt.
Q 14Hoe heet de flexibele oranje waterzak waarmee een Chinook branden bestrijdt?
Bambi bucket
Per keer kan er maximaal 10.000 liter water mee op een brandhaard worden gestort. Ook een watergordijn leggen behoort tot de mogelijkheden.
Q 15Welk beroep had Paul Cornu, de Fransman die de allereerste helikoptervlucht maakte?
Fietsenmaker
Zijn vlucht in Lisieux stelde nog weinig voor: het toestel met twee rotors kwam twee meter van de grond en bleef nog geen twintig seconden in de lucht.
Q 16Hoe heet het effect waarbij lucht de rotors van een dalende helikopter laat doordraaien?
Windmoleneffect
Dankzij dit effect stort een helikopter niet vanzelf neer als de motor uitvalt: de piloot kan nog een noodlanding maken.
Q 17Wat blijft bij de motor van een vliegende helikopter constant?
Toerental
Voortdurend versnellen en vertragen zou veel te belastend zijn voor de reductie, de overbrenging tussen motor en rotor.
Q 18Waarmee moet een helikopter zijn uitgerust om een looping te kunnen maken?
Stijve hoofdrotor
Radiografisch bestuurde modelhelikopters gaan nog verder: die kunnen behalve loopings maken ook op hun kop vliegen.
Q 19In welk jaar maakte de helikopter VS-300 zijn eerste vlucht?
1939
Dat gebeurde op 14 september, en de ontwerper van het toestel was bij die vlucht zelf de piloot.
Q 20Waarmee wordt de liftkracht van een helikopter uitsluitend geregeld?
Instelhoek van de rotorbladen
Die bladen nemen de plaats in van vleugels en zitten op een as die door de motor wordt aangedreven.
Q 24Hoeveel graden draait een rotor door voordat een stuurinput van de piloot effect heeft?
90
Ontwerpers houden daar rekening mee: de bladen krijgen hun schuinste stand al ruim voordat ze het punt bereiken waar de extra kracht nodig is.
Q 25In welk jaar maakte de YHC-1B, het prototype van de Chinook, zijn eerste vlucht?
1961
Dat was op 21 september. In augustus van het jaar daarna trad de productieversie als CH-47A in dienst bij de U.S. Army.
Q 26Welke Nederlandse helikopter had straalmotoren aan de uiteinden van de rotorbladen?
NHI H-3 Kolibri
Bij zo'n aandrijving werkt er geen koppel op de rotoras. De romp draait door wrijving alleen licht mee, en dat is met roeren op te vangen.
Q 27Welk verschijnsel maakt dat een stuurinput op een draaiende rotor pas later effect heeft?
Gyroscopische precessie
Daarom staan de bladen niet recht achter de helikopter het schuinst wanneer het toestel voorover moet hellen, maar al een flink stuk eerder.
Q 28Welk helikopterprototype ontwikkelde Oostenrijk-Hongarije tijdens de Eerste Wereldoorlog?
PKZ
Het bleef bij een experiment. De allereerste helikoptervlucht was toen overigens al gemaakt, in 1907 in het Franse Lisieux.
Q 29Tot welke helikopter werd het prototype YHC-1A doorontwikkeld?
CH-46 Sea Knight
Het leger vond dit prototype te licht voor zijn transporttaken, maar bij het U.S. Marine Corps beviel het juist goed.
Q 30Welke historicus schreef in 2023 een boek over de helikopter in de Nederlandse krijgsmacht?
Rolf de Winter
Zijn conclusie: het Nederlandse leger nam de helikopter lange tijd niet erg serieus als wapen. Het boek beslaat de jaren 1945 tot 2020.