Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een pandemie is een epidemie van een besmettelijke ziekte op wereldwijde schaal. Van de Pest van Justinianus tot COVID-19: telkens weer zette een ziekteverwekker de wereld op zijn kop. Deze quiz gaat over wat een uitbraak tot pandemie maakt, over de grote grieppandemieën van de afgelopen eeuwen en over de fases waarmee de WHO de verspreiding indeelt. Ook de pokken komen aan bod: de ziekte die rijken ten val bracht en als eerste virusziekte door vaccinatie van de aardbodem verdween.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Een pandemie is een epidemie op wereldschaal van wat voor soort ziekte?
Besmettelijke
Het woord zelf is een neologisme, een nieuw gevormde term op basis van twee Oudgriekse woorden.
Q 02Welke ziekte eist veel doden, maar is niet pandemisch omdat ze niet van mens op mens overgaat?
Kanker
Wijdverspreid zijn of veel slachtoffers maken is niet genoeg: een pandemische ziekte moet ook infecterend zijn.
Q 03Welke naam kreeg de grieppandemie van juni 2009 tot augustus 2010?
Mexicaanse griep
Deze pandemie begon officieel op 11 juni 2009 en eiste ten minste 13.763 levens.
Q 04Wat betekent het Oudgriekse woord ‘dêmos’, dat in ‘pandemie’ terugkomt?
Volk
Het eerste deel, ‘pan’, betekent geheel: samen wijzen de twee woorden op iets dat iedereen treft.
Q 05Welk dier zit verstopt in het woord ‘vaccineren’, dat van het Latijnse ‘vacca’ komt?
Koe
Wie koepokken had doorgemaakt, was beschermd tegen de pokken; daarom besmette men mensen bewust met koepokken.
Q 06Welke Sovjetleider liet zijn pokkenlittekens op foto's wegretoucheren?
Jozef Stalin
Hij liep de ziekte al in zijn jeugd op en hield er blijvende sporen aan over.
Q 07Op welke datum stelde de WHO officieel vast dat SARS-CoV-2 tot een pandemie had geleid?
11 maart 2020
Het ontstaan van deze pandemie leek op een Brits experiment dat twee jaar eerder de verspreiding van een ziekte had nagebootst.
Q 08Welke Spanjaard bestreed na zijn landing in Mexico een leger waarin een pokkenlijder zat?
Hernán Cortés
De zieke soldaat besmette een man uit het andere kamp, en in latere schermutselingen raakten ook de Azteken besmet.
Q 09Aan hoeveel eisen moet volgens de WHO zijn voldaan voordat een pandemie kan ontstaan?
Drie
De ziekte moet nieuw zijn voor de populatie, mensen zwaar ziek maken en zich gemakkelijk onder de bevolking verspreiden.
Q 10Welk virus beschrijft de WHO als ‘wereldwijde epidemie’ en niet als pandemie?
Hiv
Sommige wetenschappers gebruiken er wel het zwaardere woord voor.
Q 11Welke Franse koning stierf aan de pokken?
Lodewijk XV
Ongeveer 30% van de besmette personen overleed aan de ziekte, onder wie verschillende monarchen.
Q 12Welk dodental passeerde de coronapandemie begin maart 2022?
6 miljoen
De ziekte heet COVID-19 en wordt veroorzaakt door het virus SARS-CoV-2.
Q 13Na de val van welke stad in 1521 trokken de pokken zuidwaarts naar het Incarijk?
Tenochtitlan
Toen de stad viel, had een enorme epidemie al het grootste deel van de bevolking gedood.
Q 14In welk jaar veroverde Francisco Pizarro het door pokken verzwakte Incarijk?
Q 21Hoeveel doden eisten de pokken naar schatting per jaar in het 18e-eeuwse Europa?
400.000
Naar schatting leidde bovendien een derde van de gevallen tot blindheid.
Q 22In welk land deed zich in september 1978 het laatst bekende geval van pokken voor?
Engeland
Fotografe Janet Parker werkte aan de universiteit van Birmingham, waar pokkenonderzoek liep; de besmettingsweg is nooit gevonden.
Q 23In welke stad brak in 1951 de allerlaatste Nederlandse pokkenepidemie uit?
Tilburg
Al vanaf 1800 stimuleerden opeenvolgende Nederlandse regeringen de vaccinatie van schoolkinderen en hun onderwijzers.
1533
Met een piepklein legertje herhaalde hij wat eerder in Mexico was gelukt.
Q 15Welke grieppandemie woedde in de jaren 1889-1890?
Russische griep
Ze staat vooraan in de rij van belangrijke moderne influenza-pandemieën.
Q 16Hoeveel mensen werden ziek door de Spaanse griep van 1918-1920?
500 miljoen
Het aantal doden van deze griepgolf wordt geschat op 20 tot mogelijk 100 miljoen.
Q 17In welk jaar brak de Hongkonggriep uit?
1968
Deze griepgolf kostte 700.000 mensen het leven.
Q 18Welke ziekte werd op 14 oktober 2010 als tweede na de pokken uitgeroeid verklaard?
Runderpest
Bij de pokken lukte het doordat er een effectief vaccin was en er geen symptoomloze dragers of dierlijk reservoir bestonden.
Q 19Hoeveel doden eiste de Aziatische griep van 1957?
Een miljoen
Elf jaar later brak de volgende grote influenza-pandemie uit.
Q 20Welk beroep heeft de Britse Hannah Fry, die in 2018 een groot pandemie-experiment opzette?
Wiskundige
Het sociale experiment was grootschalig en app-gestuurd en bracht de verspreiding van een ziekte in kaart.
Q 24In welke jaren woedde de Pest van Justinianus?
541-543
Het is de oudste uitbraak op de lijst van historische pestpandemieën.
Q 25Welk deel van de Incabevolking overleed aan de pokken?
60 tot 90%
Hele gebieden raakten ontvolkt, en veel overlevenden stierven daarna alsnog door andere ziekten en hongersnood.
Q 26In welk land vond in 1972 de laatste epidemie van wilde pokken in Europa plaats?
Joegoslavië
Sinds de tweede helft van de jaren zeventig is de ziekte dankzij een uitgebreide vaccinatiecampagne nergens meer voorgekomen.
Q 27Welke Incakeizer stierf aan de pokken, waarna zijn zonen een burgeroorlog begonnen?
Huayna Capac
Ook kroonprins Ninan Cuyochi bezweek aan de ziekte; daarna raakten Atahualpa en Huáscar met elkaar in oorlog.
Q 28Welke Amerikaanse epidemioloog leidde vanaf 1966 de ‘Smallpox Eradication Unit’?
Donald Henderson
Dit internationale team groeide uit tot de veel grotere ploeg die de pokken met succes uitroeide.
Q 29Hoeveel jaar kreeg de in 1967 gestarte uitroeiing van de pokken als doel mee?
10
Het doel kreeg de naam Target Zero en werd uiteindelijk met slechts 9 maanden overschreden.
Q 30Welk Zwitsers kanton voerde in 1806 als eerste staat in Europa een pokkenvaccinatieplicht in?
Thurgau
De plicht ging in op 26 maart en kwam er door toedoen van Sanitätsrat Jakob Christoph Scherb.