Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Koza domowa to jeden z najstarszych udomowionych gatunków: ludzie hodują ją od około 11 tysięcy lat dla mleka, mięsa, sierści i skór, a dziś na świecie żyje ponad miliard kóz. Quiz sprawdza wiedzę o pochodzeniu i udomowieniu kóz, ich typach użytkowych, rasach i umaszczeniu – od kozy saaneńskiej po kaszmirską. Osobne pytania dotyczą kóz w kulturze: mitologii greckiej i nordyckiej, hinduizmu oraz literatury, od „Dzwonnika z Notre Dame” po Koziołka Matołka.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Która z ras kóz należy do mięsnego typu użytkowego?
Koza burska
Do tego samego typu zalicza się też kozę afrykańską karłowatą i pygmy. Umaszczenie szlachetnych ras mięsnych jest zazwyczaj ciemne.
Q 02Jaka cecha najbardziej odróżnia kozy od owiec na pierwszy rzut oka?
Podniesiony ogon
Kozy i owce są ze sobą bardzo blisko spokrewnione i trudno je rozróżnić na pierwszy rzut oka – stąd znaczenie tej jednej wyraźnej cechy.
Q 03Jak brzmi łacińska nazwa gatunkowa kozy domowej?
Capra hircus
Koza domowa to udomowiona forma dzikich kóz, które żyły w Azji około 10–8 tysięcy lat temu. Hodowano ją dla mleka, mięsa, sierści i skór na całym świecie.
Q 04Ile kóz żyło na całym świecie w 2013 roku według szacunków FAO?
Ponad miliard
FAO to Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa. Kozy należą do najstarszych udomowionych gatunków na świecie.
Q 05W jaskiniach których krajów znaleziono ryty i malowidła skalne przedstawiające kozy?
Francji i Hiszpanii
Sztuka naskalna uchodzi za pewniejsze świadectwo obecności kóz niż ślady wykopaliskowe z najstarszych europejskich osad.
Q 06Ile lat temu, według szacunków, udomowiono kozy na terenie „żyznego półksiężyca”?
11 tys.
Dobrze zachowane znaleziska z obszaru dzisiejszego Iranu, Iraku, Turcji i Palestyny potwierdzają, że kozy utrzymywano tam jako zwierzęta udomowione już bardzo wcześnie.
Q 07Który typ użytkowy kóz cechują żywy temperament i twarda konstytucja?
Mleczny
To najpopularniejszy typ użytkowy w krajach o wysokiej kulturze rolniczej i bogatych zasobach paszowych.
Q 08Ile odrębnych ras kóz istnieje w obrębie gatunku kozy domowej?
300
Zróżnicowane zapotrzebowanie na produkty oraz czynniki klimatyczne doprowadziły do wyodrębnienia kilku typów użytkowych kóz, m.in. mięsnego, wełnistego i puchowego.
Q 09Jakie jednolite umaszczenie ma koza toggenburska?
Brunatne
Umaszczenie jest cechą rasową, choć u wielu ras występuje kilka jego rodzajów. Przy opisie podaje się też rodzaj włosa – długi lub krótki.
Q 10Jaką wydajność mleczną w laktacji osiągają kozy typu mlecznego?
2000 kg
Kozy tego typu wyróżnia duży wzrost – kozły dochodzą do 100 cm w kłębie i ponad 120 kg masy ciała – oraz dobrze rozwinięte wymię.
Q 11Która z ras kóz reprezentuje wełnisty typ użytkowy?
Koza angorska
Drugą rasą tego typu jest koza radziecka wełnista. Obie mają drobną budowę ciała i niską plenność.
Q 12Ile ras reprezentuje wełnisty typ użytkowy kóz?
Dwie
Ich ciało pokrywa wełna, a nie sierść jak u innych kóz. Mają drobną budowę, a ich plenność jest niska.
Q 13Jakiej wysokości w kłębie nie przekraczają kozy typu wełnistego?
60 cm
Masa ciała tych kóz nie przekracza 65 kg, a długość ich włosów pokrywowych wynosi 20–25 cm.
Q 14Tarczę której greckiej bogini przedstawiano jako pokrytą kozią skórą?
Q 21Jak zootechnicy nazywają wyrostki na szyi kozy, zwane potocznie dzwonkami?
Kolczyki
W terminologii zootechnicznej na szyi kozy wyróżnia się ponadto kark, podgardle i bok szyi, a na nogach m.in. nadpęcie, pęcinę, racice i raciczki.
Q 22Jaki gatunek z rodzaju Ammotragus jest formą pośrednią między kozami a owcami?
Owca arui
Zwierzę to łączy cechy obu grup, dlatego traktuje się je jako ogniwo pośrednie. Kozy i owce są tak blisko spokrewnione, że na pierwszy rzut oka trudno je od siebie odróżnić.
Q 23Tereny których dwóch dzisiejszych państw wskazują badania mtDNA jako region oswojenia kóz?
Turcji i Iraku
Potomkowie tej gałęzi rodu dominują dziś w Europie i Afryce. Inna linia kóz, spotykana w Indiach, Mongolii i Azji Południowo-Wschodniej, pochodzi z doliny Indusu.
Ateny
Kozie skóry pojawiały się w greckiej religii także jako przebrania uczestników świąt, z których narodziła się tragedia.
Q 15Wędrówki jakich ludów przyczyniły się do rozpowszechnienia chowu kóz w Europie Środkowej?
Celtów i Germanów
Ludy te przemieszczały się na zachód, wiodąc ze sobą całe stada, które dały początek chowu kóz w krajach środkowo- i zachodnioeuropejskich.
Q 16Jaką wydajność rzeźną osiągają po odpowiednim opasie kozy typu mięsnego?
55–62%
Rasy mięsne zalicza się do dużych: kozły mierzą w kłębie 75–90 cm, a kozy 70–80 cm. Dobrze żywione dają też sporo mleka – 1000–2000 kg w 10-miesięcznej laktacji.
Q 17Jakie jednolite umaszczenie mają kozy damasceńska i malaguena?
Czerwone
Rasy o umaszczeniu czarnym to m.in. bengalska, nubijska i alpejska brytyjska, a kozy maltańska i anglonubijska są pstre – czarno-białe lub brązowo-białe.
Q 18Jako jakie zwierzęta najczęściej używano kóz w krajach Azji zachodniej 2000 lat p.n.e.?
Jako zwierzęta ofiarne
Właśnie w tej roli kóz można doszukiwać się korzeni powiedzenia „kozioł ofiarny”, które do dziś funkcjonuje w codziennej mowie.
Q 19Która z ras kóz zaliczana jest do typu wszechstronnie użytkowego?
Koza karpacka
Rasy tego typu mają zwykle zasięg lokalny i są doskonale przystosowane do miejscowych warunków; hoduje się je dla mleka (150–500 kg w laktacji) oraz na mięso.
Q 20Jak nazywa się umaszczenie z białymi strzałkami po obu stronach ciemnej twarzy kozy?
Borsucza głowa
Białe strzałki mają szerokość ok. 2 cm, a pyszczek takiej kozy jest biały. Łaciate, wielobarwne umaszczenie mają z kolei m.in. kozy kaszmirska i pygmy.
Q 24Która z ras kóz należy do puchowego typu użytkowego?
Koza orenburska
Typ puchowy tworzą jeszcze koza kaszmirska i koza przydońska. Kozy te są pokryte białym puchem, który łatwo farbować.
Q 25Jak nazywa się płowe, beżowe umaszczenie kozy szlachetnej niemieckiej?
Sarnie
Inne rasy niemieckie mają własne barwy: koza biała szlachetna niemiecka jest biała, a koza turyńska leśna brązowa.
Q 26Z którego kraju pochodzą wczesne europejskie ślady udomowienia kóz z osadnictwa palafitowego?
Ze Szwajcarii
Wykopaliska te datuje się na okres 4500–4000 lat p.n.e. Za pewniejsze od śladów wykopaliskowych uchodzą jednak ryty i malowidła naskalne.
Q 27Ile puchu rocznie daje koza typu puchowego?
200–1200 g
Biała barwa puchu sprzyja farbowaniu wyrobów, np. kaszmirskich szali. Kozy tego typu mają mniejsze wymiary ciała niż inne rasy.
Q 28Jak nazywa się himalajskie zwierzę spokrewnione z kozami, zwane niebieską owcą?
Nachur
W Himalajach żyje też tar, spotykany ponadto na południu Półwyspu Indyjskiego i w południowo-wschodniej części Półwyspu Arabskiego – również blisko spokrewniony z kozami i owcami.
Q 29Od którego tysiąclecia p.n.e. utrzymywano już udomowione kozy na terenie dzisiejszego Iraku?
W 8–7 tysiącleciu
Świadczą o tym dobrze zachowane znaleziska, odkryte także na obszarze dzisiejszego Iranu, Turcji i Palestyny – w sercu tzw. żyznego półksiężyca.
Q 30Czego brakuje gatunkowi Ammotragus lervia, co upodabnia go do kóz?
Gruczołów przyocznych
Z kolei brak brody upodabnia ten gatunek do owcy. Tak mieszany zestaw cech sprawia, że traktuje się go jako ogniwo pośrednie między oboma rodzajami zwierząt.