Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Het Gilgamesj-epos is een van de oudste literaire werken ter wereld. Het heldendicht uit Mesopotamië vertelt over een koning die na de dood van zijn vriend op zoek gaat naar het eeuwige leven. Deze quiz gaat over het verhaal zelf, over de goden en monsters die erin optreden en over het ontstaan van de tekst op kleitabletten. Ook de vondst van de tabletten in Ninive en de overeenkomsten met de Bijbel komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welke stad zou Gilgamesj rond 2620 v.Chr. koning zijn geweest?
Uruk
Het heldendicht over hem geldt als een van de oudste literaire werken en verspreidde zich over een groot gebied.
Q 02Waar wil Gilgamesj met Enkidoe het avontuur zoeken dat hem onsterfelijk moet maken?
Cederwoud
De koning hunkert naar een glorieus avontuur; bij de voorbereidingen krijgen de twee helden steun van velen.
Q 03Met het vloedverhaal uit welk Bijbelboek loopt dat van het Gilgamesj-epos opvallend gelijk?
Genesis
De gelijkenis is zo groot dat onderzoekers op zoek gingen naar verklaringen voor de verwantschap.
Q 04Voor welk deel is Gilgamesj in het epos een god?
Twee derde
Het epos noemt hem bovendien de grootste koning op aarde en de sterkste held aller tijden.
Q 05Hoe heet de demonische beschermer van het woud die Gilgamesj en Enkidoe doden?
Humbaba
De goden besluiten later dat iemand voor deze daad gestraft moet worden; de keuze valt op Enkidoe, die ziek wordt.
Q 06Van de toenadering van welke godin is Gilgamesj niet gediend?
Isjtar
De afwijzing blijft niet zonder gevolgen: de godin vraagt haar vader om wraak op de koning en zijn stad.
Q 07Voor welke Bijbelse figuur lijkt de mythische held Ziusudra model te hebben gestaan?
Noach
Ziusudra ontsnapte aan de zondvloed op een boot van riet en bitumen, die hij op last van de watergod Enki maakte.
Q 08Wie wil Gilgamesj samen met diens vrouw bezoeken op zijn zoektocht naar het eeuwig leven?
Oetnapisjtim
Hij en zijn vrouw zijn de enige onsterfelijke mensen; ze leven al sinds voor de zondvloed.
Q 09Hoe loopt het gevecht tussen Enkidoe en Gilgamesj in het epos af?
Enkidoe verliest
Na de krachtmeting worden de twee tegenstanders grote vrienden en trekken ze samen op avontuur.
Q 10In de bibliotheek van welke koning in Ninive werd het Gilgamesj-epos voor het eerst ontdekt?
Assoerbanipal
De tekst stond in spijkerschrift op kleitabletten; Ninive was de hoofdstad van Assyrië.
Q 11Waardoor bleven de kleitabletten uit de verwoeste bibliotheek van Ninive bewaard?
Hitte bakte ze hard
Zonder de brand waren de teksten waarschijnlijk verloren gegaan; wel waren de meeste tabletten gebroken en lagen de brokstukken door elkaar.
Q 12Hoeveel regels moet de standaardversie van het Gilgamesj-epos ongeveer hebben geteld?
3000
Een oudere samenhangende versie uit de 18e eeuw v.Chr. was korter: 2000 verzen, verdeeld over vijf tot acht tabletten.
Q 13Welke zonnegod steunt Gilgamesj en Enkidoe bij de voorbereiding van hun grote tocht?
Sjamasj
Dezelfde god helpt de helden later ook wanneer zij de demonische bewaker van de bomen verslaan.
Q 21Welk verhaal kwam waarschijnlijk pas bij de laatste redactie in het Gilgamesj-epos terecht?
Grote vloed
Verhalen over zo'n overstroming bestonden al veel eerder in het Sumerisch en het oud-Babylonisch.
Q 22Welke Brit besefte in 1850 dat zijn vondst van kleitabletten in Ninive belangrijk was?
Austen Henry Layard
Hij zocht eigenlijk naar 'echte' schatten zoals juwelen en beelden, en het spijkerschrift was toen nog niet ontcijferd.
Q 23Welke voorwerpen laat Gilgamesj op het twaalfde tablet in de onderwereld vallen?
Bal en stok
Enkidoe gaat ze voor hem ophalen, maar wordt daarbij door de onderwereld gegrepen.
Q 14Hoeveel kansen op onsterfelijkheid krijgt Gilgamesj van de overlevende van de zondvloed?
Twee
Hij vergooit ze allebei, waarna hem niets anders rest dan naar zijn stad terug te keren.
Q 15Wat beschrijft de zieke Enkidoe op zijn sterfbed in het Gilgamesj-epos?
Het uiterlijk van de hel
De goden hadden hem als schuldige aangewezen; na zijn dood heft Gilgamesj een klaagzang aan voor zijn vriend.
Q 16Welke assyrioloog ontdekte overeenkomsten tussen het Gilgamesj-epos en de Bijbel?
George Smith
De ontdekking leidde tot grote opwinding en gaf het vertalen een flinke impuls; het spijkerschrift werd pas vanaf 1857 ontcijferd.
Q 17Hoe heet de veerman die Gilgamesj over de Wateren des Doods boomt?
Urshanabi
De overtocht hoort bij de gevaarlijke reis die de koning onderneemt nadat hij angst voor de dood heeft gekregen.
Q 18Welke taal leerden leerlingen van schrijversscholen waarschijnlijk met het Gilgamesj-epos?
Akkadisch
Fragmenten van het epos zijn tot ver buiten Mesopotamië opgegraven, onder meer in het Hettitische rijk en in het Mitanni-rijk.
Q 19Wat bouwen Gilgamesj en Enkidoe van de omgehakte bomen om naar huis terug te keren?
Vlot
Na hun overwinning laten de twee helden zich over het water terugdrijven naar de stad van de koning.
Q 20Rond welk jaar v.Chr. onderging het Gilgamesj-epos een standaardisatie in zijn redactie?
1200
Bij die redactie werd het verhaal geformaliseerd met veel vaststaande frasen en herhalingen.
Q 24Welk oud-Babylonisch epos van circa 1800 v.Chr. bevat een ouder verhaal over de vloed?
Atrahasis-epos
Het vloedverhaal werd in het hele Midden-Oosten verteld; tot in de twintigste eeuw gaven verhalenvertellers het door.
Q 25In welk jaar v.Chr. werd de koninklijke bibliotheek van Ninive verwoest?
612
De verwoesting gebeurde bij een aanval van de Meden en de Babyloniërs op de stad.
Q 26Wat betekent de naam Gilgamesj ongeveer in het Sumerisch?
De voorouder is een jonge held
In de oudste Sumerische verhalen heet de held 'Bilgames', een variantspelling van dezelfde naam.
Q 27In welk jaar verscheen de eerste complete standaarduitgave van het Gilgamesj-epos?
1930
De uitgave was het werk van Reginald Campbell Thompson; met fragmenten uit Sumer en ver daarbuiten was de loop van het verhaal gereconstrueerd.
Q 28Wie stelde drie theorieën op over de verwantschap tussen het Gilgamesj-epos en de Bijbel?
Alexander Heidel
Zijn conclusie: omdat het epos ouder is dan het Oude Testament, steunt het Bijbelse verhaal het waarschijnlijkst op het Babylonische materiaal.
Q 29Van welk tablet van het Gilgamesj-epos is in Israël een fragment gevonden?
Zevende
De vindplaats laat zien dat het verhaal ook ver ten westen van Mesopotamië bekend was.
Q 30Welke onderzoeker meent dat Bijbel en Gilgamesj-epos op een gemeenschappelijke bron teruggaan?
K.A. Kitchen
In die visie hebben de twee vloedverhalen niet van elkaar geleend, maar stammen ze beide af van een 'oerbron'.