Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De drukpers veranderde de wereld: waar boeken eeuwenlang met de hand werden overgeschreven, rolden ze vanaf het midden van de vijftiende eeuw in oplage van de pers. Informatie werd opeens breed toegankelijk en de renaissance kreeg een flinke duw in de rug. Deze quiz neemt je mee van de Chinese uitvinder Bi Sheng en de eerste Europese blokdrukpersen tot de degelpers, het offsetprocedé en de oudste persen in Antwerpen en Gent. Daarnaast duik je in de Gutenbergbijbel: hoeveel exemplaren er nog zijn, waar ze liggen, wie ze ooit bezaten en waarom de regels zo keurig even lang zijn.
Alle 21 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke Duitser werd beroemd als de man achter het drukken met losse letters?
Johannes Gutenberg
Zijn bekendste werk is een bijbel die hij in drie jaar tijd drukte; het was het eerste grote boek dat met losse letters werd gemaakt.
Q 02Hoe heet de techniek waarbij teksten met losse letters worden gevormd en gedrukt?
Boekdrukkunst
Met deze techniek hoefden boeken niet langer met de hand te worden geschreven, wat tot dan toe zeer kostbaar en tijdrovend was.
Q 03In welke taal is de tekst van de Gutenbergbijbel gesteld?
Latijn
Afkortingen werden in die taal veel gebruikt, wat de zetters hielp om alle regels precies even lang te maken.
Q 04In welke Duitse stad werd de Gutenbergbijbel gedrukt?
Mainz
In het Gutenberg-Museum in dezelfde stad zijn tegenwoordig een paar exemplaren van de bijbel te bezichtigen.
Q 05In welke Belgische stad staat het Plantin-Moretusmuseum met de oudste Europese drukpersen?
Antwerpen
Hetzelfde museum bezit ook een exemplaar van de zeldzame tweede uitgave van de Gutenbergbijbel.
Q 06Welke culturele beweging kreeg een extra impuls door gedrukte klassieke werken?
Renaissance
Dankzij de drukpers werden klassieke teksten voor het eerst voor een breed publiek beschikbaar in plaats van voor een handvol rijke bezitters van handschriften.
Q 07Naar welk aantal regels per pagina is de Gutenbergbijbel ook vernoemd?
42
Een latere, veel zeldzamere tweede uitgave kreeg juist minder regels per pagina en is daarnaar vernoemd.
Q 08Welk drukprocedé kwam in de twintigste eeuw in zwang?
Offset
Naast dit procedé bestaan er nog altijd aparte persen voor foliedruk, diepdruk, zeefdruk en tampondruk.
Q 09Wat is het oudste type drukpers in Europa?
Degelpers
Dit perstype bestaat uit een stellage met een onderplaat voor de drukvorm en een bovenplaat die op het papier wordt gedrukt.
Q 10Hoeveel exemplaren van de Gutenbergbijbel zijn wereldwijd nog bekend?
49
Van de perkamenten versie zijn er maar een handvol volledig bewaard gebleven, waaronder een exemplaar in Nedersaksen.
Q 11Met welk onderdeel wordt de bovenplaat van een handpers omlaag gedraaid?
Spindel
De afdruk ontstaat doordat de bovenplaat tegen het papier op de drukvorm wordt gedrukt; later werden sneller werkende cilinder- en rotatiepersen ontwikkeld.
Q 12Welke Chinees vond de eerste drukpers met losse letters uit?
Bi Sheng
Zijn uitvinding dateert uit de elfde eeuw, ruim vier eeuwen voordat de techniek met losse letters in Europa doorbrak.
Q 13Hoeveel exemplaren van de Gutenbergbijbel werden vermoedelijk gedrukt?
180
Het grootste deel van de oplage werd op papier gedrukt; maar een klein deel kreeg het veel kostbaardere perkament.
Q 21Aan welke Londense firma verkocht het Sovjet-bewind een Gutenbergbijbel?
Maggs Brothers
De bijbel kwam uiteindelijk terecht in de verzameling bijzondere eerste drukken van de Zwitser Martin Bodmer.
Q 14Hoe heet de bovenplaat van een handpers die op de drukvorm wordt gedrukt?
Degel
De drukvorm op de onderplaat wordt met de hand ingeïnkt, waarna er een vel papier op wordt gelegd en de bovenplaat omlaag komt.
Q 15Welke vorstenfamilie bezat ooit de Gutenbergbijbel van het Bodmer-Instituut?
Romanovs
Na de Russische Revolutie verkocht het Sovjet-bewind beide delen aan een Londense boekhandel, waarna ze in Zwitserland terechtkwamen.
Q 16Welke twee steden waren tussen 1470 en 1550 belangrijke centra voor gedrukte werken?
Bazel en Venetië
In die periode waren er veel verschillende drukkers actief en liepen de onderwerpen van het gedrukte werk sterk uiteen.
Q 17In welk land ontstonden de eerste Europese blokdrukpersen?
Oostenrijk
Die eerste blokdrukpersen verschenen rond 1350, een eeuw voordat losse letters het drukken van teksten ingrijpend zouden veranderen.
Q 18Hoeveel pagina's telt een complete Gutenbergbijbel?
1282
Vanwege die omvang werd het werk meestal in meerdere banden gebonden.
Q 19Hoeveel perkamenten exemplaren van de 42-regelige bijbel zijn volledig bewaard gebleven?
Vier
Een van die complete perkamenten exemplaren staat op de UNESCO-Werelderfgoedlijst voor documenten.
Q 20In welke Duitse stad ligt de perkamenten Gutenbergbijbel die op de UNESCO-lijst staat?
Göttingen
Het exemplaar wordt bewaard in de Nedersaksische Staats- en Universiteitsbibliotheek en is een van de weinige complete perkamenten bijbels.