Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Gatunek zagrożony to nie tylko potoczne określenie, ale ściśle zdefiniowana kategoria w klasyfikacji Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody – z progami liczebności, zasięgu i tempa spadku populacji. Quiz sprawdza, czy odróżniasz skróty EN, VU i CR, czy znasz kryteria wpisu do Czerwonej księgi i nieoczekiwane skutki uboczne takiej ochrony. Drugą część poświęcono bielikowi amerykańskiemu: od opisu Linneusza, przez rozmiary, dietę i gniazda, po drogę z listy gatunków zagrożonych w 1995 roku do pełnego skreślenia z niej w 2007 roku.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Którego państwa symbolem narodowym jest bielik amerykański?
Stany Zjednoczone
Dzięki tej roli jest najbardziej rozpoznawalnym ptakiem całej Ameryki Północnej.
Q 02Czym głównie żywi się bielik amerykański?
Rybami
Jest konsumentem oportunistycznym i poluje, wykorzystując lot opadający, a zdobycz wyciąga z wody szponami.
Q 03Która organizacja prowadzi światową listę IUCN Red List?
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody
Lista jest stale aktualizowana i obejmuje zarówno gatunki, jak i podgatunki z całej Ziemi.
Q 04Jak nazywają się wykazy gatunków zagrożonych tworzone dla regionów, państw i całego świata?
Czerwone Księgi
Ewidencjonowanie zagrożonych gatunków i podgatunków to jedno z podstawowych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej.
Q 05Jakiego koloru są tęczówki dorosłego bielika amerykańskiego?
Jasnożółte
Ten sam kolor mają szpony, a brązowe ciało kontrastuje z białą głową i ogonem oraz mocno zakrzywionym dziobem.
Q 06Jakim akronimem IUCN oznacza kategorię „gatunek zagrożony”?
EN
W szerokim znaczeniu mianem zagrożonego określa się każdy gatunek w jakimś stopniu narażony na wyginięcie, w wąskim – tylko tę jedną kategorię.
Q 07Który przyrodnik jako pierwszy opisał bielika amerykańskiego w dziele „Systema Naturae”?
Karol Linneusz
Szwedzki uczony opisał w swoim XVIII-wiecznym dziele wiele gatunków, a tego ptaka zaliczył początkowo do sokołowatych.
Q 08Co znaczy epitet gatunkowy leucocephalus w nazwie bielika amerykańskiego?
Biała głowa
To latynizm złożony z greckich słów leukos („biały”, „jasny”) i kephale („głowa”).
Q 09Do jakiej rodziny ptaków należy bielik amerykański?
Jastrzębiowate
Gatunek występuje wyłącznie w Ameryce Północnej i dzieli się na dwa podgatunki.
Q 10O ile procent samice bielika amerykańskiego są większe od samców?
25%
Poza rozmiarem płcie są nie do odróżnienia, bo samce i samice mają identyczne upierzenie.
Q 11W jakim wieku bielik amerykański osiąga dojrzałość płciową?
4–5 lat
Do tego czasu młode ptaki pozostają brązowe z białymi cętkami, bez charakterystycznej białej głowy.
Q 12Jaki niepożądany skutek uboczny ma wpisanie gatunku na listę gatunków zagrożonych?
Wzrost jego wartości handlowej
Wpis przyciąga uwagę kłusowników i kolekcjonerów, dla których rzadkość gatunku jest dodatkową zachętą.
Q 13Który ptak jest jedynym większym od bielika amerykańskiego „drapieżnikiem” Ameryki Północnej?
Kondor kalifornijski
Ten kondorowaty nie jest dziś zwykle uważany za blisko spokrewnionego z rzędem szponiastych.
Q 21Jaką nazwę nosi reguła, zgodnie z którą bieliki żyjące dalej od równika są większe?
Bergmanna
Najmniejsze są bieliki z Karoliny Południowej: średnio 3,27 kg masy i 1,88 m rozpiętości skrzydeł.
Q 22W którym roku bielika amerykańskiego przeklasyfikowano w USA z „zagrożonego” na „narażonego”?
1995
Decyzję podjął United States Fish and Wildlife Service, gdy populacja odbudowała się po zapaści z końca XX wieku.
Q 23Nad jakim akwenem rozeszły się linie rodowe bielika amerykańskiego i bielika zwyczajnego?
Ocean Spokojny
Był to przykład specjacji allopatrycznej: jeden gatunek zasiedlił Azję i Europę, drugi Amerykę Północną.
Q 14Ile kategorii IUCN obejmuje gatunki zagrożone wyginięciem?
Trzy
Od najłagodniejszej do najpoważniejszej są to: narażony (VU), zagrożony (EN) i krytycznie zagrożony (CR).
Q 15Jaką rozpiętość skrzydeł osiąga bielik amerykański?
168–244 cm
Długość ciała tego ptaka wynosi od 71 do 96 cm, a masa od 3 do 6,3 kg.
Q 16Do ilu lat dożywa bielik amerykański na wolności?
30
W niewoli te ptaki żyją zwykle jeszcze dłużej niż w naturze.
Q 17Jaki „orzeł” kryje się w nazwie rodzajowej Haliaeetus?
Morski
Nazwa pochodzi z klasycznej greki, od słowa haliaetos.
Q 18Ile ściśle zdefiniowanych kryteriów IUCN musi spełnić gatunek, by uznać go za zagrożony?
Przynajmniej jedno
Kryteria odnoszą się do zasięgu, liczebności i dynamiki populacji, a warunkiem wspólnym jest wysokie ryzyko wymarcia w naturze.
Q 19W którym roku bielik amerykański został usunięty z rządowej listy gatunków zagrożonych w USA?
2007
Pod koniec XX wieku gatunek był na skraju wymarcia w USA, z wyjątkiem Alaski, gdzie jego liczebność rosła.
Q 20Od jakiego słowa pochodzi „bald” w angielskiej nazwie bielika amerykańskiego?
Piebald
Chodzi o białe pióra głowy i ogona na tle ciemnego ciała, a nie o łysinę, jak sugeruje współczesne znaczenie tego słowa.
Q 24Ile w przybliżeniu waży dojrzała samica bielika amerykańskiego?
5,8 kg
Samce są wyraźnie lżejsze i ważą średnio 4,1 kg.
Q 25Jakiej liczby dojrzałych osobników nie przekraczają ogólne zasoby gatunku w kryterium D?
250
To jedyne kryterium, które opiera się wyłącznie na liczebności, bez dodatkowych warunków o zasięgu czy tempie spadku.
Q 26Pod jaką nazwą Linneusz pierwotnie umieścił bielika amerykańskiego w rodzinie sokołowatych?
Falco leucocephalus
Dopiero później gatunek przeniesiono do rodzaju Haliaeetus, w którym umieszczono także bielika zwyczajnego.
Q 27Poniżej ilu dojrzałych osobników liczy populacja w kryterium C dla gatunku zagrożonego?
2500
Do tego progu dochodzi warunek dodatkowy, na przykład tempo spadku liczebności albo skupienie 95% dojrzałych osobników w jednej subpopulacji.
Q 28Jaki spadek populacji w 10 lat kwalifikuje gatunek jako zagrożony przy odwracalnej przyczynie?
70%
Zamiast 10 lat można liczyć trzy pokolenia, a spadek może być stwierdzony, oszacowany, wywnioskowany albo dopiero przewidywany.
Q 29Jakie ryzyko wymarcia w ciągu 20 lat kwalifikuje gatunek jako zagrożony w kryterium E?
20%
Zamiast 20 lat można przyjąć 5 generacji, jednak horyzont analizy nie może przekroczyć 100 lat.
Q 30Poniżej jakiej powierzchni zasięgu geograficznego gatunek może trafić do kategorii zagrożonych?
5 tys. km²
Sam mały zasięg nie wystarczy: trzeba jeszcze spełnić dwa z trzech warunków, na przykład silne rozdrobnienie zasięgu lub znane tylko 5 stanowisk.