Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Kwarc to jeden z najpospolitszych minerałów skorupy ziemskiej: buduje granity i piaskowce, a jego odmiany trafiają do pracowni jubilerskich. W quizie sprawdzisz, co wiesz o jego właściwościach, budowie kryształów, odmianach barwnych, złożach w Polsce i hodowli kryształów syntetycznych. Nie zabrakło też pytań o zegary kwarcowe, w których drgający kryształ odmierza czas.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaki wzór chemiczny ma kwarc?
SiO2
To odmiana polimorficzna krzemionki, w której wiązania krzemu z tlenem są kowalencyjne, ale silnie spolaryzowane.
Q 02Jaki przekrój mają najczęściej słupkowe kryształy kwarcu?
sześciokątny
Ściany takich słupków pokrywają prążki ułożone prostopadle do osi kryształu.
Q 03Wzorcem którego stopnia w skali Mohsa jest kwarc?
7
Dzięki temu kwarc rysuje zarówno szkło, jak i stal, co pomaga go rozpoznać.
Q 04Co oznacza słowiańskie słowo, od którego pochodzi nazwa „kwarc”?
twardy
Dawniej minerał ten znano w polszczyźnie pod nazwą „kwarzec”.
Q 05Jak nazywa się czysta, bezbarwna i przezroczysta odmiana kwarcu?
kryształ górski
Barwę i przezroczystość zmieniają dopiero dodatki, wtrącenia oraz defekty sieci krystalicznej.
Q 06Na jakim zjawisku opiera się działanie zegara kwarcowego?
piezoelektrycznym
Drgający kryształ wytwarza impulsy elektryczne, których częstotliwość kolejne dzielniki zmniejszają o połowę.
Q 07Która firma stworzyła w 1969 roku pierwszy komercyjny kwarcowy zegarek na rękę?
Seiko
Zegarek nazywał się Astron, a rok później do sprzedaży trafiły zegarki ze szwajcarskim mechanizmem Beta 21.
Q 08Na jaki proces kwarc jest najodporniejszy spośród głównych minerałów skałotwórczych?
wietrzenie
Dlatego z niszczonych skał pozostają ziarna kwarcu, z których powstają złoża piasku, żwiru, a nawet otoczaków.
Q 09Jaki kamień przypominają brazylijskie ametysty po wyżarzeniu w temperaturze do 470 °C?
cytryn
Wyżarzaniu poddaje się ametysty o nieatrakcyjnych barwach, a uzyskane kamienie mają żółte zabarwienie.
Q 10Które minerały jako jedyne są w skorupie ziemskiej pospolitsze od kwarcu?
skalenie
Kwarc jest ważnym składnikiem wielu skał magmowych, osadowych i metamorficznych.
Q 11Który materiał może pękać wskutek reakcji kwarcu z wodorotlenkiem wapnia?
beton
W reakcji powstają żele krzemionkowe, które pochłaniają wodę i pęcznieją, choć cały proces jest powolny.
Q 12Jak nazywa się kwarc skrytokrystaliczny?
chalcedon
Nowa klasyfikacja zna tylko dwie grupy; druga to kwarc makrokrystaliczny, nazywany po prostu kwarcem.
Q 13Z jaką częstotliwością w hercach drga kryształ w zegarze kwarcowym?
32768
Kryształ pracuje w obwodzie sprzężenia zwrotnego elektronicznego generatora drgań zasilanego z baterii.
Q 14Jaka bryła jest podstawowym elementem budowy sieci krystalicznej kwarcu?
Q 21Jaki przełam ma czysty kwarc?
muszlowy
Do cech rozpoznawczych kwarcu należą też szklisty połysk oraz słaba lub niewyraźna łupliwość.
Q 22Który chemik w 1823 roku rozłożył kwarc i wykazał, że to związek tlenu i krzemu?
Berzelius
Przez pewien czas krzemionkę uważano za pierwiastek chemiczny.
Q 23W pobliżu którego miasta działała kopalnia kwarcu „Stanisław”?
Szklarskiej Poręby
Kopalnia ta znajdowała się w Górach Izerskich.
Q 24Do której grupy krzemianów zalicza się kwarc?
czworościan
Sąsiednie bryły łączą się wierzchołkami i są względem siebie obrócone, tworząc lewo- lub prawoskrętne spirale.
Q 15Rozwój i spadek cen jakich elementów upowszechnił zegary kwarcowe w latach 70. XX wieku?
układów scalonych
Wcześniej przez trzy dekady takich zegarów używano jedynie w laboratoriach, bo były duże i podatne na uszkodzenia.
Q 16Z iloma atomami tlenu połączony jest każdy atom krzemu w sieci kwarcu?
czterema
Kryształ kwarcu nie składa się z oddzielnych cząsteczek, lecz jest siecią kowalencyjną.
Q 17Który kwas jako jedyny reaguje z kwarcem?
fluorowodorowy
Produktami tej reakcji są fluorek krzemu oraz kwas fluorokrzemowy.
Q 18W jaką odmianę zmienia się bezbarwny kwarc pod wpływem napromieniowania?
dymną
Odwrotny skutek ma wygrzewanie, które rozjaśnia tę odmianę oraz ametyst.
Q 19Z którym pierwiastkiem kwarc reaguje w temperaturze około 2000 °C, dając krzem?
węglem
Reakcję tę wykorzystuje się w przemyśle, a jej drugim produktem jest tlenek węgla.
Q 20Co nadaje kwarcowi mlecznemu białe zabarwienie?
wtrącenia wody i gazu
Mleczny kwarc bywa też mętnym fantomem wewnątrz przezroczystych kryształów innych odmian.
szkieletowych
Kwarc bywa kamieniem ozdobnym, a niektóre jego odmiany uznaje się za kamienie szlachetne lub półszlachetne.
Q 25W jakim układzie krystalizuje niskotemperaturowy kwarc α?
trygonalnym
Ta odmiana występuje w zwykłych warunkach i jest powszechna na powierzchni Ziemi.
Q 26Do ilu stopni Celsjusza trwały jest kwarc α?
573
Przemianie fazowej towarzyszy zmiana objętości, co może powodować pęknięcia materiałów zawierających kryształy kwarcu.
Q 27W ilu stopniach Celsjusza topi się kwarc β przy szybkim podgrzewaniu?
1550
Tak wysoka temperatura topnienia utrudnia hodowlę kryształów ze stopionego kwarcu.
Q 28Jaki kwas tworzy krzemionka rozpuszczająca się w wodzie?
ortokrzemowy
W temperaturze pokojowej kwarc praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie, ale powyżej 100 °C i przy wysokim ciśnieniu jego rozpuszczalność znacznie rośnie.
Q 29W jaki minerał przechodzi kwarc β w temperaturze 870 °C?
trydymit
Temperatura takich przemian rośnie wraz ze wzrostem ciśnienia.
Q 30Ile stopni ma w przybliżeniu kąt wiązania Si–O–Si w kwarcu α?
144
W kwarcu β kąt ten jest nieco większy, a jego rozwartość to główny wyróżnik układu krystalograficznego krzemionki.