Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Katoen is de zachte vezel die uit de zaden van de katoenplant groeit en al duizenden jaren tot draad wordt gesponnen. Van de Indische boomwol van Herodotus tot de kassen van Bleiswijk: het gewas schreef wereldgeschiedenis. Deze quiz behandelt de vier katoensoorten, de geschiedenis van de katoenindustrie, de teelt en haar milieuproblemen, de opbouw van de vezel en de beruchte katoensnuitkever. Speel de vragen direct online of print ze uit voor een quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk meer verloor in de Sovjettijd zijn watertoevoer aan de irrigatie van katoenvelden?
Het Aralmeer
Verzilting is daardoor in de regio nu een wijdverbreid probleem.
Q 02Welke eigenschap van katoen is gering?
Elasticiteit
Op het vlak van sterkte, duurzaamheid en absorptie heeft de vezel juist unieke eigenschappen.
Q 03Tijdens welke periode raakte de Indische katoenindustrie in verval?
De Britse industriële revolutie
Nieuwe spinmachines maakten goedkope massaproductie in het Verenigd Koninkrijk mogelijk.
Q 04Waaruit bestaat de katoenvezel voor bijna 90%?
Cellulose
De witte vezels op het zaad worden maximaal zes centimeter lang; de rest is water en reststoffen.
Q 05Wie ontwikkelde in 1793 de cotton gin, die katoenvezels snel van de zaden scheidt?
Eli Whitney
De machine scheidde de vezel van de zaaddozen en de vaak kleverige zaden, wat de productiecapaciteit flink vergrootte.
Q 06Welke Griekse historicus beschreef Indische katoen als wol die mooier is dan die van schapen?
Herodotus
Hij schreef dat de Indiërs hun kleren maakten van deze 'boomwol', ruim tweehonderd jaar na de oudste geschreven bron.
Q 07Welk land is de grootste katoenproducent van Europa?
Griekenland
Het land komt tot 1,7 miljoen balen per jaar.
Q 08Uit welk deel van de katoenplant groeit de katoenvezel?
Opperhuid van de zaden
Katoen is een eencellige vezel; zowel de vezel als het textiel dat ervan wordt gemaakt heet katoen.
Q 09In welk land leidde onjuiste katoenteelt en irrigatie tot woestijnvorming?
Oezbekistan
Katoen is er een belangrijk exportproduct.
Q 10Bij welke temperatuur gedijt de katoenplant het best?
18 tot 30 °C
Het uiterste minimum ligt op 14 °C en het maximum op 40 °C.
Q 11Welk aandeel van de wereldkatoenproductie kwam in 1889 uit de Verenigde Staten?
Meer dan de helft
De wereldproductie bedroeg dat jaar 2 miljoen ton; Indië nam zo'n 12% voor zijn rekening.
Q 12Welk aandeel van de totale katoenteelt was in 2018/19 biologisch?
1%
Er werden dat seizoen 1,1 miljoen balen biologische katoen geproduceerd in 19 landen.
Q 13Hoeveel procent van het ruwe gewicht gaat bij de verwerking van katoen verloren?
10%
Daardoor is katoen een zeer waardevol gewas: na het verwijderen van was en eiwit blijft een natuurlijk polymeer over.
Q 14Hoe lang duurt de groeiperiode van de katoenplant?
Q 21Welk gebied staat bekend als het grootste aaneengesloten katoenteeltgebied ter wereld?
De South Plains
Een goede oogst is er alleen mogelijk dankzij irrigatiewater uit een enorme ondergrondse watervoorraad.
Q 22Hoeveel dollar was de wereldwijde oogst van ruwe katoen in 2002 waard?
20 miljard
De oogst van dat jaar leverde 21,3 miljoen ton ruwe katoen op.
Q 23Hoe heet de holle ruimte in een katoenvezel?
Lumen
De stapellengte van de vezel varieert van 10 tot 50 mm, afhankelijk van soort en herkomst.
Q 24Hoeveel gram katoen per vierkante meter leverde de kasteelt in Bleiswijk op?
150 tot 180 dagen
Van bloemopening tot volwassen bol duurt het nog eens 50 tot 60 dagen.
Q 15Met welke kledingproducent wordt in Bleiswijk katoen in kassen geteeld?
G-Star
De planten groeien er pesticidevrij, deels op substraat en deels op steenwol.
Q 16In welke geschriften van rond 1000 v.Chr. wordt al naar Indische katoen verwezen?
Veda's
Katoen wordt in India al meer dan drieduizend jaar verbouwd.
Q 17Ongeveer hoeveel procent minder water gebruikt de kasteelt van katoen in Bleiswijk?
95%
De kasplanten worden veel groter en leveren 5 tot 23 keer meer katoen op.
Q 18In welk jaar werd de Spinning Jenny uitgevonden?
1764
Vijf jaar later volgde de spinmachine van Richard Arkwright.
Q 19Met welk voorwerp wordt de kenmerkende structuur van een katoenvezel vergeleken?
Lege brandweerslang
De vezel is om haar as gedraaid, waardoor kurkentrekkerachtige windingen ontstaan die bij het spinnen achter elkaar haken.
Q 20Welk aandeel van alle chemische bestrijdingsmiddelen gaat naar de katoenteelt?
16%
Katoen beslaat maar zo'n 2,5% van de landbouwgrond, maar geen enkel ander gewas gebruikt meer bestrijdingsmiddelen.
1.200 gram
Ter vergelijking: in India ligt de opbrengst op 50 gram per vierkante meter.
Q 25Welke Gossypium-soort is goed voor 90% van de wereldkatoenproductie?
Hirsutum
Deze 'behaarde katoen' is van oorsprong endemisch in Midden-Amerika en wordt nu wereldwijd geteeld.
Q 26Hoeveel balen katoen produceert China, de grootste katoenproducent, per jaar?
25,5 miljoen
Een standaardbaal weegt 170 kilogram; de Verenigde Staten en India volgen op de ranglijst.
Q 27Op hoeveel hectare landbouwgrond werd in 2002 wereldwijd katoen geteeld?
33 miljoen
De planten zijn selectief gekweekt zodat elke plant meer vezel opbrengt.
Q 28Van welke watervoorraad hangt de katoenoogst op de Amerikaanse hoogvlakten af?
De Ogallala Aquifer
Katoen is enigszins tolerant voor zout en droogte en daarom aantrekkelijk voor regenarme streken.
Q 29Hoeveel weegt een Amerikaanse baal katoen?
226,8 kilogram
De dichtheid van zo'n baal is 472 kg/m³; elk land hanteert eigen specificaties voor omvang en gewicht.
Q 30Waar is de Aziatische katoen, Gossypium herbaceum, van oorsprong endemisch?
Het Arabisch Schiereiland
De soort is goed voor nog geen 2% van de wereldproductie van katoen.