Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Gady to pozostałość po grupie, która władała Ziemią w erze mezozoicznej. Dziś żyją w czterech rzędach: krokodyle, żółwie, hatterie oraz łuskonośne, czyli jaszczurki, amfisbeny i węże. Ten quiz sprawdza znajomość anatomii gadów, od typów czaszki i uzębienia po układ krwionośny, a także wiedzę o wężach: ich jadzie, linieniu, zmysłach i kopalnych przodkach. Znajdziesz tu zarówno pytania podstawowe, jak i szczegóły, które docenią miłośnicy herpetologii.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się dział zoologii zajmujący się gadami?
herpetologia
Gadami zajmuje się także reptiliologia, a osobny dział, poświęcony wyłącznie wężom, ma własną nazwę.
Q 02Co oznacza łacińskie słowo repto, od którego pochodzi nazwa Reptilia?
czołgać się
Gady są zmiennocieplnymi owodniowcami, choć niektóre kopalne archozaury, jak pterozaury i dinozaury, były prawdopodobnie stałocieplne.
Q 03W której erze geologicznej przypadł największy rozkwit gadów?
mezozoicznej
Współczesne gady to jedynie pozostałość po znacznie większej grupie zwierząt; wszystkie pozostałe znane linie ewolucyjne wymarły.
Q 04Ile rzędów gadów żyje obecnie na Ziemi?
cztery
Są to krokodyle, sfenodonty z jedynym gatunkiem hatterią, łuskonośne oraz żółwie; liczbę współczesnych gatunków szacuje się na ponad 10 tys.
Q 05Jaka temperatura jest idealna do trawienia pokarmu przez węże?
30 stopni Celsjusza
Węże są zimnokrwiste, więc temperatura otoczenia decyduje o tempie trawienia; u gatunków jedzących rzadko całe jelito kurczy się między posiłkami.
Q 06Jak nazywa się pierwszy kręg szyjny gadów?
szczytowy
U współczesnych gadów kręg ten nie ma trzonu i składa się tylko z pierścienia kostnego; drugi kręg ma ząb, którym łączy się z pierwszym.
Q 07Dlaczego gady nie mogą oddychać przez skórę?
jest nieprzepuszczalna dla gazów
Miejsca styku łusek i tarczek są słabo zrogowaciałe, dzięki czemu mimo twardej okrywy gady zachowują dużą ruchliwość.
Q 08Jak nazywa się dział zoologii poświęcony wyłącznie wężom?
ofiologia
Węże są grupą monofiletyczną i rozmnażają się płciowo; we wrześniu 2024 roku w bazie The Reptile Database figurowało 4145 ich gatunków.
Q 09Jakie osłonki mają jaja większości gadów poza żółwiami i krokodylami?
pergaminowate
Jaja gadów są typu polilecytalnego, czyli zawierają duże ilości żółtka, a zapłodnienie jest u nich zawsze wewnętrzne.
Q 10Jaki odsetek wszystkich gatunków węży stanowią według szacunków gatunki jadowite?
10–25%
Rozbieżność szacunków bierze się stąd, że część węży uznaje się za warunkowo jadowite: ich zęby jadowe leżą w tyle szczęki, więc płytkie ukąszenie nie wprowadza jadu.
Q 11Jak nazywa się typ czaszki węży, w której kości szczęki połączone są z nią ruchomo?
kinetyczna
Żółwie i krokodyle mają z kolei czaszkę akinetyczną, w której kości szczęki są zrośnięte z puszką mózgową.
Q 12Dlaczego serce węża może przemieszczać się wewnątrz ciała?
nie ma przepony
Takie rozwiązanie chroni serce przed uszkodzeniem, gdy połykana duża ofiara przechodzi przez przełyk.
Q 13Do czego pytony i boa wykorzystują analne ostrogi, czyli pozostałość tylnych kończyn?
chwytania partnera podczas kopulacji
Kończyny przednie nie występują u żadnych węży, a ich utrata wiąże się z ewolucją genów homeotycznych kontrolujących morfogenezę.
Q 21Z jakimi wymarłymi gadami wodnymi z kredy łączy przodków węży alternatywna hipoteza?
mozazaurami
Według tej hipotezy zrośnięte, przezroczyste powieki węży to efekt przystosowania do życia w morzu, a uszy zewnętrzne zanikły jako zbędne pod wodą.
Q 22Za pomocą ilu kłykci potylicznych czaszka gadów łączy się z pierwszym kręgiem?
jednego
Kłykieć ma trzy powierzchnie stawowe, środkową i dwie boczne, co daje połączenie ruchome; otwory w czaszce zmniejszają jej ciężar bez utraty wytrzymałości.
Q 23Ile gatunków żółwi zalicza się współcześnie do rzędu Testudines?
367
Żółwie mają skorupę zamykającą ciało z dołu i z góry, do której przyrośnięte są żebra, więc nie mają ruchomej klatki piersiowej.
Q 14Która grupa, dominująca wśród kręgowców lądowych w permie, dała początek ssakom?
synapsydy
W czaszce tych zwierząt za każdym okiem występował jeden dolny otwór skroniowy; powstały w karbonie z najprymitywniejszych owodniowców.
Q 15Na jakiej maksymalnej wysokości w Himalajach spotyka się węże?
4900 m
Węże zasiedlają wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy, a na półkuli północnej sięgają po koło podbiegunowe w Skandynawii.
Q 16U których jaszczurek, podobnie jak u węży, jedno płuco ulega redukcji?
padalców
Drugie płuco jest wtedy wydłużone i może tworzyć worek powietrzny; u większości gadów płuca są pofałdowane, a ich wentylację wspomagają ruchy klatki piersiowej.
Q 17Ile gatunków krokodyli zalicza się współcześnie do rzędu Crocodilia?
27
Dla porównania rząd łuskonośnych, obejmujący jaszczurki, amfisbeny i węże, liczy 11870 gatunków, a w Polsce żyje dziewięć rodzimych gatunków gadów.
Q 18W pętli którego odcinka przewodu pokarmowego gadów leży trzustka?
dwunastnicy
Przewód trzustkowy wpada do jelita w tym samym miejscu co przewód wątrobowy, a płatowata wątroba gadów ma woreczek żółciowy.
Q 19Samce którego gada jako jedyne nie mają narządu kopulacyjnego?
hatterii
Jądra jaszczurek mają kształt owalny, a u węży przypominają wydłużone wałeczki; nasieniowody obu grup uchodzą do kloaki.
Q 20Która kość łączy żuchwę gadów z mózgoczaszką?
kwadratowa
Żuchwę gadów budują kości zębowa, stawowa, nadkątowa, kątowa i wieńcowa.
Q 24W której epoce pojawiła się ogromna różnorodność współczesnych węży?
paleocenie
Zbiegło się to z radiacją adaptacyjną ssaków; połozowate rozprzestrzeniły się szczególnie wraz z gryzoniami, na które polują.
Q 25Zęby których gadów, obok agam, nie podlegają stałej wymianie?
kameleonów
Stała wymiana zębów nosi nazwę polifiodontyzmu; żółwie nie mają zębów w ogóle, a ich pysk kończy mocny rogowy dziób.
Q 26Który wąż jako jedyny bez zębów jadowych ma jad mogący być śmiertelnym dla człowieka?
zaskroniec tygrysi
Jad spływa u niego jedynie po powiększonych tylnych zębach, dlatego niebezpieczne jest tylko głębokie ukąszenie; odnotowano co najmniej jeden przypadek śmiertelny.
Q 27Jak nazywa się typ osadzenia zębów w zębodołach, występujący tylko u krokodyli?
tektodontyczne
Zęby osadzone podstawą na kościach szczęki mają m.in. agamy, a przytwierdzone z boku kości na przykład legwany.
Q 28Który kopalny wąż był dwunożnym, podziemnym zwierzęciem z kością krzyżową?
Najash rionegrina
Był gatunkiem w pełni lądowym; inne prymitywne węże z tylnymi kończynami, jak Haasiophis czy Pachyrhachis, są od niego nieco starsze.
Q 29Jakie kręgi mają żółwie, w odróżnieniu od większości gadów?
tyłowklęsłe
U żółwi odcinki szyjny, tułowiowy i krzyżowy kręgosłupa są zrośnięte z płytkami kostnymi puklerza; osobno wyróżnia się jeszcze odcinek ogonowy.
Q 30Jaki mięsień pełni u żółwi funkcję mięśnia oddechowego?
poprzeczny brzucha
U pozostałych gadów ważną rolę w oddychaniu odgrywają mięśnie międzyżebrowe, których żółwie w ogóle nie mają.