Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Het Joodse volk kent een geschiedenis van ruim drieduizend jaar: van de aartsvaders en de uittocht uit Egypte, via de Tempel in Jeruzalem en de Romeinse verwoesting, tot de diaspora die Joden over de hele wereld verspreidde. Deze quiz behandelt de Bijbelse oorsprong, de Tweede Tempelperiode, de vraag wie Joods is, de Joodse gemeenschappen in de Verenigde Staten, Israël en Nederland, en de gebruiken rond de bar mitswa.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Onder welke drie koningen bestond het verenigde koninkrijk Israël ongeveer 100 jaar?
Saul, David en Salomo
Het andere deel van het rijk bleef koninkrijk Israël heten en zijn inwoners heetten nog lang Israëlieten; tegenwoordig wordt vooral de term Joden gebruikt.
Q 02Via welke ouder wordt het Joods-zijn volgens de traditionele joodse wet doorgegeven?
de moeder
Wetenschapper Evelien Gans vindt die regel sinds de DNA-techniek achterhaald: volgens haar is iemand Joods met een Joodse vader en/of moeder.
Q 03Van welke zoon van aartsvader Jakob is de naam ‘Joden’ afgeleid?
Juda
Oorspronkelijk was een Jehoed een lid van één stam; later gold de naam voor alle burgers van het gelijknamige koninkrijk die zich tot de nazaten van Jakob rekenden.
Q 04Op welke dag na de geboorte worden Joodse jongetjes traditioneel besneden?
achtste
De besnijdenis geldt als teken van het eeuwige verbond dat God volgens de traditie met Abraham in Kanaän sloot en werd van vader op zoon doorgegeven.
Q 05In welk jaar kondigden de nazi's de Rassenwetten van Neurenberg af?
1935
De onderliggende eugenetica botste met de genetica én met de Joodse religie; de regels werden zo ingewikkeld dat uiteindelijk slechts willekeur restte.
Q 06Uit welke stam van Israël stamde Mozes, de leider van de uittocht uit Egypte?
Levi
Volgens de Bijbelse geschiedenis werd hij opgevoed door de dochter van de farao; in de Sinaï ontving het volk via hem de tien geboden en werd de tabernakel gebouwd.
Q 07Wie leidde als opvolger van Mozes het volk Israël over de Jordaan het Beloofde Land binnen?
Jozua
Na een periode van oorlog werd het land verdeeld in stamgebieden; daarna volgden de richters, hogepriesters en profeten en ten slotte de koningen.
Q 08In welk jaar eindigde de Joodse oorlog met de verwoesting van de Tempel van Jeruzalem?
70
Veel Joden werden gedood of als slaaf weggevoerd; de opstand was in het jaar 66 begonnen als de zoveelste tegen de Romeinen.
Q 09Uit welke twee delen bestaat de rond het jaar 500 voltooide Babylonische Talmoed?
Misjna en Gemara
Vanuit Babylon trokken Joden verder naar Afghanistan, Perzië, Indië, Armenië en de Kaukasus.
Q 10Wie stelden de Romeinen in 37 v.Chr. aan als vazalkoning over het Joodse land?
Herodes de Grote
Hij bracht economische bloei, al profiteerden alleen de rijken; zijn restauratie van de tempel maakte die meer dan ooit hét centrum van de joodse religie.
Q 11Hoeveel Joden waren er na de Holocaust wereldwijd nog ongeveer over?
12 miljoen
Het Hebreeuwse woord voor de Holocaust is sjoa; het exact tellen van Joden binnen naties stuit op bezwaren, dus alle cijfers zijn schattingen.
Q 12Naar welke plaats in het noordwesten van Mesopotamië trok Abraham vanuit Ur?
Haran
Daar gelastte God hem zijn land en familie te verlaten; hij trok met zijn hele familie, dienaren en vee naar het land van de Kanaänieten.
Q 13Hoeveel Joden leefden er naar schatting wereldwijd vóór de Tweede Wereldoorlog?
18 miljoen
In 2018 liepen de schattingen uiteen van 13 tot 14,6 miljoen; ruim 5 miljoen wonen in de Verenigde Staten en het merendeel van de Aziatische Joden in Israël.
Q 21Naar welke streek trokken veel Joden na de Bar Kochba-opstand, waar ze wel mochten wonen?
Galilea
De grond van Jeruzalem werd omgeploegd en met puin geëgaliseerd, waarna het een puur Romeinse stad werd.
Q 22Wat betekent het Hebreeuwse woord ‘cheider’, de naam van de joodse kinderschool, letterlijk?
kamer
De jesjiva, de cheider en de rabbijn als wetsuitlegger droegen in hoge mate bij aan het behoud van het eigen karakter van de Joodse samenleving.
Q 23In welk jaar v.Chr. maakten de Romeinen met de inname van Jeruzalem een einde aan de Joodse staat?
63
Na de veroveringen van Alexander de Grote had het gebied eerst onder de Ptolemaeën en daarna onder de Seleuciden gestaan.
Q 14Welke straf stond na de mislukte opstand van Bar Kochba op het binnenkomen van Joden in Jeruzalem?
de doodstraf
Met het verlies van het politieke en religieuze middelpunt eindigde de Joodse nationale staat; het geestelijke middelpunt bleef de synagoge.
Q 15In welke hellenistische stad ontstond kort na de stichting een grote Joodse gemeenschap?
Alexandrië
Het beleid van bekering, dat het jodendom door de hellenistische wereld verspreidde, eindigde naar verluidt met de oorlogen tegen de Romeinen.
Q 16Hoe noemden de Romeinen de regio na de Joodse opstand van het jaar 67?
Syria-Palaestina
Na die opstand werden de Joden door de Romeinen vrijwel geheel verbannen of vertrokken ze in diaspora; de religie bleef eeuwenlang de voornaamste bindende factor.
Q 17Uit welk land kwamen de meeste Joden die in 1880 in de Verenigde Staten woonden?
Duitsland
Velen van hen waren kleine handelaren en niet religieus; pas sinds het begin van de 19e eeuw was er sprake van noemenswaardige Joodse immigratie.
Q 18Aan welke twee gebieden dachten de eerste zionisten vóór Palestina als Joods thuisland?
Oeganda en Ethiopië
Zionisten kochten land in het toenmalige Ottomaanse Rijk en begonnen het te cultiveren in de vorm van kibboetsen; na de Balfour-verklaring nam de migratie toe.
Q 19Hoeveel Nederlandse Joden waren er rond het jaar 2025?
35.000
Het Joods Maatschappelijk Werk kwam in 2009 nog op 52.000, mede doordat het aantal na de oorlog steeds was onderschat en er minstens 9000 Joodse Israëli's in Nederland wonen.
Q 20Onder welke koningsdynastie ontstond na de Makkabese opstand opnieuw een onafhankelijke Joodse staat?
Hasmoneeën
Het rijk werd steeds verder uitgebreid, tot het de omvang had die het eens onder koning David had gehad.
Q 24Welke vrijzinnige joodse stroming bestaat sinds begin 20e eeuw in de Verenigde Staten?
reconstructionisme
Deze stroming voerde de vrouwelijke rabbijn in en volledige gelijkwaardigheid qua sekse, kleur en geaardheid; iedereen met ten minste één Joodse ouder is welkom.
Q 25In welk jaar beperkten de VS de immigratie streng, na de komst van ruim twee miljoen Joden?
1924
De meeste nieuwe immigranten waren arme Joden uit Rusland en Polen; velen bleven in New York, nog altijd een van de grootste Joodse bevolkingsconcentraties ter wereld.
Q 26Welke schrijver riep in 458 v.Chr. Joodse priesters op te scheiden van hun niet-Joodse vrouwen?
Ezra
Elders in de Thora wordt de zoon van een Israëlitische vrouw en een Egyptische man juist als deel van het volk beschouwd.
Q 27In welke stad bestaat sinds 2005 de Open Joodse Gemeente Klal Yisrael?
Delft
De gemeente behoort tot de vrijzinnige stroming die sinds begin 20e eeuw in de Verenigde Staten bestaat.
Q 28Onder de heerschappij van welk volk kwamen de naar Babylon verdreven Joden tot welstand?
Parthen
Later volgden vervolgingen door de priesterkaste van de Magiërs, maar onder Arabische heerschappij verbeterde de positie van de Joden weer.
Q 29In welk jaar v.Chr. aanvaardde het volk volgens de joodse traditie massaal de Thora op de Sinaï?
1312
Volgens sommige meningen begint het Joodse geslacht al bij Abraham en Sara; aan de acceptatie van de Thora ging een massale bekering van het volk vooraf.
Q 30Welke liberale gemeente in Amerikaanse stijl bestaat sinds 1995 in Amsterdam?
Beit Ha'Chidush
De gemeente heeft een vrouwelijke rabbijn en moedigt vaderjoden en homoseksuelen actief aan lid te worden; de Nederlandse liberale beweging is doorgaans conservatiever dan de Amerikaanse.