Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Het wiel geldt als een van de weinige elementaire uitvindingen die zuiver menselijk zijn. Van rollende boomstammen ging het via massieve schijven naar het lichte spaakwiel. Deze quiz gaat over de oudste vondsten, van kleischalen in de Karpaten tot een overdekte wagen in Armenië, over tandwielen en over uitdrukkingen met een wiel erin. Ook het reuzenrad komt aan bod: hoe het in elkaar zit en waar de bekendste exemplaren staan.
Alle 29 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk onderdeel zorgt samen met een wiel voor lage weerstand bij het voortrollen?
As
Qua vorm is een wiel cilindrisch of torusvormig, en doorgaans wordt het door spaken ondersteund.
Q 02Welke kracht drijft een kar zonder motor aan op een helling naar beneden?
Zwaartekracht
Valt de aandrijving weg, dan kan een object op wielen nog wel uitrollen.
Q 03Het hoeveelste wiel aan de wagen is iemand die overbodig is?
Vijfde
Het beeld is een wagen met vier wielen: een extra wiel voegt daar niets aan toe.
Q 04Waarover rolden zware voorwerpen voordat het wiel bestond?
Boomstammen
Kwam er achteraan een vrij, dan werd die weer vooraan onder de last gelegd.
Q 05Waarin zitten de passagiers van een reuzenrad, behalve in stoeltjes?
Gondels
Ze hangen aan een as die door een (elektro)motor wordt aangedreven.
Q 06Wat werd vaak aangelegd toen het wiel zijn intrede deed?
Wegen
Dat gebeurde niet overal: of het nodig was, hing af van het terrein.
Q 07In welke stad geldt het reuzenrad in het Prater als hét symbool van de stad?
Wenen
Vanuit het rad kijk je uit over de historische stad, en je kunt er zelfs in trouwen.
Q 08Wat doet iemand die ‘het wiel opnieuw uitvindt’?
Overbodige omweg nemen
Het is efficiënter gebruik te maken van vindingen en ervaringen uit het verleden dan alles zelf te willen ontdekken.
Q 09In welk tijdperk werd het wiel uitgevonden?
Nieuwe steentijd
Het wiel is een van de weinige elementaire uitvindingen die zuiver menselijk zijn.
Q 10Welke voertuigen bouwde men met het stevige en lichte spaakwiel?
Strijdwagens
Het wiel met spaken ontstond in de bronstijd en was veel lichter dan het massieve wiel van daarvoor.
Q 11Op welk alledaags wiel lijkt een reuzenrad uiterlijk sterk?
Fietswiel
De gelijkenis gaat verder dan het uiterlijk: bij de meeste reuzenraden staan de spaken net zo onder trekspanning.
Q 12Welk volk wordt vaak als uitvinder van het wiel beschouwd?
Soemeriërs
Een recenter overzicht van de oudste wielvondsten wijst eerder op een geleidelijke ontwikkeling, van speelgoedwieltjes tot echt vervoermiddel.
Q 13Welke wielen nemen vanzelf de stand aan die bij de rijrichting past?
Zwenkwielen
Sturende wielen bepalen juist zelf de richting, zoals de voorwielen van een auto of het voorwiel van een fiets.
Q 21Bij welk meer is de vierwielige overdekte wagen van Ltchashen ontdekt?
Sevanmeer
De goed bewaard gebleven wagen lag op de begraafplaats van het dorp en stamt uit de late bronstijd.
Q 22Uit welke eeuw stamt de uitdrukking ‘een stok in het wiel steken’?
17e eeuw
Hieruit ontstond ‘ergens een stokje voor steken’: iemand dwingen te stoppen met een voorgenomen actie.
Q 23Hoeveel meter hoog had het in 2010 afgeblazen Beijing Great Wheel moeten worden?
208
Het project bleef bij een plan: het werd definitief afgeblazen voordat het rad er stond.
Q 24Hoeveel centimeter is de diameter van de wielen van de wagen van Ltchashen?
Q 14Voor de wereldtentoonstelling van welk jaar werd het allereerste reuzenrad gebouwd?
1893
De bouwer van dit eerste reuzenrad ter wereld heette George Ferris.
Q 15Tot ongeveer welk jaar v.Chr. gaat de uitvinding van het wiel terug?
3500
Uit diezelfde tijd stammen de eerste vondsten van wagens of afbeeldingen daarvan, uit streken van de Alpen tot het Indusgebied.
Q 16Hoe maakte men het massieve wiel in de steentijd al lichter?
Met gleuven of gaten erin
De spaak, die het wiel nog veel lichter maakte, is een latere uitvinding.
Q 17Sinds welk jaar staat er een permanent reuzenrad op de Pier van Scheveningen?
2016
Het rad op de pier heeft een hoogte van 50 meter.
Q 18Op welk voertuig zonder wielen was het casco van de eerste karren gebaseerd?
Slee
Bij die eerste voertuigen draaiden de schijven nog met de as mee; pas later zat de as vast en draaide het wiel eromheen.
Q 19In welke stad is de overdekte wagen van Ltchashen te zien in een museum?
Jerevan
Archeologen vermoeden dat zulke wagens ook een ceremoniële en statussymbolische functie hadden binnen de grafcultuur.
Q 20Onder welke andere naam staat de London Eye ook bekend?
Millennium Wheel
Het Londense reuzenrad heeft een hoogte van 135 meter.
160
De houten wielen zijn opvallend groot voor een wagen die zelf maar ongeveer 2 meter lang is.
Q 25Welk dier op vier wielen stelt een aardewerken beeldje uit de Cucutenicultuur voor?
Os
Het beeldje is gedateerd op 3950 tot 3650 v.Chr. en hoort daarmee bij de oudste aanwijzingen voor het wiel.
Q 26Van welk hout zijn de wagens uit het elitegrafveld van Ltchashen gemaakt?
Eikenhout
Naast de bekende overdekte wagen zijn er vijf andere opgegraven; de vondst wordt gedateerd in de 15e tot 14e eeuw v.Chr.
Q 27Hoeveel meter hoog is het reuzenrad in het Prater?
64,8
Het Prater is een groot park aan de rand van het stadscentrum.
Q 28Bij welk type reuzenrad verschuiven sommige zitjes over een rail?
Excentriekreuzenrad
De rail loopt van de as naar de rand van het rad; in het Engels heet deze variant onder meer sliding wheel of coaster wheel.
Q 29In welke Chinese stad staat een reuzenrad in het Riverside Park?
Nanchang
Het rad is 160,90 meter hoog en heeft een diameter van 153,90 meter.