Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Alpy to najwyższy łańcuch górski Europy: 1200 km łuku od Zatoki Genueńskiej po Małą Nizinę Węgierską, osiem państw i 82 szczyty powyżej 4000 m n.p.m. Stąd wypływają Ren, Rodan i Pad, a u podnóża leżą najgłębsze jeziora kontynentu. Quiz sprawdza, co wiesz o geografii i klimacie tych gór, o pierwszych zdobywcach Mont Blanc i Matterhornu oraz o skutkach ocieplenia dla lodowców. Druga część pytań dotyczy Ötziego, mumii sprzed ponad pięciu tysięcy lat, znalezionej w lodowcu w Alpach Ötztalskich.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaki szczyt jest najwyższy w Alpach?
Mont Blanc
Ten sam szczyt uchodzi jednocześnie za najwyższy w całej Europie.
Q 02Od nazwy jakiej tyrolskiej doliny pochodzi przydomek Ötzi?
Ötztal
Ciało leżało zamrożone w lodowcu w Alpach Ötztalskich; bywa też nazywane „człowiekiem z Similaun”.
Q 03Jakiego pochodzenia są jeziora leżące w Alpach?
Polodowcowego
Po północnej stronie gór do największych należą jeziora Genewskie, Bodeńskie, Czterech Kantonów i Zuryskie.
Q 04Na pograniczu jakich dwóch stref klimatycznych leżą Alpy?
Umiarkowanej i podzwrotnikowej
Różnicę widać w styczniu: w Alpach Nadmorskich jest wtedy średnio kilka stopni powyżej zera, a w północnych poniżej.
Q 05Która część Alp jest wyższa i masywniejsza?
Zachodnie
Druga część pasma jest niższa i silniej pocięta dolinami rzek, a granicę między nimi wyznacza m.in. dolina górnego Renu.
Q 06Na obszarze ilu państw położone są Alpy?
8
Oprócz Francji, Włoch, Szwajcarii i Austrii swój udział w górach mają także Niemcy, Słowenia oraz maleńkie Monako i Liechtenstein.
Q 07Która z rzek mających źródła w Alpach jest dopływem Dunaju?
Inn
Do Dunaju uchodzą także wypływające z Alp Lech, Izara i Aniza; cały łańcuch jest ważnym węzłem hydrograficznym Europy.
Q 08W którym roku niemieccy turyści Helmut i Erika Simonowie znaleźli ciało Ötziego?
1991
Do odkrycia doszło 19 września na wysokości 3210 m n.p.m.
Q 09Około którego roku p.n.e. zmarł Ötzi, człowiek lodu z Alp?
3300
Przydomek mumii pochodzi od nazwy tyrolskiej doliny, ponad którą znaleziono zamrożone w lodowcu ciało.
Q 10W jakim włoskim mieście wystawiona jest dziś mumia Ötziego?
Bolzano
Mumię można oglądać w muzeum archeologicznym Górnej Adygi, Museo Archeologico dell’Alto Adige.
Q 11Ile kilometrów długości liczy pasmo Alp?
1200 km
Szerokość pasma waha się od 150 do 250, a miejscami nawet 260 kilometrów.
Q 12Od jakiej zatoki rozpoczyna się otwarty ku południu łuk Alp?
Genueńskiej
Łuk najwyższych gór Europy kończy się na Małej Nizinie Węgierskiej; po słoweńsku pasmo nazywa się Alpe, a po retoromańsku Alps.
Q 13Które jezioro, obok Genewskiego i Bodeńskiego, zalicza się do najgłębszych w Europie?
Garda
Leży u południowego podnóża Alp, gdzie do największych jezior należą także Maggiore i Como.
Q 14Kto kierował grupą, która w 1865 roku jako pierwsza zdobyła Matterhorn?
Q 21Od jakiej wysokości przebiega linia wiecznego śniegu na północnych stokach Alp?
2500 m
Na stokach południowych i w suchych obszarach wewnętrznych granica ta sięga aż 3200 metrów.
Q 22W którym roku Balmat i Paccard dokonali pierwszego wejścia na najwyższy szczyt Alp?
1786
Zdobywcami byli Jacques Balmat i Michel-Gabriel Paccard; Matterhorn poddał się wspinaczom dopiero 79 lat później.
Q 23Jakim narzędziem uszkodzono obszar biodrowy mumii Ötziego podczas wydobywania z lodu?
Wiertarką pneumatyczną
Ciało i jego dobytek podważano też kijkami narciarskimi i czekanami, bo nikt nie zdawał sobie sprawy z wagi odkrycia.
Edward Whymper
Matterhorn należy do alpejskich czterotysięczników; jego zdobycie nastąpiło 79 lat po pierwszym wejściu na najwyższy szczyt pasma.
Q 15W jakim mieście podczas badań ustalono dopiero wiek Ötziego?
Innsbruck
Odkrywcy byli początkowo przekonani, że natrafili na ciało turysty, który zginął w górach w ostatnich latach.
Q 16W którym okresie geologicznym Alpy ostatecznie się wypiętrzyły?
Trzeciorzęd
Góry są dziełem orogenezy alpejskiej; dziś przecinają je liczne drogi, linie kolejowe, tunele, mosty i akwedukty.
Q 17Ile metrów nad poziomem morza mierzy Matterhorn?
4478 m
Charakterystyczna piramida Matterhornu została zdobyta w 1865 roku przez grupę kierowaną przez Anglika.
Q 18Ile szczytów w całych Alpach ma wysokość co najmniej 4000 m n.p.m.?
82
Czterotysięczniki skupiają się w wyższej i masywniejszej części pasma, podczas gdy druga część jest niższa i pocięta dolinami rzek.
Q 19Który słynny himalaista pomagał przy próbach wydobycia ciała Ötziego z lodu?
Reinhold Messner
Wydobycie ciągnęło się przez cztery dni i prowadził je miejscowy policjant wspierany przez turystów i wolontariuszy.
Q 20Ile według pomiarów z 2023 roku mierzył najwyższy szczyt Alp?
4805,59 m
Wysokość tej góry zmieniała się z biegiem lat, bo zmienia się grubość pokrywy lodowej okrywającej wierzchołek.
Q 24Do jakiej temperatury potrafi zimą spaść powietrze w alpejskich kotlinach i dolinach?
-30 °C
Tak niskie wartości to efekt zastoisk chłodnego powietrza, które zimą gromadzi się w obniżeniach terenu.
Q 25Na ile szacowana jest, zależnie od źródła, powierzchnia Alp?
207–220 tys. km²
To obszar porównywalny z dwiema trzecimi powierzchni Polski, rozciągnięty wzdłuż pasma o długości 1200 km.
Q 26Jaki typ dolin rzecznych dominuje w Alpach Wschodnich?
Podłużne
Rzeki alpejskie płyną w głęboko wciętych dolinach, a ich energię wykorzystują liczne hydroelektrownie.
Q 27Którą część ciała Ötziego złamano, wciskając je do trumny na czas transportu?
Lewą rękę
Mumię przewożono z Vent do stolicy Tyrolu; złamany został też jej łuk, którego dolną część odzyskano z lodu rok później.
Q 28Ile wynosi średnia temperatura stycznia w Alpach Nadmorskich?
8 °C
W południowej części gór styczniowa średnia to około 0 °C, a w północnej około -2 °C.
Q 29O ile metrów w górę przesunęła się linia wiecznego śniegu w Alpach wskutek ocieplenia?
100 m
W latach 1850–2000 średnia roczna temperatura w górach wzrosła o niecały stopień, a lodowce straciły połowę masy.
Q 30Przez jaką przełęcz przebiega linia podziału Alp na dwie główne części?
Splügenpass
Linia ta biegnie od Jeziora Bodeńskiego doliną górnego Renu i kończy się nad jeziorem Como.