Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Afganistan to górzysty kraj bez dostępu do morza, przez który od tysiącleci przechodziły armie i szlaki handlowe. Podbijali go Aleksander Wielki, Arabowie i Mongołowie, a w XIX wieku stał się areną Wielkiej Gry między Rosją a Wielką Brytanią. Ten quiz sprawdza, co wiesz o historii, geografii i ludziach Afganistanu: od emirów z dynastii Durrani, przez radziecką interwencję i operację „Sztorm-333”, po powrót talibów w 2021 roku. Znajdziesz tu zarówno pytania dla początkujących, jak i zagadki dla miłośników Azji Środkowej.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Co w języku perskim oznacza przyrostek -stân, obecny w nazwie Afganistanu?
Kraj
Samo słowo „Afgan” ma niejasne pochodzenie; najstarszy znany zapis to „Abgan” z czasów Imperium Sasanidów w III wieku.
Q 02Z którym państwem Afganistan ma najdłuższą granicę lądową?
Pakistan
Afganistan graniczy z sześcioma państwami; najkrótszy odcinek granicy dzieli z Chinami przez wąski korytarz wachański.
Q 03Jak nazywała się koalicja, która wystąpiła przeciwko rządom talibów w latach 90. XX wieku?
Sojusz Północny
Rząd talibów uznały wówczas jedynie władze Arabii Saudyjskiej, Pakistanu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich.
Q 04Od którego dnia talibowie de facto kontrolują Afganistan jako Islamski Emirat Afganistanu?
15 sierpnia 2021
Obalona wtedy Islamska Republika Afganistanu była państwem uznawanym na arenie międzynarodowej, w przeciwieństwie do rządu talibów.
Q 05Jak nazywano XIX-wieczną rywalizację Rosji i Wielkiej Brytanii o wpływy w Afganistanie?
Wielka Gra
Brytyjskie obawy przed wzrostem wpływów rosyjskich doprowadziły do interwencji i wojen ciągnących się przez cały XIX wiek.
Q 06Jakim skrótem oznaczano Międzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa działające w Afganistanie?
ISAF
Siły te powołała Rada Bezpieczeństwa ONZ 20 grudnia 2001 roku; dowodzenie nad nimi przejęło później NATO.
Q 07W którym roku talibowie po raz pierwszy utworzyli Islamski Emirat Afganistanu?
1996
Talibowie wygrali wojnę domową toczoną między byłymi członkami opozycji islamskiej po upadku II Republiki w 1992 roku.
Q 08W którym miesiącu 1989 roku ostatni radzieccy żołnierze opuścili Afganistan?
Luty
Wbrew oczekiwaniom obserwatorów rząd w Kabulu utrzymał się u władzy, a ZSRR nadal wspierał go finansowo i zaopatrzeniowo.
Q 09Kto w XVIII wieku utworzył państwo afgańskie?
Ahmad Szah Durrani
Jego państwo obejmowało także północne Indie, które utracili dopiero jego następcy.
Q 10Czyje nazwisko nosi linia z 1893 roku oddzielająca Afganistan od Indii Brytyjskich?
Duranda
Rząd afgański zgodził się na oddanie części swoich ziem Indiom Brytyjskim z obawy przed kolejną wojną.
Q 11Która organizacja wsparła program alfabetyzacji rządu Demokratycznej Republiki Afganistanu?
UNESCO
Program opierał się na wcześniejszych działaniach Mohammada Daud Chana, lecz w głęboko islamskim kraju reform nie udało się wdrożyć wszędzie.
Q 12W którym roku zamach stanu Mohammada Daud Chana położył kres monarchii w Afganistanie?
1973
Przewrót zorganizował były premier wspólnie z umiarkowaną frakcją „Parczam” i grupą radykalnych oficerów armii.
Q 13W którym roku Aleksander Wielki podbił tereny dzisiejszego Afganistanu?
330 p.n.e.
Po śmierci macedońskiego zdobywcy na tych ziemiach powstało Królestwo Greko-Baktryjskie.
Q 21Kto został prezydentem Afganistanu po puczu z kwietnia 1978 roku?
Nur Mohammad Taraki
Nowy prezydent wywodził się z lewicowej Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu, a w miejsce I Republiki powołano Demokratyczną Republikę Afganistanu.
Q 22Rządy której dynastii w XV wieku na krótko ożywiły gospodarkę i kulturę Afganistanu?
Timurydów
Był to wyjątek w epoce wyniszczenia po najazdach mongolskich; już w XVI wieku ziemie afgańskie podzielono między Persję, Wielkich Mogołów i chanat uzbecki.
Q 23Jak nazywa się najwyższy szczyt Afganistanu, liczący 7492 m n.p.m.?
Noszak
Szczyt wznosi się w Hindukuszu, łańcuchu biegnącym z północnego wschodu na południowy zachód kraju; góry zajmują ponad 4/5 powierzchni Afganistanu.
Q 14Który król przeprowadził w latach 60. XX wieku reformy liberalne w Afganistanie?
Mohammad Zaher Szah
Monarcha nie zgodził się jednak na zwiększenie swobód demokratycznych, co doprowadziło do radykalizacji opozycji.
Q 15W którym roku Afganistan rozpoczął wojnę z Wielką Brytanią o odzyskanie utraconych terenów?
1919
Konflikt zakończył się uznaniem niepodległości Afganistanu przez Wielką Brytanię, przypieczętowanym układami z 1921 roku.
Q 16W którym mieście rezyduje emir Hibatullah Achundzada, najwyższy przywódca talibów?
Kandahar
Emir pełni funkcję przywódcy duchowego i politycznego, natomiast bieżącym zarządzaniem rządem w stolicy zajmuje się premier.
Q 17Kto w 1926 roku przyjął tytuł króla Afganistanu i wprowadził reformy w stylu europejskim?
Amanullah Chan
Reformy nie spodobały się większości ludności; w 1928 roku wybuchła rebelia, która zmusiła monarchę do ucieczki.
Q 18Które lotniska opanowali radzieccy spadochroniarze w nocy z 24 na 25 grudnia 1979 roku?
Kabul i Bagram
Do interwencji doprowadziły zmiany w polityce zagranicznej Amina i jego nieudolność w prowadzeniu wojny domowej.
Q 19Kto w 1987 roku zastąpił Karmala na stanowisku prezydenta Afganistanu?
Mohammad Nadżibullah
Nowy prezydent w ramach liberalizacji zlikwidował Demokratyczną Republikę Afganistanu i powołał w jej miejsce II Republikę.
Q 20Ile kilometrów liczy granica Afganistanu z Chinami, biegnąca przez korytarz wachański?
76 km
Łączna długość granic Afganistanu wynosi 5529 km, z czego niemal połowa przypada na granicę z Pakistanem.
Q 24Który emir ponownie zjednoczył Afganistan po serii wojen domowych?
Dost Mohammad Chan
Zjednoczone państwo stało się w XIX wieku polem rywalizacji Rosji i Wielkiej Brytanii o wpływy w regionie.
Q 25Kto we wrześniu 1979 roku stanął na czele Afganistanu?
Hafizullah Amin
Kilka dni po objęciu władzy nowy przywódca kazał zlikwidować wewnątrzpartyjną opozycję, w tym dotychczasowego premiera.
Q 26Pod jakim kryptonimem 27 grudnia 1979 roku Sowieci ruszyli na likwidację przywódcy Afganistanu?
Sztorm-333
Operacja zakończyła się zastrzeleniem prezydenta; planowana jako wojna błyskawiczna inwazja przerodziła się w długotrwały konflikt.
Q 27Co Babrak Karmal drastycznie ograniczył w styczniu 1984 roku?
Reformę rolną
Karmal, praktykujący muzułmanin, przywracał odwołania do tradycyjnych zwyczajów afgańskich i islamskich, lecz nie zakończyło to wojny domowej.
Q 28Jaką nazwę przyjęła w 1989 roku rządząca Afganistanem partia LDPA?
Partia Ojczyzny
Przemianowane ugrupowanie przesunęło się w stronę umiarkowanego islamu i zezwoliło opozycji na start w wyborach.
Q 29Która partia stała się jedyną legalną partią Afganistanu na mocy konstytucji z 1977 roku?
Partia Rewolucji Narodowej
Ta sama konstytucja wprowadziła prezydencką formę rządów, a ugrupowanie Dauda założono zaledwie trzy lata wcześniej, w 1974 roku.
Q 30Od imienia jakiego irańskiego władcy wywodzi się, według jednej z hipotez, słowo „Afgan”?
Apakana
Inna hipoteza wskazuje na słowo „Abgan”, a indyjski astronom Varahamihira w VI wieku pisał o Afganach jako o Avaganach.